Zondag 9 september. De Vlaamse regering legt de laatste hand aan de begroting. Er is afgesproken dat het totale budget niet meer dan twee procent mag stijgen. En er moeten een aantal principes worden gehonoreerd die de regering bij haar aantreden heeft vastgelegd. Waaronder meer geld voor Cultuur, de afschaffing van het kijk- en luistergeld en een vermindering van de registratierechten bij de aankoop van een huis. Die belastingverlaging betekent een minopbrengst van 20 miljard frank (495 miljoen euro). Als alles klopt, heeft de regering voor 2002 een overschot van 10 miljard (247 miljoen euro).
...

Zondag 9 september. De Vlaamse regering legt de laatste hand aan de begroting. Er is afgesproken dat het totale budget niet meer dan twee procent mag stijgen. En er moeten een aantal principes worden gehonoreerd die de regering bij haar aantreden heeft vastgelegd. Waaronder meer geld voor Cultuur, de afschaffing van het kijk- en luistergeld en een vermindering van de registratierechten bij de aankoop van een huis. Die belastingverlaging betekent een minopbrengst van 20 miljard frank (495 miljoen euro). Als alles klopt, heeft de regering voor 2002 een overschot van 10 miljard (247 miljoen euro).De gesprekken verlopen vlot. De ministers hebben hun huiswerk gemaakt. Minister van Onderwijs en Vorming Marleen Vanderpoorten (VLD) heeft een probleem: er zijn veel onderwijzers te kort en in het secundair onderwijs is het overschot aan leraren niet groot genoeg om interims op te vangen. Het Verbond van het Katholiek Onderwijs (kortweg 'de Guimardstraat') heeft al begin september gewaarschuwd dat er in het lager onderwijs echt een catastrofe dreigt. Een studie van het departement Onderwijs bevestigt dat (zie grafiek). Er zijn niet veel oplossingen, zeker niet omdat de onderwijspool niet het verhoopte succes blijkt. Vanderpoorten lanceert dus het plan om de regeling waarbij onderwijsmensen op 55 jaar kunnen uitstappen met behoud van een deel van hun loon (TBS 55+) op te schorten. De prognoses voorzien immers dat over drie jaar meer jonge leraren op de markt komen en dat aanbod, samen met de denataliteit, moet over drie jaar de oplossing bieden. Dat zijn twee vliegen in één klap: meer leraren voor de klas en een besparing (1 miljard frank of 24 miljoen euro) die gebruikt kan worden voor andere prioriteiten: computers in het onderwijs, levenslang leren, bestrijding van de kansarmoede.UNANIEMDe hele regering is enthousiast. Mensen langer laten werken past in de opvattingen van de SP en de VLD, die bovendien hun belastingverlaging binnen hebben. De VU, die volop in ruzie ligt met zichzelf, houdt zich stil. Tenslotte krijgt haar Bert Anciaux (Cultuur) er 1,5 miljard (37 miljoen euro) bij. Ook de Agalev-ministers - Vera Dua en Mieke Vogels - steunen het plan en beloven zelfs uitdrukkelijk hun onderwijsexpert Ludo Sannen in toom te houden. Dat dezelfde eis niet gesteld wordt aan de andere regeringspartijen is te begrijpen: alleen Agalev heeft telkens weer de sterke neiging om soloslim te spelen. Vanderpoorten is er toch niet gerust op. Ze weet beter dan wie ook tegen wie ze opbokst. Niet alleen tegen de vakbonden, maar ook tegen een bijzonder goed geïnformeerde groep. Zowel in de Vlaamse Onderwijsraad als in de top van de administratie Onderwijs zitten nogal wat mensen uit CVP-hoek die elkaar al kennen van de tijd toen Daniël Coens minister van Onderwijs was. Georges Monard, secretaris-generaal van onderwijs, houdt regelmatig bijeenkomsten in de buurt van Leuven waar informeel over alles wat onderwijs raakt, kan worden gesproken. Dus vraagt Vanderpoorten een unanieme beslissing van de regering en die komt er ook. Die avond lichten de ministers hun fractie in. Twee dagen later breekt het onweer los. De onderwijsvakbonden dreigen met acties en zelfs stakingen. CVP-onderwijsexpert Luc Martens heeft het over 'negeren van het sociaal overleg' en 'woordbreuk'. Hij vindt dat minister Vanderpoorten nu maar moet opstappen. Snelle reactie? In elk geval goed georchestreerd. Amper is de Agalev-fractie ingelicht of hun onderwijsexpert Ludo Sannen zit bij het Christelijk Onderwijzersverbond (COV). Dat verbond voert al sinds vorig schooljaar de acties aan. Zijn macht is groot, omdat de syndicaliseringsgraad in het basisonderwijs erg hoog is. Het COV-West-Vlaanderen schakelt Martens in en gooit de mail van Sannen op haar website. Volgens hem is alles de schuld van Vanderpoorten en kunnen de arme Agalev'ers er echt waar niets aan doen. De andere partijen zien met lede ogen hoeveel aandacht Martens en de CVP krijgen. Terwijl de aanslag op het WTC in New York de aandacht van de onderwijsperikelen afleidt, graaft iedereen zich in. Daarbij moet gezegd worden dat zowel de minister als de vakbonden wisten wat er aan de hand was. Bij de cao-onderhandelingen voerden de bonden onder meer het lerarentekort aan om voor iedereen een loonsverhoging te eisen: 'We willen wel kleine klassen, maar er zijn geen leraren. Als de rest harder moet werken, betaal dan beter.'OBJECTIEF VERSCHILTerwijl de regering de economische schade van de WTC-ramp opmaakt, zet iedereen die iets met onderwijs te maken heeft dus de hakken in het zand. Unanieme beslissing? Het zou wat! Agalev wil zijn kiespubliek in het onderwijs niet kwijt en fluit Sannen niet terug. En dan confronteert Luc Martens de onderwijscommissie met een nieuw element: de 'verschillenstudie'. Die is besteld door de vorige regering omdat het Arbitragehof oordeelde dat het verschil in subsidies aan de onderscheiden netten strijdig is met het gelijkheidsbeginsel en enkel verdedigd kan worden als er objectieve redenen voor zijn. Zo kost het objectief meer om verschillende godsdiensten én moraal aan te bieden - een plicht voor het officiële net - dan enkel godsdienst te geven. De studie bewijst nog maar eens dat het katholieke onderwijs véél minder kost dan de andere netten. Luc Martens heeft het over 'discriminatie', het Gemeenschapsonderwijs stuurt zo'n mat communiqué rond dat blijkt dat ook daar is doorgedrongen dat het zo niet langer kan. De Guimardstraat roept zoals altijd op tot 'overleg' en Monard pleit ineens voor grotere samenwerking tussen de netten en voor gelijke subsidiëring van alle scholen. Een elegante uitweg voor enkele regeringspartijen, die het erg moeilijk vinden om het schoolpact naar de uitverkoop te sturen. De SP bijvoorbeeld, die haar kiezers niet wil raken, of de VLD die van oudsher optreedt als verdediger van het officiële net. Maar daar nu steeds minder de noodzaak van inziet. Die VLD weet immers dat ook haar kiezers hun kinderen naar het katholiek onderwijs sturen en dat leraren niet VLD stemmen. De VLD weet ook dat de bedrijven meer en beter samenwerken met katholieke technische scholen. En SP en VLD weten dat de suggestie dat enkel het officiële net migranten opvangt, zo te logenstraffen valt voor iedereen die iets afweet van onderwijs. Daarbij komt dat de onderwijs-cao (27 miljard frank of 669 miljoen euro over verschillende jaren) bij de VLD een waar trauma heeft veroorzaakt, waarbij snel vergeten wordt hoe de regeringspartners hun collega-onderwijs (ook) toen in de wielen reden. De verschillenstudie veroorzaakt alleszins grote woede in de onderwijscommissie: de kranten en vakbonden blijken de studie al te hebben, het parlement nog niet. Luc Martens wel, maar die heeft zich - naar eigen zeggen - 'geïnformeerd'. Twee keer raden bij wie. De vakbonden drijven dan de laatste wig tussen de regeringspartijen: de voorzitters en de fractieleiders van de partijen worden uitgenodigd om een uitweg te zoeken. Geen uitweg, wel een patstelling. SP en Agalev kiezen voor de vakbonden, VU-ID doet wat voorstellen die erop neerkomen dat Vanderpoorten het zelf maar moet oplossen. Standpunt dat binnenskamers ook door SP-ministers Steve Stevaert en Renaat Landuyt wordt verkondigd. Wat dan weer verklaart waarom Bruno Tobback (SP) Vanderpoorten openlijk een 'ouderwetse patron' mag noemen. Alleen VLD-voorzitter Karel De Gucht maakt zich boos en zegt dat Agalev en SP de regering moeten steunen. Hij wil trouwens terug naar de kern van de zaak: er zijn leraren te weinig en daar moeten we iets aan doen. Eenzelfde standpunt komt van de scholieren: ze bieden hun bemiddeling aan in het conflict. Ze willen namelijk goed les krijgen. De cijfers liggen er: er komen in de volgende jaren echt problemen in het lager en secundair onderwijs, waar nu al veel mensen zonder het juiste diploma lesgeven. De vakbonden weten ook dat ze dit verzet tegen 'langer werken' moeilijk aan de publieke opinie kunnen verkopen. Maar ze voelen zich wel sterk. Bij de cao-onderhandelingen haalden ze veel binnen. Ze worden gesteund door het electorale spelletje van SP en Agalev die blijkbaar graag Vanderpoorten de woestijn in sturen. De bonden kunnen ook tellen en weten dat de Vlaamse regering maar weinig manoeuvreerruimte heeft: zonder Volksunie of Agalev heeft ze amper een meerderheid. Nu de Volksunie uiteengekegeld is, kan Agalev niet ongestraft geschoffeerd. Ook dat verklaart de moeilijk onderdrukte woede van VLD-voorzitter Karel De Gucht die dit keer zeker niet van plan is de vakbonden zomaar gelijk te geven. Maar of hij het hele onderwijs op zijn kop kan zetten voor één miljard, valt nog af te wachten.Misjoe Verleyen