Net nu de Vlaamse socialisten vinden dat de mensen anders moeten gaan leven, willen de Vlaamse groenen van Agalev het moraliserende vingertje wat laten zakken. Agalev is te veel de partij waarvoor niets mag en alles moet, zo ontdekte nu ook de partij. De groenen willen af van hun imago dat ze de mensen voor alles en nog wat lastig valt, en als het even kan ter plaatse nieuwe reglementen en belastingen uitvindt. De groene boodschap moet positiever klinken.
...

Net nu de Vlaamse socialisten vinden dat de mensen anders moeten gaan leven, willen de Vlaamse groenen van Agalev het moraliserende vingertje wat laten zakken. Agalev is te veel de partij waarvoor niets mag en alles moet, zo ontdekte nu ook de partij. De groenen willen af van hun imago dat ze de mensen voor alles en nog wat lastig valt, en als het even kan ter plaatse nieuwe reglementen en belastingen uitvindt. De groene boodschap moet positiever klinken. In Leuven praten de Vlaamse groenen over nieuwe klemtonen in hun programma. Zaterdag hebben ze het over een groene economie met milieubewuste ondernemers en kritische consumenten. De instrumenten van de overheid moeten worden vergroend: het bruto nationaal product deugt niet omdat het milieuvernietigende activiteiten positief waardeert. Agalev wil een ecologische fiscale hervorming met onder meer een vermogensbelasting. Mensen moeten meer tijd hebben voor elkaar. Dat is goed voor de mensen en financieel uitstekend voor de overheid. Want zo komt er ook meer tijd vrij voor kinderopvang of verzorging van bejaarden. Vanzelfsprekend blijft Agalev hameren op het referendum. Deze vorm van directe democratie is een aanvulling op de vertegenwoordigingsdemocratie in raden en parlementen. De OCMW-raadsleden en ook de burgemeester moeten, althans volgens de voorstellen, rechtstreeks worden verkozen. Ook als de groenen in hun resoluties over welvaart, solidariteit en democratie oude thema's bespelen, steken die in een moderner en minder strak ideologisch kleedje. Agalev breekt met de formuleringen van de stichters. "Dit is het afscheid van het fundamentalisme, met het behoud van de utopie. Het is het afscheid van het etatisme. Het is ook het afscheid van het moralisme", zo kondigt waarnemend politiek secretaris en Vlaams parlementslid Jos Geysels zelf aan.JOS GEYSELS: Agalev was te veel op zoek naar het goede leven. Een politieke partij moet de mensen niet opvoeden. Ze kan streven naar leefbaarheid, maar hoe mensen vervolgens hun leven invullen, is hun zaak. Hans Achterhuis noemt dat de moralisering van de apparaten. Natuurlijk moeten we zuinig omspringen met water en een douchespaarkop kan daarbij helpen. Maar een partij kan daarvoor alleen de voorwaarden creëren, ze kan ijveren voor ecobonussen voor milieuvriendelijke producten. Een partij staat op de politieke tribune, niet op de kansel. De kansel doet denken aan een medeoprichter van Agalev, pater Luc Versteylen.GEYSELS: De kansel zal ook Luc Versteylen aan Versteylen doen denken. We zeggen hier niets over de preekstoel, maar alles over politiek. De tijd is voorbij dat politieke partijen en hun randorganisaties het leven van de mensen regelden. Op hun manier wilden de groenen ook het leven van de mensen regelen.GEYSELS: We deden dat onbewust. Maar het kan geen kwaad om duidelijk te maken dat we dat niet willen. Agalev wil niet langer prediken wat Vlaanderen wel en niet mag doen?GEYSELS: Ik ben voor de onbemande camera, maar de overheid mag niet overal camera's zetten. De overheid wil tot in de huiskamer van de mensen binnendringen, maar trekt tegelijk haar handen af van een veel belangrijker domein als de economie. Die paradox willen we opheffen. De overheid moet de economie niet beheren - we weten intussen dat politici geen te beste bestuurders zijn. Maar de democratie heeft wel het recht om zelf te beslissen over, zeg maar, een moratorium op klonen. Ze mag ook beslissen of ze kernenergie wil of niet. Uitgerekend daar trekt de overheid zich terug. Dat staat volledig haaks op de aanstormende overheid die zich met de privé-levens van de mensen moeit. Het wordt tijd om afscheid te nemen van verouderde concepten. Wie pleit voor meer democratie in economische processen, pleit niet altijd voor meer staat of meer overheid. Jullie willen af van het fundamentalisme, het etatisme en het moralisme. GEYSELS: Agalev zwaaide te veel met het groene vingertje. Ons verhaal is planetair en moet dat ook blijven. Maar omdat we dat wereldomvattende verhaal slecht vertaald kregen, vervielen we dikwijls in moraliserend gezeur van: jullie moeten allemaal anders gaan leven. Intussen werd het milieuprobleem veel tastbaarder. Mensen moeten 's zomers binnenblijven omdat de lucht te vuil is, tuinen worden afgegraven, zelf gekweekte groenten zijn giftig. Dat verandert ook voor ons de zaken. Iemand met een vuile bodem heeft geen boodschap aan groene predikanten. Zo'n eigenaar wil een partij die iets aan die vervuiling doet. Uw mondiale visie is uw achtergrond. Waar het om gaat, is een concreter verhaal.GEYSELS: Partijen hebben geen behoefte aan een ideologie, maar aan een verhaal. Wat goed is in de samenleving, moeten de groenen ondersteunen. Veel mensen zijn de alleenheerschappij van het medisch apparaat beu en zoeken alternatieven. Dat moeten we steunen. Als het gaat over het belang van de sector of van de mensen, dan staan we aan de kant van wie zich zorgen maakt over zijn gezondheid. Agalev wil minder ideologisch zijn.GEYSELS: We zijn tegen een dogmatische leer, geschreven door groene hogepriesters. Politiek is niet het terrein van hogepriesters, maar van leken. Agalev was vaak het knipperlicht, zeggen jullie. De groene partij signaleerde een aantal zaken. Maar een knipperlicht beheerst de verkeerschaos niet.GEYSELS: Integendeel, op sommige kruispunten verhoogt het de chaos nog. Als de partij minder wil verbieden, kan ze ook niet voor het rode licht kiezen. Blijft alleen het groene licht over.GEYSELS: Groen licht betekent bij ons: niet doorrijden. We willen de economie niet laten doorhollen. Neen, ernstig. Wat we nu doen, is de overstap maken van de bloemetjes en de bijtjes naar de wijze waarop we produceren en consumeren. We brachten al veel problemen op de politieke agenda, maar zijn nog lang niet door de andere partijen gerecupereerd. Het ecologisch probleem wordt immers hoe langer hoe meer een economisch probleem. Het gaat over meer dan een luxeprobleem van goedverdienende Vlamingen of Belgen die een hogesnelheidslijn in hun tuin krijgen. Het gaat over gezondheid en dus over echt materiaal belang. De Vlaming met de baksteen in zijn buik, vindt nu de vuiligheid in zijn tuin. Dat willen we in begrotingen uitdrukken. Dat is het einde van de knipperlichten. U wil meer doen dan waarschuwen.GEYSELS: We kunnen ons grote doel niet bereiken, zonder af en toe een doelpunt te maken. Veel mensen zijn op zoek naar zachte waarden. Méér dan vijftien jaar geleden zijn jonge vaders bereid om tegen een redelijke vergoeding thuis te blijven voor de kinderen. Kwaliteit is het trefwoord van de komende jaren. Anders dan in de jaren zeventig gaat het over meer dan loonopslag. De jongste witte woede ging over de kwaliteit van de verzorging. Jullie hebben het over versobering. Dat is mogelijk interessant voor wie te veel werk en te weinig vrije tijd heeft. En vooral voor wie goed verdient.GEYSELS: Aan wie weinig verdient, kansarm is of het dreigt te worden, kunnen we niet zeggen dat hij moet versoberen. Dat is niet alleen moraliserend, maar puur onaanvaardbaar. Versobering kan wel slaan op een ander gebruik van energie en grondstoffen. Met minder grondstoffen daalt onze levenskwaliteit niet. We hoeven niet allemaal met een Porsche te rijden en wie ermee rijdt, mag het gerust wat soberder aan doen. Zijn we te rijk?GEYSELS: In vergelijking met drievierde van de wereld wel. De wijze waarop wij produceren en consumeren, is onrechtvaardig ten opzichte van de rest van de wereld. Maar niet iedereen in het Westen is te rijk. De Duitse journalist Hans Peter Martin schrijft dat 358 miljardairs evenveel verdienen als 2,5 miljard mensen. Volgens mij zijn die 358 wel iets te rijk, ja. De overheid verloor haar greep op de economie.GEYSELS: Renault was het beste voorbeeld van die typische mengeling van cynisme en gecultiveerde onmacht die onze regering etaleert. Helaas trekken de andere partijen daar niet de gepaste conclusie uit: het is ongezond dat de democratie doet alsof de economie en de vrije markt een natuurlijk gegeven zijn. Jullie zouden ook geen greep op de economie krijgen.GEYSELS: Op een aantal zaken hebben we geen greep. Maar dat is geen reden om in Vlaanderen, België, Europa of de wereld bij de pakken te gaan zitten. Ik leg er mij niet bij neer dat televisie een economische in de plaats van een culturele sector is. Waar zijn we mee bezig als kinderprogramma's worden afgevoerd, omdat er geen reclame rond uitgezonden wordt? Er is veel meer mogelijk met energie, waterzuivering of ruimtelijke ordening, en economie is meer dan expansiesteun. Ook een partij als de SP zegt dat allemaal. Toch gaat Agalev verder, beweert u. Want Agalev zou de ecologisch gecorrigeerde markt niet aanvaarden.GEYSELS: De SP heeft zich in het verleden nog rood-groen opgesteld, onder meer met de Europese verkiezingen van 1989. Dat was een gigantisch succes - voor ons toch. Ook Het Sienjaal was rood-groen. Het was een combinatie van het Duitse ecosocialisme van Oskar Lafontaine, en de ecologische modernisering van Norbert De Batselier (SP). Maar de SP wijzigt alleen de randvoorwaarden. De socialisten willen nog altijd bomen hakken om met de opbrengst het Amazonewoud te redden. De teksten van de SP zijn ook niet eenduidig. Als het over democratie gaat, zijn Louis Tobback en Johan Vande Lanotte nooit ver weg. De SP blijft verschrikkelijk bang voor de directe democratie. Freddy Willockx is toch een stevig voorstander van een referendum over de Grote Markt van Sint-Niklaas?GEYSELS: Hopelijk steunt hij nu ook de campagne van de organisatie Wit om zoveel mogelijk politici achter het beslissend referendum te krijgen. Na de affaire-Dutroux ging de politiek zich met zichzelf bezighouden, met het dienstbetoon en de samenvoeging van mandaten. Met de Nederlandse conservatieve liberaal Frits Bolkestein zou men kunnen zeggen dat de bevolking vooral een goed bestuur verwacht.GEYSELS: Het klopt dat politiek over inhoud gaat en dat de democratie daarvan de vorm is. Het probleem is dat in België de vorm te veel de inhoud bepaalt. De wijze waarop onze ruimte niet is geordend, heeft te maken met cliëntelisme, dienstbetoon en cumul. De discussie over de distributie van elektriciteit was anders gelopen als er minder parlementairen een bestuursfunctie hadden in een van die gemengde energie-intercommunales. Uiteindelijk besliste een krappe meerderheid van parlementsleden om zich in te kopen in Electrabel en nu dus in een Franse maatschappij die op de meest wansmakelijke manier met energieproductie bezig is. Onze collega's hebben het Franse Suez verankerd in de Vlaamse gemeenten. Omwille van hun mandaten in intercommunales en omwille van de chantage van Electrabel, dat gemeenten liet verstaan dat ze anders Telenet konden vergeten. Het was zinvol dat politici hun eigen werking evalueerden?GEYSELS: Ja, in de Belgische context van belangenvermenging. Het getuigde van veel cynisme dat uitgerekend de oude krokodillen de argumentatie van Bolkestein aangrepen om vooral op de gekende manier aan politiek te doen. Plotseling ging politiek over inhoud. Dat moesten we horen van politici die anders nooit hun mond open doen. Ineens waren ze voor het contact met de burger en tegen het centralisme van de Vlaamse regering. Wat een flauwekul allemaal. Dienstbetoon en cumul hebben alles met electorale scores en dus macht in de partij te maken. Parlementsleden als de liberaal Freddy Feytons (VLD) halen alleen door hun dienstbetoon stemmen en zwijgen altijd in het parlement. Volgens de groenen varen we op het verkeerde kompas omdat onze economische meetinstrumenten het niet meer doen.GEYSELS: Een begroting is geen goede weergave van het budget van de overheid, het BNP geen goede weergave van het budget van de samenleving. Dat betekent ook dat het verhaal van de schitterende Vlaamse nulbegroting instort. De Vlaamse begroting is zwaar deficitair als het alleen nog maar de nodige herstelmaatregelen voor de bodemsanering zou inschrijven in zijn begroting. Tenzij de Vlaamse regering aan de mensen van Kapellen of Noord-Limburg wil zeggen dat ze tot 2035 moeten wachten. Jullie steunen wie anders consumeert.GEYSELS: Waarom zouden we goede zaken niet met een milieubonus belonen? Het fietsgebruik wordt nu al fiscaal aangemoedigd. Waarom kan de BTW op fietsen niet omlaag en waarom zou fruitsap niet lager worden belast dan ongezonde frisdrank? De ecotaks is geschrapt.GEYSELS: Anderen gaven de ecotaks op, wij niet. Omdat we geen belastingpartij zijn, hebben we het nu over een positieve ecotaks, een regulerende milieuheffing. Vergeet niet dat de Europese energieheffing eraan komt. Wanneer en hoe, dat hangt af van de Britten en onze Franse vrienden van Suez. In België moet die honderd miljard over de gewesten worden gespreid. De opbrengst van een heffing op minder duurzaam energiegebruik moet minstens gedeeltelijk gaan naar de ontwikkeling van duurzamer energie. Dat geld mag niet in de schatkist verdwijnen. U heeft het op uw congres over nieuwe technieken om foute evoluties te keren. Pas dat eens toe op de varkenskweek.GEYSELS: Ik ben geen expert, maar de statistieken leren dat er minder en dus almaar grotere bedrijven zijn. Jonge en kleine boeren zitten niet alleen tot over hun oren in de mest, maar ook in de schulden en produceren vervolgens méér varkens. Dat is een voorbeeld van hoe een doorhollende economie op de duur de hele sector ondermijnt. Voor mij is er plaats voor landbouw en ik kijk niet met minachting neer op landbouwers. Maar deze politiek is slecht voor het milieu, de kwaliteit van het vlees en vooral voor wie in de landbouw zijn geld wil verdienen - en dan heb ik het over de echte landbouwers en niet over de industrie. Het congres heeft het over onthaasting. Wat betekent dat?GEYSELS: Ga langzaam naar uw werk (lacht). Doe geen 36 zaken tegelijk en loop uzelf niet voorbij. Wat heeft dat met het thema solidariteit en economie te maken?GEYSELS: Alles. Het gaat over de kwaliteit van leven en werk. Wat doet iemand met zijn loonarbeid, wat met zijn vrije tijd? Er is het gezegde: het recht op luiheid zal door nietsdoen veroverd worden. Onthaasting is niet moraliserend, maar een begrip met wat humor. Het gaat ook over zorgarbeid. De bejaarden moeten thuis of bij familie worden opgevangen?GEYSELS: Ja, als de betrokkenen dat zelf willen. Dat betekent niet dat de overheid niets moet doen. Professionele zorg moet goed betaald worden en kwalitatief hoogstaand zijn. Anders dan de Nederlandse christen-democraten van het CDA pleiten we niet voor een zorgzame samenleving die iedereen aan zijn lot overlaat, tenzij hij of zij door familie wordt geholpen. Maar de overheid kan niet alles doen. Sommige mensen betalen zich blauw aan kindercrèches. Op een bepaald moment wordt het ook voor de overheid interessanter om een ouder een toeslag te geven om thuis te blijven. Daarmee pleit ik dus weer niet tegen de bouw van kindercrèches. Wat we willen, is anders tegen arbeid aankijken. Een mens wordt niet geboren om van 's morgens tot 's avonds te werken. De SP vindt dat alles rond arbeid draait.GEYSELS: Wij zeggen ook niet dat werkloosheid geen probleem is. Mensen worden ziek omdat ze geen werk hebben. Maar mensen worden ook ziek omdat ze te veel werken. Het is niet omdat loonarbeid niet onze centrale categorie is, dat werk onbelangrijk is. Wij pleiten voor een basisinkomen, maar het is een karikatuur om te zeggen dat we daarmee de lijn naar arbeid doorknippen. Dat is de liberale lijn van de negatieve inkomensbelasting: we geven u zoveel en trek uw plan. Daar doen we niet aan mee. Onze tweede cheque koppelt basisinkomen aan loonarbeid. Wie wekelijks dertig in de plaats van veertig uur wil werken, krijgt daarvoor een forfaitaire som. Hoe dan ook moeten we naar een ander systeem, want zelfs met een groei van drie procent verdwijnt het leger werklozen niet. Wie het tegendeel beweert, liegt. Agalev heeft het nu over ecologische groei in de plaats van over economische nulgroei.GEYSELS: In de jaren tachtig vonden de groenen dat het BNP in geen geval mocht stijgen. Dat was een fetisj. We hadden toen zelfs een negatieve groei. Maar het leefmilieu werd er niet beter van. We weten nu dat een nulgroei niet per se beter is voor het milieu dan een groei van twee procent. Meer nog: als ik boeken of een fiets koop, beïnvloedt dat het BNP. Maar er is toch niets mis met een fiets of een boek? We zeggen nu dat de berekening van het BNP verkeerd is. U pleit voor een meervoudig burgerschap.GEYSELS: De burger bestaat niet, het burgerschap wel. Een mens beweegt zich in een gezin, een leefomgeving, zijn werk, zijn gemeenschap - maar dan niet institutioneel bekeken. We willen burgerschap losmaken van het enge begrip nationaliteit en soevereiniteit, pikken de oude liberale traditie van de Verlichting weer op. Is een Antwerpenaar die in Monaco woont en zijn geld naar Luxemburg brengt, beter geïntegreerd dan iemand die in de stad leeft en werkt? Omdat hij een Belgische identiteitskaart heeft? Hoe wordt de burgemeester rechtstreeks verkozen?GEYSELS: Dat zou ik niet weten. Neen, veel amendementen willen dat voorstel schrappen. In ons land zou de rechtstreekse verkiezing de personalisering en de uitvoerende macht nog versterken. Wij vertrekken van een programma en willen de democratisch verkozen organen versterken. Knappe argumenten. Waarom staat dan het tegendeel in uw ontwerp?GEYSELS: Omdat nogal wat mensen in de partij dat een sprong voorwaarts vonden, omwille van de legitimatie en de duidelijkheid ten opzichte van de kiezer. Agalev heeft het tegenwoordig over "onze vrienden van het middenveld".GEYSELS: Na zwarte zondag (24 november 1991) bleek uit alle studies hoe belangrijk de culturele en sociale organisaties van dat middenveld waren. De KWB, KAV of de jeugdbeweging vormen een schakel tussen burger en overheid. Zonder middenveld staat de burger in zijn blootje. Tot dat inzicht waren ook wij toen gekomen. Helaas misbruiken anderen de herwaardering van het middenveld om de verzuiling en de machtsgreep van sommige organisaties goed te praten. Denk maar aan de ziekenfondsen. Dat zijn ledenorganisaties. Maar hoe kunnen ze de patiënt verdedigen als ze zelf ziekenhuizen openhouden? Door klacht tegen zichzelf in te dienen? Professor Marc Elchardus (VUB) zal het niet graag horen. Maar hij is dan ook de Vlaamse covoorzitter van het socialistisch ziekenfonds. Zelfs voor het Mestactieplan beperkt u de rol van de overheid tot het uittekenen van een kader. De partners op het terrein mogen dat invullen.GEYSELS: De overheid zal in elk geval een aantal normen moeten hanteren. Anders dan bij de waterzuivering van Aquafin willen wij meer dan een middelenverbintenis. De overheid moet meer doen dan geld geven. Hoe meer vrijheid de actoren op het veld krijgen, hoe meer het resultaat moet worden gecontroleerd. Er moet een resultaatsverbintenis worden afgesloten. Wat is het verschil met een ziekenfonds?GEYSELS: Ik maakte het in de Kamer mee hoe de belanghebbenden de wet schreven en aan het parlement voorschreven hoe het die wet moest stemmen. De actoren maakten het kader. Erger nog, ze wáren het kader. Sociaal overleg of milieuoverleg komen niet in de plaats van het parlement. Het parlement is geen adviesraad, waar veel gepraat wordt voor een piepklein resultaat. Parlementsleden zouden anders moeten werken dan in de vorige eeuw. Toen woonden en werkten ze in een regio en spoorden ze af en toe eens naar Brussel voor een debat. Het klinkt als een droom voor groenen die minder willen werken.GEYSELS: En meer dromen. Neen, Vlaanderen is één grote stad. Onze regio's zijn stadswijken. Over de rol van de mandatarissen in zo'n gewijzigd land, ging het debat over de nieuwe politieke cultuur. Maar het was afgelopen voor het begon. Is Agalev te veel met zichzelf bezig? Ecolo doet dat minder en verzamelt meer proteststemmen.GEYSELS: Het politieke landschap is ook totaal verschillend. De Witte Beweging is anders in Vlaanderen dan in Wallonië. In Vlaanderen zijn er ook nog de Volksunie en, uiterst rechts, het Vlaams Blok. In Wallonië implodeert de PSC en explodeert de PS. Agalev heeft ook een ander imago dan Ecolo. Maar veel mensen uit de Witte Beweging voelen zich bij ons goed thuis. Is het nieuwe groene pragmatisme een signaal dat Agalev staat te trappelen om te besturen?GEYSELS: Neen, wij hebben die macht niet nodig. Ideeën zijn belangrijker dan macht. Zulke uitspraken zeggen veel over wat sommigen over democratie denken. Alsof een parlementslid niets realiseert en alleen de uitvoerende macht de samenleving oriënteert. Parlementsleden knippen geen lintjes door, maar reiken ideeën aan. Peter Renard