'Door welke politieke motieven de aanslagen van 11 september ook zijn ingegeven, ik vond ze vreselijk. Maar ik was bang. Ik hoop maar dat het geen moslims of Arabieren zijn, dacht ik. Anders zijn wij het die de schuld krijgen. Veel mensen uit de Arabische wereld maar ook de Turkse gemeenschap, volgen de politieke gebeurtenissen in de regio van Noord-Afrika tot Centraal-Azië van dichtbij en waren zwaar aangedaan. De beelden die nu op ieders netvlies gebrand zijn omdat ze continu worden herhaald, waren ook vreselijk', zegt Sami Zemni (30). Hij is een zoon uit een gemengd Tunesisch-Vlaams gezin en voorzitter van het Centrum voor de Islam in Europa aan de Universiteit Gent. Jarenlang al doet hij onderzoek naar de politieke ontwikkeling in de landen van de Maghreb, de islam en de moslimgemeenschap in Europa.
...

'Door welke politieke motieven de aanslagen van 11 september ook zijn ingegeven, ik vond ze vreselijk. Maar ik was bang. Ik hoop maar dat het geen moslims of Arabieren zijn, dacht ik. Anders zijn wij het die de schuld krijgen. Veel mensen uit de Arabische wereld maar ook de Turkse gemeenschap, volgen de politieke gebeurtenissen in de regio van Noord-Afrika tot Centraal-Azië van dichtbij en waren zwaar aangedaan. De beelden die nu op ieders netvlies gebrand zijn omdat ze continu worden herhaald, waren ook vreselijk', zegt Sami Zemni (30). Hij is een zoon uit een gemengd Tunesisch-Vlaams gezin en voorzitter van het Centrum voor de Islam in Europa aan de Universiteit Gent. Jarenlang al doet hij onderzoek naar de politieke ontwikkeling in de landen van de Maghreb, de islam en de moslimgemeenschap in Europa. Youssef Ben Abdeljelil (46), een Belg van Tunesische origine en wetenschappelijk medewerker van de Stichting P&V, was op 12 september op een vergadering in Parijs. 'Ik droeg een pak en had een aktentas bij me. Op de trein kwam niemand naast me zitten. Meer dan voordien worden we op onze afkomst aangekeken.'Sami Zemni: In België viel dat nog mee. Maar elders in Europa kregen we het hard te verduren. Meisjes met een hoofddoek werden nóg meer nagekeken. Jongeren kregen nóg meer moeilijkheden in discotheken en cafés. Maar de moslimgemeenschap heeft vrij snel gereageerd. De aanslagen zijn uitdrukkelijk veroordeeld. Op verschillende plaatsen in Vlaanderen en Wallonië hebben ze de overheden gevraagd om hen te helpen. Op die manier wilden ze een brug slaan met de autochtone gemeenschap. De media hadden daar toen geen aandacht voor. Hun focus was vooral gericht op de spectaculaire reacties, zoals de brandbommen op de synagogen. De eerste gevoelens van frustratie zijn intussen weggeëbd. Maar een aantal conflicten, zoals die in Pakistan en Kashmir, en vooral de Palestijns-Israëlische kwestie, blijft voor een stigmatisering van de islam zorgen. Zemni: Het geeft ons het gevoel dat we verkeerd begrepen worden. Het is een belangrijk conflict, maar het is niet het enige. Veel Noord-Afrikanen bekommeren zich meer om wat er gebeurt in Algerije. Bovendien wordt het Palestijns-Israëlisch conflict door veel mensen als een religieus conflict gezien. In de kern is het de uitloper van een koloniale oorlog. De beeldvorming draagt voor een groot deel bij tot dat misverstand. Aanslagen worden doorgaans toegeschreven aan 'islamistische radicalen', terwijl ze soms ook uit een andere hoek komen. We mogen bijvoorbeeld niet vergeten dat een aanzienlijk deel van de Palestijnen christenen zijn. Ook dat wordt in de beeldvorming vaak verward. Veel jongeren die hier zijn opgegroeid, en de situatie alleen in grote lijnen kennen, zien de Israëlisch-Palestijnse kwestie eenvoudigweg als een conflict tussen het jodendom en de islam. Het jodendom en de staat Israël worden door het Westen gesteund, redeneren ze, en in de eerste plaats door de VS. En die staan dan weer symbool voor het christendom. Op die manier komen ze tot een gevaarlijke en, volgens mij, foutieve analyse van wat Samuel Huntington de 'botsing der beschavingen' noemde. Zemni: Toch is ook dat daar niet de belangrijkste factor. Mensen die zichzelf opblazen, zijn vaak elke zin om te leven kwijt. Het zijn gemakkelijke slachtoffers om tot zo'n ultieme daad over te gaan. Precies zoals het fenomeen zelfmoord hier toeneemt, zijn ook de kamikazes een verdoken vorm van zelfmoord. Voor hen speelt nog de verzachtende gedachte dat ze terecht zullen komen in het hiernamaals, waar ze voor hun martelaarschap worden beloond. Zemni: Hij is, volgens mij, een soort van 'parvenu'. Hij heeft zich nooit om de Palestijnse kwestie bekommerd. Hij had een totaal andere agenda. Na 11 september probeerde hij de Palestijnen te recupereren, wat hij ook deed met de hele islam. Zo heeft hij zichzelf in de kwestie een plaats toegewezen. Maar hij past niet in het plaatje. Op 12 september 2001 hebben zowel Hamas als de Jihad, maar ook de moslimbroedergemeenschappen in Egypte, de Marokkaans-islamistische partijen, kortom bijna alle islamistische partijen met enige aanhang, de aanslagen zwaar veroordeeld. Hamas, bijvoorbeeld, vindt dat Bin Laden 'hun zaak' bij wijze van spreken probeert over te nemen. Hij hoort er eigenlijk niet in thuis. Zemni: We hebben inderdaad veel te lang gezwegen. We moeten ons ook meer richten op wat er effectief in de Arabische en de islamitische landen gebeurt en op wat daar wordt gezegd. De intellectuelen uit die landen die we hier kennen, zijn vaak mensen die daar weinig of geen impact hebben. Zelden lezen we genuanceerde of zelfs meer conservatieve of extremistische lectuur. En dat geeft ons een verkeerd beeld. Zemni: Ook de wetenschappelijke benadering in België ligt aan de basis van het probleem. Europa was hier altijd het centrum van de wereld. Als gevolg daarvan werd er een onderscheid gemaakt tussen de Europeanen en de andere volkeren. We zijn beschavingen zoals de islamitisch-Arabische, de Chinese, de Indische en de Japanse gaan zien als beschavingen die ooit wel een bloeitijd hebben gekend, maar die al eeuwenlang stagneren. Aan de universiteiten werd op basis daarvan dan wetenschap bedreven. De studie van de islam, bijvoorbeeld, maakt vandaag nog steeds deel uit van het departement Letteren en Wijsbegeerte. Dat betekent dat een tekst zoals de koran analytisch wordt bestudeerd, alsof de wereld stil is blijven staan. Zemni: Hoe het met de verkozen moslimexecutieve is gelopen, is daar een treffende illustratie van. Volgens de Belgische wet hebben officiële godsdiensten recht op subsidies. De islam dus ook, maar de islam kent geen hiërarchie en dat stelde een probleem. Dus werd de executieve opgericht. Dat is op zichzelf een uitstekend initiatief, want ze kan de eredienst organiseren. Maar de executieve groeide uit tot dé gesprekspartner voor de allochtone gemeenschap in België. Daar heb ik me altijd tegen verzet. In Vlaanderen bezoekt misschien 10 tot 15 procent van de moslims effectief een moskee om er te bidden. Een executieve die de eredienst organiseert, kan in die zin nooit de sleutel vormen tot integratie. Een vergelijk vinden met de religie is niet de kern van de zaak. Veel mensen hebben veeleer problemen door hun huidskleur of omdat ze geen werk vinden. Dáár moet een oplossing voor worden gezocht. Youssef Ben Abdeljelil: De overheid heeft de snelste weg gekozen om niet met de verschillende groepen te moeten praten. Zo wil ze het mea culpa wegvegen en probeert ze zand te strooien in de ogen van de moslimgemeenschap. Zemni: Het fenomeen is al jaren aanwezig. De meeste groeperingen die in Noord-Afrika of het Midden-Oosten zwaar repressief worden aangepakt, gingen in ballingschap. Van hieruit hebben ze altijd het idee gehad dat hun strijd zich ginder afspeelt. Ze hebben hier dan ook nooit gerekruteerd. In de jaren negentig kwam daar verandering in met de nieuwe zogenaamde netwerking, met verre of nauwe banden met Osama bin Laden. Maar die groep is bijzonder klein. De Staatsveiligheid heeft wellicht een lijstje met alle namen. Maar alweer, die verdachtmaking kan de relatie tussen de gemeenschappen niet ten goede komen. Ben Abdeljelil: Je moet de problemen bij de wortels aanpakken. Een aanhoudende mislukking op maatschappelijk vlak kan het extremisme alleen maar aanwakkeren. Jongeren die in de marge van de maatschappij leven, omdat ze geen werk vinden, zien een extreme beleving van de islam soms als een laatste redding. Sommigen vervallen in criminaliteit, anderen worden gerecupereerd door een groepering die ze een nieuwe identiteit geeft, een groep waartoe ze kunnen 'behoren'. Het gaat dan om enkele mensen. Hoe dat evolueert, zal afhangen van de politiek die gehanteerd wordt om uit de impasse van onrechtvaardigheid en maatschappelijke ongelijkheid te stappen. Het migrantenstemrecht was een mogelijke eerste stap. Het is een eerste symbool om als burger te worden erkend. Hubert van Humbeeck Ingrid van Daele 'Rompre le silence. 11 septembre 2001-11 septembre 2002. Une p'op 12 september kwam er op de trein niemand naast me zitten.'