De Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RvV) ligt wat verscholen in de Gaucheretstraat, vlak bij het Brusselse Noordstation. Hier wordt in een verschroeiend tempo gewerkt. Twintigduizend arresten per jaar vellen de 48 rechters, beide taalrollen samengeteld. De RvV mag dan bij het grote publiek onbekend zijn, de in 2007 opgerichte rechtbank valt in het Belgische migratiebeleid niet meer weg te denken (zie kader 1). Ze oordeelt in beroep over aangevochten beslissingen van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) en van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS).
...

De Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RvV) ligt wat verscholen in de Gaucheretstraat, vlak bij het Brusselse Noordstation. Hier wordt in een verschroeiend tempo gewerkt. Twintigduizend arresten per jaar vellen de 48 rechters, beide taalrollen samengeteld. De RvV mag dan bij het grote publiek onbekend zijn, de in 2007 opgerichte rechtbank valt in het Belgische migratiebeleid niet meer weg te denken (zie kader 1). Ze oordeelt in beroep over aangevochten beslissingen van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) en van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS). Het is dringen in de zittingzaal van de Nederlandstalige Vierde Kamer. Op de rol staan achttien beroepen tegen negatieve beslissingen van het Commissariaat-Generaal, in één ruk te behandelen door een alleenzetelende rechter. Op de gang troepen advocaten samen, af en toe steekt er een zijn hoofd binnen om te zien wanneer hij aan de bak moet. Een eenzame Irakees uitgezonderd, komen hun cliënten uit Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Een kwestie van specialisatie, legt persmagistraat Frédéric Tamborijn uit. Andere collega's leggen zich toe op landen als Afghanistan of Syrië. Er zal vanmorgen onder meer Lingala, Peul, Kikongo, Susu en Arabisch worden gesproken. Beëdigde tolken nemen een forse hap uit de werkingsmiddelen van de RvV. Een vrouw uit Guinée-Conakry staat wat bedremmeld naast haar advocaat die betoogt dat het Commissariaat-Generaal haar angst voor besnijdenis ten onrechte als vluchtmotief heeft verworpen. De rechter luistert met gefronste wenkbrauwen. Hoe vaak heeft hij dit al niet gehoord? Voor de verzoekende partijen staat hier veel op het spel. Tamborijn: 'We kunnen de weigering van het Commissariaat-Generaal vernietigen en rechtstreeks het statuut van vluchteling of subsidiaire bescherming toekennen.' Zo'n subsidiaire bescherming wordt toegekend wanneer de aanvraag niet onder de strikte voorwaarden van de Conventie van Genève (vervolging wegens ras, geloof, politieke overtuiging, nationaliteit of behoren tot bepaalde sociale groep) past, maar de betrokkene toch niet naar zijn herkomstland kan terugkeren. Doorgaans gebeurt dat omdat er een conflict of oorlogssituatie heerst die zijn leven ernstig in gevaar brengt. 'Maar meestal', vervolgt Tamborijn, 'wordt de uitwijzing bevestigd. In dat geval vervalt het recht op verblijf en opvang, en volgt een bevel van de DVZ tot het verlaten van het grondgebied.' De beurt is aan een slungelachtige jongen uit Sierra Leone die zich op zijn seksuele geaardheid beroept om asiel aan te vragen. De rechter kijkt streng. Waarom beweert hij 17 jaar te zijn, terwijl hij volgens de botscan 26 is? Het lijkt een bij voorbaat verloren zaak. Wie van het CGVS geen statuut krijgt - vorig jaar kreeg 29,4 procent van de aanvragers bescherming - maakt in beroep nog bitter weinig kans. Het percentage positieve beslissingen van de RvV schommelt al jaren rond drie procent. Dat lage percentage belet niet dat negen van de tien afgewezen asielzoekers naar de RvV blijven trekken. Aan de advocate van de slungel uit Sierra Leone zal het niet liggen. Ruim een kwartier lang argumenteert ze dat hij uit angst om te moeten terugkeren naar zijn homofobe vaderland over zijn leeftijd gelogen heeft. Frédéric Tamborijn, voor de gelegenheid geen rechter maar toeschouwer, luistert waarderend. 'Natuurlijk is die botscan geen goede binnenkomer', zegt hij. 'Maar het hoeft geen doorslaggevend element te zijn. Een Syriër bijvoorbeeld sturen we nu niet terug omdat hij over zijn leeftijd heeft gelogen.' Even later krijgen we het andere uiterste: geklungel van het ergste soort. De plaatsvervangende advocaat - gekleed in een merkwaardige combinatie van basketbalschoenen, jeans, toga en bef - blijkt niet eens te weten dat zijn cliënte in de zaal aanwezig is. Tot overmaat van ramp werd een tolk Engels besteld, een taal die de vrouw niet machtig is. De rechter kan zijn ergernis niet verbergen. Het is geen geheim dat heel wat verzoekschriften voor de RvV met de copy-pastetoets worden geproduceerd. Verzoekschriften bulken nu eenmaal van de gelijkte formules. Maar het staat wel slordig als ook foute namen, data of herkomstlanden worden gekopieerd, zoals geregeld gebeurt. De overgrote meerderheid van de asieladvocaten werkt pro Deo. Voor deze procedure krijgen ze via een ingewikkeld puntensysteem zo'n 650 euro (zie kader). Geen vetpot, maar het is makkelijk verdiend geld. Het valt voor dat advocaten tijdens één zitting wel vijftien keer als plaatsvervanger optreden, een praktijk waarbij de pro-Deopunten met de respectieve titularissen worden gedeeld. Makkelijk verdienen, dat geldt ook voor wat er zich een zaal verder afspeelt. De RvV kan verzoekschriften louter schriftelijk behandelen. Advocaten die zich daarbij niet kunnen neerleggen, kunnen bij de griffie een 'verzoek om gehoord te worden' indienen. In principe doen ze dat om een nieuw element of inzicht op te werpen, maar dat is niet wat de advocaat van een Congolese asielzoeker in gedachten heeft. Op de vraag van de rechter antwoordt hij met een standaardformule. 'Je n'ai rien à ajouter à la requête initiale.' En weg is hij, de extra punten zijn binnen. 'Sommige advocaten zijn inderdaad meer met hun pro-Deopunten dan met hun cliënten begaan', zegt Dirk Van den Bulck, commissaris-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen. 'We hebben het al meegemaakt dat twee pro Deo's ruzie stonden te maken over wie een cliënt mocht bijstaan. We hebben de stafhouder moeten bellen om de knoop door te hakken.' Het Commissariaat-Generaal is de spil van de asielprocedure. Cruciaal is het interview waarin de asielzoeker zijn vluchtverhaal uit de doeken doet. Behalve een tolk mag ook een advocaat bij dat gesprek aanwezig zijn. Stilzwijgend, pas op het einde mag hij met nuances of aanvullingen komen. Maar van een asieladvocaat kan worden verwacht dat hij zijn cliënt op dit cruciale gesprek voorbereidt. Dat gebeurt lang niet altijd, weet Van den Bulck. 'Heel wat pro-Deoadvocaten ontmoeten hun cliënt voor het eerst op het Commissariaat-Generaal, vlak voor het interview. Vroeger gebeurde het zelfs dat advocaten enkel kwamen aftekenen voor de punten en meteen weer vertrokken. Daarom noteren we nu systematisch of een advocaat de hele tijd bij het interview was.' Een procedure voor het CGVS levert een pro Deo 385 euro op. Het lijkt peanuts, maar Van den Bulck weet beter. 'Wie aan de lopende band werkt en procedures uitmelkt, kan er een lucratief handeltje uit slaan. Het resultaat is er vaak naar, sommige dossiers bulken van de slordigheden.' Asieladvocaten vormen een kleine club van een veertigtal routiniers. Ervaring of reputatie zijn evenwel geen garantie op kwaliteit. Van den Bulck: 'Soms zijn het nieuwkomers, jonge pro Deo's, die puik werk leveren, terwijl ronkende namen er met de pet naar gooien. Vooral de kansloze dossiers nemen ze er vaak bij, louter voor de punten. Maar ik wil hier geen steen werpen naar het pro-Deostelsel. Bij die veertig zitten ook advocaten die zich door cliënten laten betalen, en die presteren niet altijd beter.' Uitmelken van procedures, het is een veelgehoord verwijt aan asieladvocaten. De commissaris-generaal is genuanceerd. 'Dat men naar de RvV trekt, begrijp ik. Het belang van de cliënt, een verlenging van zijn recht op verblijf en opvang, ligt voor de hand. Iets anders zijn de bijkomende beroepen, zoals een tweede asielaanvraag, of een regularisatie op humanitaire of medische gronden. Advocaten zouden de slaagkansen goed moeten afwegen, want ze geven hun cliënt valse hoop. En ondertussen loopt de factuur op, want bijkomende beroepen vallen zelden onder de juridische bijstand.' In het World Trade Center, een verdieping onder het Commissariaat-Generaal, is de Dienst Vreemdelingenzaken gevestigd. Hier worden jaarlijks 400.000 beslissingen genomen, waarvan slechts een fractie over asiel gaat. Visa-aanvragen, verblijfsvergunningen, arbeidskaarten, familiehereniging, regularisaties, huwelijken met buitenlandse partner, het valt allemaal onder vreemdelingenzaken. Freddy Roosemont, al elf jaar directeur-generaal van de DVZ, onderscheidt drie types advocaten. 'Er zijn de echte experts, een select clubje van een tiental advocaten die de finesses van de Belgische wet en van de Europese rechtspraak kennen. Daarnaast heb je de idealisten die altijd tot het uiterste gaan, soms met meer overtuiging dan kennis. Ten slotte is er een grote groep die het louter voor het geld doet: hoe meer procedures, hoe meer pro-Deopunten en hoe hoger het ereloon. Zo zijn er advocaten die vier keer tegen dezelfde beslissing in beroep gaan, perfect wetend dat het geen zin heeft. Hun cliënt beseft dat niet altijd, want doorgaans gaat het om mensen in een kwetsbare positie die slecht op de hoogte zijn van ons systeem.' Luc Denys heeft een vuistdik standaardwerk over vreemdelingenrecht geschreven en geeft les aan stagiairs-advocaten van de Nederlandstalige Balie Brussel. 'Alle tweedejaars stagiairs zijn verplicht er een aantal vreemdelingendossiers bij te nemen', zegt hij. 'Helaas hebben de meesten aan de universiteit geen woord over vreemdelingenrecht gelezen. Het is altijd al een achtergestelde discipline geweest. Er valt ook relatief weinig geld mee te verdienen, reden waarom de meeste advocaten er na hun stage in een boog omheen lopen. Je moet een halve idealist zijn om je erin te verdiepen.' Zelf is Denys zo'n halve idealist, zij het met realistische trekjes. 'Ik doe geen pro Deo', zegt hij. 'Uit principe. Je moet tot anderhalf jaar op je geld wachten, en al die tijd weet je zelfs niet hoeveel je precies hebt verdiend. Bij mij is het de cliënt die betaalt, vaak met steun van de familie. Ik doe vooral dossiers zoals gezinshereniging of studentenvisa, cliënten met een netwerk en bestaansmiddelen in België. Asielzoekers krijg ik minder vaak over de vloer, de meesten hebben geen geld voor een advocaat.' Volgens Denys is er veel veranderd sinds de nieuwe asielwet van 2007 die het aantal schorsende beroepsmogelijkheden fel heeft ingeperkt. 'De RvV kan ook geldboetes opleggen voor het indienen van een kennelijk onrechtmatig beroep. Maar dat gebeurt uiterst zelden, het dilatoir karakter moet er al heel dik op liggen. Niet dat het misbruik is uitgeroeid. Zelf speel ik open kaart. Mijn tarieven zijn bekend. En als een procedure geen kans heeft, mag een cliënt op zijn kop staan, ik begin er niet aan. Ik ga geen beroep aantekenen tegen een gedwongen uitwijzing, met als enig doel dat mijn cliënt een week langer in een cel op de volgende vlucht moet wachten. Maar er zijn haaien in ons vak die de onwetendheid van cliënten uitbuiten. Het zijn de rotte appels in de mand. En nee, het gaat niet om pro Deo's, maar om advocaten die zich door hun cliënten vet laten betalen. Zonder kwitantie, niemand kent trouwens hun tarieven.' Uit de praktijk gegrepen: een uitgeprocedeerde asielzoeker klopt bij een advocaat aan voor een medische regularisatie. Die is tijdelijk en kun je alleen krijgen als je ernstig ziek bent en aantoont dat in je land van herkomst geen behandeling mogelijk is. Het tarief: 1000 euro voor het indienen van het verzoekschrift, nog eens 2000 euro bij gunstig resultaat. De asielzoeker betaalt het bedrag en is aanvankelijk euforisch: eindelijk papieren om in België een nieuw bestaan op te bouwen! Maar zijn advocaat had hem niet verteld dat een procedure 9ter (medische regularisatie) uit twee fases bestaat: na het ontvankelijkheidsonderzoek volgt het gegrondheidsonderzoek. Het eerste is een formaliteit die helemaal geen recht geeft op een verblijfsvergunning. Die krijg je pas na de tweede fase, maar daarin wordt meer dan negentig procent van de verzoekschriften afgewezen. De asielzoeker heeft in zijn naïviteit dus 3000 euro betaald voor een illusie. Ivo Flachet, volbloed idealist én expert vreemdelingenrecht, zit bij het aan de PVDA gelieerde Progress Lawyers Network, een van de weinige grote kantoren die zich in vreemdelingenzaken specialiseren. Het aangehaalde geval is niet uniek, weet hij. 'Bij vluchtelingenorganisaties circuleren zwarte lijsten van te mijden advocaten. In feite zou de Orde van Advocaten strenger moeten optreden. Maar laten we wel wezen: malafide praktijken komen in alle geledingen van de advocatuur voor. Er zijn genoeg echtscheidingsadvocaten die bewust ruzies oppoken om procedures te rekken en hun ereloon aan te dikken.' We deden navraag bij het middenveld: Vluchtelingenwerk Vlaanderen, de Franstalige tegenhanger Ciré, het Belgisch Comité voor Hulp aan Vluchtelingen, Jesuït Refugee Service, een ngo die vooral in gesloten centra werkt. Zwarte lijsten? Liever spreken ze van witte lijsten, van competente advocaten met wie ze graag samenwerken. Ze kennen natuurlijk ook de verhalen en anekdotes. Over pro Deo's die hun cliënten onder de tafel provisies of dossierkosten laten betalen, een praktijk die even illegaal als moeilijk bewijsbaar is. Over een advocaat die zijn cliënt in een detentiecentrum 1500 euro aanrekende voor een ultiem beroep tegen zijn uitwijzing. En dat vervolgens niet indiende, goed wetende dat de intussen verwijderde vreemdeling nooit een klacht zal indienen. Nog talrijker zijn de staaltjes van incompetentie. Advocaten die niet weten hoe een Dublin-overdracht (wanneer een asielaanvraag niet door België maar door een andere EU-lidstaat moet worden behandeld, nvdr) precies verloopt, of die er verkeerdelijk van uitgaan dat een beroep tegen een uitwijzingsbevel schorsend werkt. 'Het gebrek aan kennis is stuitend', zegt Els Keytsman, directeur Vluchtelingenwerk Vlaanderen. 'De universiteiten en de balies moeten er dringend wat aan doen. Intussen zijn we zelf met een juridische helpdesk begonnen om advocaten bij te staan.' DOOR ERIK RASPOET, FOTO'S FRANKY VERDICKT'Er zijn advocaten die vier keer tegen dezelfde beslissing in beroep gaan, perfect wetend dat het geen zin heeft.' 'Het gebrek aan kennis van de asielwetgeving bij advocaten is stuitend. De universiteiten en de balies moeten er dringend wat aan doen.'