In 1925 kreeg de leraar John Scopes een boete van 100 dollar opgelegd omdat hij het bestaan had zijn leerlingen in Tennessee de evolutieleer van Darwin te onderwijzen. Scopes zou de geschiedenis ingaan als de 'Monkey Scopes Trial'. Een leraar die de kinderen vertelt dat de mens van apen afstamt - het was ongehoord in het Amerikaanse zuiden en het was bij wet verboden. Nu zegt president George W. Bush dat leerlingen in de middelbare school onderwezen moeten worden in de theorie van het 'intelligent ontwerp'(IO): het idee dat het leven op aarde niet is ontstaan als gevolg van een big bang, maar dat een intelligent bovennatuurlijk wezen op zijn minst de eerste vormen van leven heeft 'ontworpen'. Bush tegen de wetenschap, het is niet nieuw. Nog vóór George W. in augustus zijn uitspraak deed over IO had hij al eerder met het grootste gemak wetenschappelijke argumenten van tafel geveegd in belangrijke debatten als dat over stamcelonderzoek, opwarming van de aarde, aidsbestrijding en contraceptie.
...

In 1925 kreeg de leraar John Scopes een boete van 100 dollar opgelegd omdat hij het bestaan had zijn leerlingen in Tennessee de evolutieleer van Darwin te onderwijzen. Scopes zou de geschiedenis ingaan als de 'Monkey Scopes Trial'. Een leraar die de kinderen vertelt dat de mens van apen afstamt - het was ongehoord in het Amerikaanse zuiden en het was bij wet verboden. Nu zegt president George W. Bush dat leerlingen in de middelbare school onderwezen moeten worden in de theorie van het 'intelligent ontwerp'(IO): het idee dat het leven op aarde niet is ontstaan als gevolg van een big bang, maar dat een intelligent bovennatuurlijk wezen op zijn minst de eerste vormen van leven heeft 'ontworpen'. Bush tegen de wetenschap, het is niet nieuw. Nog vóór George W. in augustus zijn uitspraak deed over IO had hij al eerder met het grootste gemak wetenschappelijke argumenten van tafel geveegd in belangrijke debatten als dat over stamcelonderzoek, opwarming van de aarde, aidsbestrijding en contraceptie. In Dover, een onooglijk stadje in de staat Pennsylvania, moet nu ongeveer het doek vallen over een proces dat in de pers wel eens 'Scopes Monkey trial nummer twee' wordt genoemd. Het schoolbestuur van Dover wil in de lessen wetenschap een verklaring laten voorlezen waarin gewezen wordt op 'gaten' in de evolutieleer van Darwin en waarin IO wordt gepresenteerd als een alternatieve theorie om het ontstaan van het leven op aarde te verklaren. Tegenstanders zien daarin niets anders dan het binnensmokkelen van creationisme op school: de 'leer' die ervan uitgaat dat het scheppingsverhaal in de Bijbel letterlijk moet worden genomen, dat God de aarde met al haar levensvormen in zes dagen heeft geschapen en dat de wereld slechts enkele duizenden jaren oud is. Elf ouders trokken in Dover naar de rechtbank met het argument dat de IO-theorie tot het domein van de religie en de filosofie behoort, niet tot dat van de wetenschap. Een verwijzing naar IO in de wetenschapsles is daarom een inbreuk op het eerste amendement van de Amerikaanse grondwet waarin wordt bepaald dat de staat geen godsdienst mag instellen . Het proces in Dover wordt daarmee de eerste juridische test over IO op school sinds het Hooggerechtshof in 1987 bepaalde dat het creationisme of de zogenaamde 'scheppingswetenschap' niet in de wetenschapsles thuishoren. Kort na die uitspraak dook voor het eerst het idee van 'intelligent ontwerp' in het publieke debat op. De meeste propaganda daarvoor is afkomstig van een denktank in Seattle: het Discovery Institute dat nauw verbonden is aan christelijk rechts en steun krijgt van machtige groepen en individuen. Het instituut kan rekenen op de sympathie van talrijke fundamentalistische christelijke lobbygroepen en op ruime financiële middelen, van onder anderen Bill Gates en de bankiersfamilie Ahmanson. De strategie van het Discovery Institute verschilt wezenlijk van die van de traditionele creationisten. In de publicaties van het instituut komt het woord God niet voor. Prestigieuze wetenschappers, zoals de biochemicus Michael Behe, die ernstige twijfels hebben over sommige aspecten van de leer van Darwin, worden naar voren geschoven in dvd's, boeken en brochures die wetenschappelijk ogen. Het Discovery Institute voert geen campagne voor het onderricht van IO op school en distantieert zich zelfs uitdrukkelijk van die scholen die dat wel doen. In plaats daarvan zweert het bij de slagzin: 'onderwijs de controverse' . Hoewel die controverse in de wetenschappelijke wereld nauwelijks bestaat. De evolutieleer van Darwin mag dan al vragen onbeantwoord laten, geen ernstige wetenschapper twijfelt eraan dat evolutie de grondslag is voor alle biologie. Maar het controverse-idee maakt opgang en president Bush leek uit het boekje van het Discovery Institute te citeren toen hij in augustus zei dat de leerlingen 'de beide kanten' moeten leren kennen. Daarmee verleent hij steun aan de schoolgemeenschappen die teach the controversy als beleidslijn kozen. Het gaat om scholen in Ohio, New Mexico, Minnesota, Kansas en nu dus ook in Pennsylvania. Wetenschappers maken zich grote zorgen. Door de evolutieleer van Darwin gelijk te stellen aan een pseudo-wetenschappelijke theorie als IO wordt het wetenschapsonderwijs gedevalueerd. 'We riskeren een generatie wetenschappelijke analfabeten af te leveren', zegt Kirk Johnson, curator van het natuurhistorisch museum in Denver, Colorado, waar creationisten en aanhangers van IO graag naartoe komen om hun theorie-en te 'bewijzen'. De Grand Canyon in dezelfde staat Colorado is een bedevaartsoord voor creationisten en IO-aanhangers. Zij organiseren er 'christelijk georiënteerde' rondleidingen die moeten aantonen dat de geologische lagen in de Canyon in plaats van twee miljard jaar geleden slechts enkele duizenden jaren geleden zijn ontstaan, als gevolg van Noachs zondvloed. Dat alles staat in luxueus uitgegeven boeken die te koop zijn aan de Canyon. Ondanks scherp protest van de wetenschappelijke wereld en de enorme controverse die erover ontstond, bleef het boek in de winkels van de National Park Service te koop. Christelijke lobbygroepen weten zich verzekerd van de - op zijn minst morele - steun van de president als ze hun visie als een wetenschappelijk alternatief proberen te verkopen. De wetenschappelijke wereld was door die evolutie zo gealarmeerd dat meer dan zestig wetenschappers - onder wie twintig Nobelprijswinnaars - in februari 2004 een open brief schreven aan de president waarin ze lucht gaven aan hun bezorgdheid en verontwaardiging. 'Als wetenschappelijke kennis in conflict komt met politieke doeleinden,' zo schreven ze, 'dan manipuleert de regering het proces waarbij de wetenschap de politieke beslissingen beïnvloedt.' Dat gebeurt onder andere door 'mensen zonder de nodige kwalificaties te benoemen in officiële functies en in wetenschappelijke adviesorganen (...) door de wetenschappelijke rapporten van de regering zelf te censureren of te negeren of door gewoon geen wetenschappelijk advies in te winnen' . Het door de regering negeren van haar eigen wetenschappelijke rapporten was nergens zo duidelijk als in de discussie over klimaatswijziging. In 2002 deed Bush het Climate Action Report, een document van het State Department over klimaatswijziging, af als 'een tekst van de bureaucratie'. In hun open brief verweten de wetenschappers de regering-Bush de wetenschappelijke consensus over de oorzaken van de klimaatswijziging te ondermijnen. Zoals elders bestaat de tactiek van deze regering erin twijfel te zaaien over de wetenschappelijke consensus door te wijzen op futiele meningsverschillen tussen wetenschappers en de nadruk te leggen op vragen waar de wetenschap tot dusver geen antwoord op heeft. Zo antwoordde Bush op een vraag van het wetenschappelijke tijdschrift Science over klimaatswijziging dat 'de National Academy of Science tot de conclusie is gekomen dat er nog steeds onzekerheid bestaat over de onderliggende oorzaken van de verandering in de natuur en het klimaat' . Bush doelde op de passages in een rapport waarin inderdaad een aantal vragen onbeantwoord blijven, maar waar de conclusies ondubbelzinnig de band tussen menselijke activiteit en klimaatswijziging erkennen. Dat president Bush op gespannen voet leeft met de wetenschap werd al vroeg in zijn presidentschap duidelijk. In zijn eerste televisietoespraak op 9 augustus 2001 had hij het over stamcelonderzoek. Hij wees het gebruik van embryonale stamcellen op ethische gronden af en hij beweerde dat het ook niet nodig was om 'levende menselijke embryo's te vernietigen' om het medisch veelbelovende stamcelonderzoek voort te zetten. Er was namelijk voldoende onderzoeksmateriaal voorhanden, zo beweerde hij: 'meer dan zestig genetisch diverse stamcellijnen bevonden zich in Amerikaanse laboratoria'. Dat cijfer is daarna in het openbare debat over stamcelonderzoek een eigen leven gaan leiden. Helaas klopt het niet. Volgens Nobelprijswinnaar voor geneeskunde Paul Berg - emeritus professor aan de universiteit van Stanford - verwarde Bush al dan niet opzettelijk stamcellijnen met derivaten: cellen die uit een oorspronkelijke lijn werden gekweekt maar waarvan de levensvatbaarheid of de bruikbaarheid in het lab twijfelachtig zijn. De Evangelicals, altijd klaar om nieuwe argumenten aan te dragen in de strijd voor wat ze gezonde wetenschap noemen, hebben ook hier een mouw aan gepast. Ze verspreiden het idee dat voor verder stamcelonderzoek ook gebruik kan worden gemaakt van zogenaamde volwassen stamcellen die gevonden worden in de hersenen, het beenmerg en de lever. Wetenschappers op het terrein verwijzen die theorie resoluut naar de wereld van de fictie of het geloof. Louis Guenin, een biome-dische moraalprofessor van Harvard, stelt de propagandisten van het volwassen-stamcelonderzoek op gelijke hoogte met de creationisten. Het is ook geen toeval dat de cheerleader van dat onderzoek, Wesley Smith, een senior fellow is van het Discovery Institute. De discussie over stamcelonderzoek heeft binnen Bush' eigen Republikeinse partij tot dissidenties geleid. Gematigde conservatieven, zoals senator Arlen Specter van Pennsylvania, voorzitter van de juridische commissie in de Senaat, zijn bang dat de ideologische opstelling van de president Amerika achterop doet hinken in het medische en wetenschappelijke onderzoek terzake. Spector lijdt aan kanker en dat verklaart wellicht ten dele zijn openlijk verzet tegen de wetenschapspolitiek van het Witte Huis. Maar intussen hebben ook andere Republikeinen moeten toegeven dat er veel minder stamcellen voor onderzoek beschikbaar zijn dan de president in zijn speech van vier jaar geleden beweerde. Ondertussen wordt er gewerkt aan een compromis om federale steun voor sommige vormen van stamcelonderzoek mogelijk te maken. Het Witte Huis heeft al laten weten dat de president zijn veto zal gebruiken. Johan Depoortere'We riskeren een generatie wetenschappelijke analfabeten af te leveren.'