Jean Marie Faustin Godefroid Havelange, dat is de volledige naam van de voorzitter van de wereldvoetbalbond Fifa. Zijn ouders waren afkomstig uit de streek van Luik, maar zijn vader had als mijningenieur emplooi gevonden in Brazilië. Vandaar dat Jean-Marie "verportugeesd" werd tot Joao. Geboren in Rio de Janeiro op 8 mei 1916, school gelopen in een Frans internaat, jurist van opleiding, voorzitter en directeur van een viertal grote ondernemingen, waaronder een gigantisch busbedrijf. In zijn jongere jaren als zwemmer present op de Olympische Spelen van Berlijn '36, en als waterpolospeler op die van Helsinki '52.
...

Jean Marie Faustin Godefroid Havelange, dat is de volledige naam van de voorzitter van de wereldvoetbalbond Fifa. Zijn ouders waren afkomstig uit de streek van Luik, maar zijn vader had als mijningenieur emplooi gevonden in Brazilië. Vandaar dat Jean-Marie "verportugeesd" werd tot Joao. Geboren in Rio de Janeiro op 8 mei 1916, school gelopen in een Frans internaat, jurist van opleiding, voorzitter en directeur van een viertal grote ondernemingen, waaronder een gigantisch busbedrijf. In zijn jongere jaren als zwemmer present op de Olympische Spelen van Berlijn '36, en als waterpolospeler op die van Helsinki '52. In Melbourne '56 was hij delegatieleider van de Braziliaanse ploeg. Via de zwembond klom Havelange al vroeg omhoog op de ladder van de nationale en later internationale sportleiders. In eigen land werd hij in '58 voorzitter van de overkoepelende Braziliaanse Sportfederatie, waartoe ook de voetbalbond behoort. Op het internationale forum was hij eind jaren vijftig zowaar Zuid-Amerikaans afgevaardigde in de UCI, de Internationale Wieler Unie. In 1963 werd hij op het congres van Baden-Baden lid van het IOC, het Internationaal Olympisch Comité. Dat dikt allemaal mooi aan op een curriculum vitae, maar de echte grote gloriedag van Havelange was 11 juni 1974. Toen werd hij, op de vooravond van de wereldbeker in Duitsland, tijdens het Fifacongres van Frankfurt verkozen tot zevende voorzitter van de wereldvoetbalbond, de eerste niet-Europeaan. Havelange versloeg na een spannende stemming de zittende voorzitter en kandidaat van de Europese landen: de legendarische Sir Stanley Rous, een beloftevolle jongeman die op dat moment net zijn tachtigste verjaardag had gevierd. Aan die verkiezing ging een drie jaar durende campagne vooraf, die Havelange overal in de wereld bracht. De Braziliaan was er zich goed van bewust dat bij verkiezingen in de steeds groter wordende Fifa, de stem van een klein Afrikaans land even zwaar weegt als die van een Europese of Zuid-Amerikaanse reus. Die strategie vormde de basis van een 24 jaar durend rijk, want Havelange werd vijf keer op rij probleemloos herkozen. Op 12 juli van dit jaar, dag van de finale in Parijs, geeft hij de fakkel door aan zijn opvolger.KORTOM: MEER GELDTijdens Havelange's bewind, dat omschreven wordt als autoritair, groeide het voetbal uit tot een wereldwijde multinational met duizelingwekkende zakencijfers. De vierjaarlijkse wereldbeker werd een evenement dat in heel wat aspecten de Olympische Spelen overtreft. Het aantal deelnemers aan de eindronde werd stelselmatig opgetrokken, van zestien eind jaren zestig, tot nu al 32 in Frankrijk. Meer deelnemers betekent: meer wedstrijden, meer en hogere recettes, meer betrokken televisiestations, dus meer sponsors. Kortom: meer geld. Dat stelde de Fifa in staat om veel meer te doen dan enkel om de vier jaar een wereldbeker te organiseren. Het zwaartepunt van het clubvoetbal ligt nog altijd in de Europese, of Zuid-Amerikaanse competities, maar wat het interlandvoetbal betreft, heeft de Fifa onder het bewind van Havelange de eerste plaats stevig ingenomen. Dat ging voor een stuk ten koste van de machtige Europese federatie Uefa. Beide internationale bonden begonnen op de duur dan ook tegengestelde belangen te krijgen, en werden stilaan tegenstanders in de plaats van medestanders. Vandaar de stuiptrekkingen van Havelange bij zijn eigen opvolging. Dat de huidige Uefavoorzitter, de Zweed Lennart Johansson, het Fifaroer in handen zou nemen, bezorgt de Braziliaan slapeloze nachten. Naast de Uefa is ook het IOC een potentiële vijand. De Olympische Spelen zijn op zich een concurrent. En het toelaten van professionals maakt van het olympisch voetbaltoernooi misschien geen onmiddellijk gevaar voor de wereldbeker, maar in elk geval wel een groot voetbalevenement dat aan de exclusieve controle van de Fifa ontsnapt. Havelange kon, na volgehouden pleidooien bij IOC-voorzitter Juan Antonio Samaranch, er toch doordrukken dat op de Spelen geen voetballers van ouder dan 23 mogen deelnemen. Maar dat is een afspraak die niet bestand zal blijven tegen de tand des tijds. DE SECRETARIS IS DE BAASJoao Havelange vond in de Zwitser Josef Blatter de gedroomde rechterhand, die zijn ideeën in de praktijk kon omzetten. De verhouding tussen beiden was die van een voorzitter van de raad van bestuur die denkt, en zijn afgevaardigde bestuurder die doet. Het is zelden goed die rollen door elkaar te halen, wat gebeurt nu Blatter kandidaat is om zijn eigen baas op te volgen. Havelange deed meer dan denken. De voorzitter legde van bij zijn aantreden een onvermoeibare inzet aan de dag. Hij beroept zich graag op de ontelbare vliegtuigtrips, waarmee hij de hele wereld heeft bereisd om zijn voetbal te promoten. En om, en passant, zijn macht te vergroten. Havelange heeft bijna alle 198 Fifalidstaten bezocht, de meeste meerdere keren. Hij gaat er prat op alle presidenten, koningen, en regeringsleiders ter wereld te hebben ontmoet. En hij pronkt met drie audiënties bij de paus. De slopende verplaatsing van zijn woonplaats Rio naar zijn kantoor in Zürich, heeft hij bijna driehonderd keer gemaakt, gemiddeld één keer per maand. Het aantal Fifaleden is onder zijn bewind steeds maar uitgebreid, de staf groeide aan, organisaties en competities werden talrijker, en er werden massaal nullen bijgeschreven achter het credit op de Fifabankrekening. Havelange heeft van de Fifa een organisatie gemaakt die niet alleen het IOC, maar zelfs de Verenigde Naties naar de kroon kan steken. Met dit verschil dat de Fifa geld opbrengt, en de VN geld kost. En dat Havelange diplomatieke successen boekte waarvan de secretaris-generaal van de VN enkel kon dromen. Zo werd de Volksrepubliek China lid van de Fifa, zonder dat Taiwan eruit werd gezwierd. En in Zuid-Afrika smolten al in 1978 de blanke en de zwarte voetbalbond samen, terwijl in alle andere geledingen van de maatschappij de apartheid hoogtij vierde. Vier jaar na zijn heropneming in de internationale sportwereld, mocht Zuid-Afrika in '96 de eindronde van de Africa Cup organiseren, die het overigens won. Havelange was in '72, als lid van het IOC, van dichtbij getuige van de bloedige Palestijnse aanslag op Israëlische atleten in het Olympisch dorp in München. Het risico op een dergelijk drama binnen de Fifa, wou hij niet lopen. Vandaar dat hij voor de voorronde van de wereldbeker '78, Israël bij Europa indeelde, later bij Oceanië. In '92 werd Israël definitief lid van de Uefa. Terwijl Havelange de wereld rond vloog, kon secretaris-generaal Blatter in Zürich een bijna onbegrensde machtspositie uitbouwen. Blatter was overal bij betrokken, Blatter trok aan alle touwtjes en had een vinger in elke pap. Het is tegen die machtspositie dat Lennart Johansson in het geweer is gekomen. Om het democratisch gehalte en de openheid van de Fifa te vergroten, zo klinkt het in fraaie bewoordingen. Omdat hij die machtspositie zelf wil innemen, zo is uiteraard de realiteit.HAVELANGE VERLIET WOEDEND DE ZAALDe verkiezing, maandag in Parijs, dreigt wonden te slaan in de wereldvoetbalbond. Want als er één ding is waarin Havelange niet geslaagd is, dan is het om zijn opvolging naar eigen goeddunken te regelen. Johansson, eind april in Dublin herkozen als Uefavoorzitter, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij het hoogste ambt ambieerde. Havelange voerde de druk op zijn rechterhand Sepp Blatter op, om zich tegenkandidaat te stellen. Die wachtte daar erg lang mee, wat de zenuwachtigheid bij Johansson dag na dag deed toenemen. Een belangrijk dispuut was de vraag of een secretaris-generaal in functie, zich zo kort voor de wereldbeker wel kon bezighouden met het voeren van een campagne. Die daarenboven gericht was tegen de man die later mogelijk zijn baas zou worden. Tijdens een bijeenkomst van het Uitvoerend Comité van de Fifa, op 13 maart van dit jaar in Zürich, liepen de gemoederen zo hoog op in deze discussie, dat Havelange woedend de vergaderzaal verliet. Deze verkiezing is voor velen een gelegenheid om openstaande rekeningen met de scheidende voorzitter te vereffenen. Want diens eigengereide en niet altijd van eigenbelang gespeende beslissingen, hebben hem door de jaren heen een legertje vijanden opgeleverd. In eigen land botste hij met koning Pele, lange tijd als Fifa-ambassadeur actief onder de hoede van Havelange, maar nadien als minister van Sport een van zijn hardnekkigste opponenten. Volgens Pele waren Havelange en zijn toenmalige schoonzoon Ricardo Teixeira, tot voor kort Braziliaans bondsvoorzitter, niet alleen verantwoordelijk voor de leegloop en de achteruitgang van de nationale competitie en de Braziliaanse clubs, ze waren bovendien schuldig aan samenzwering en machtsmisbruik. Pele is als minister jarenlang in de weer geweest om het Braziliaanse parlement een sportwet te doen stemmen. Iets waar eerder de gewezen voetbalglorie Zico, als staatssecretaris, in mislukt was. In maart van dit jaar haalde Pele zijn slag thuis. Een historisch moment, een Bosman-arrest op zijn Braziliaans. Een wet die de almacht van club- en bondsleiders over hun spelers resoluut aan banden legt, en niet bepaald kon rekenen op de sympathie van het duo Havelange-Teixeira. Havelange ging net niet zo ver om te beweren dat Pele nooit heeft kunnen voetballen, maar het scheelde niet veel. Iemand als Pele tegen krijgen, is een handicap, maar hoeft niet fataal te zijn. Want Havelange en Blatter hebben in al die jaren niet alleen vijanden gemaakt. Ze waren in de gelegenheid een faveurtje hier en een faveurtje daar uit te delen. Blatter weet alles, van iedereen. En Havelange kent iedereen persoonlijk. De charme die de president bij zijn vele bezoeken uitstraalt, hebben hem mogelijk meer vrienden opgeleverd dan Johansson lief is. Die twee elementen samen, zouden voor een verrassing kunnen zorgen bij de verkiezing.KIEZEN TUSSEN ENGELAND EN DUITSLANDDe tweestrijd binnen de wereldvoetbalbond draait ook rond de organisatie van de wereldbekereindronde in 2006, waarvoor Engeland en Duitsland kandidaat zijn. Het duo Blatter-Havelange gunt Engeland dat WK, Johansson is op de hand van de Duitsers. Maar het is niet alleen met die tweespalt in het achterhoofd, dat de kampen van de twee kandidaten worden opgevuld.Michel Platini, directeur van het WK-organisatiecomité in Frankrijk, schaarde zich bijna vanzelfsprekend aan de zijde van de huidige voorzitter, en dus van Blatter. Dat bracht de Franse voorzitter Claude Simonet in een lastig parket. De Europeanen hadden afgesproken om Johansson te steunen, maar Simonet kon moeilijk ingaan tegen Platini, het boegbeeld van France '98. Vorige week maakte hij zijn keuze bekend, voor Blatter, wat boze reacties uitlokte bij de Europese collega's. Staat Platini aan de zijde van Blatter, dan steunt een andere Europese grootheid volop Johansson. Met name Franz Beckenbauer, wereldkampioen als speler en als trainer, topman van Adidas en voorzitter van Bayern München. Mede met het oog op 2006, heeft hij de kant van Johansson gekozen. Ook Pele, dat hoeft geen betoog, steunt volop de Zweed. De vijand van zijn vijand is zijn vriend. Platini, Beckenbauer, en Pele stemmen zelf niet mee, maar hun invloed is groot. Over het stemgedrag van de Belgische bondsvoorzitter Michel D'Hooghe, bestaat niet veel twijfel. Vooral omdat, als Johansson de Fifa leidt, D'Hooghe kandidaat is om hem op te volgen aan het hoofd van de Uefa. Die verkiezing heeft, desgevallend, plaats op 8 oktober in Lissabon. De Belgische voorzitter moet er dan wel voor zorgen dat België zeer snel een betere indruk gaat maken in de voorbereiding van Euro 2000, want daar loert een catastrofe om de hoek. Wie nog? Oceanië zou bijna voltallig voor Johansson kiezen, net als de Afrikaanse Federatie, geleid door de Kameroenees Isa Hayatou. De Afrikanen nemen het Havelange kwalijk dat ze wel goed genoeg waren om hem telkens stemmen te bezorgen, maar dat ze slechts mondjesmaat meer deelnemers aan de eindronde toegewezen kregen, en dat de organisatie van die eindronde helemaal aan hun neus voorbijging. Zij verzekerden Johansson van hun steun, al valt het af te wachten of ze allemaal die belofte houden. Het grootste gevaar voor de Zweed komt uit eigen rangen. Bij zijn herverkiezing als Uefavoorzitter, begin mei in Dublin, had hij geen tegenkandidaat, en werd hij met applaus herkozen. Tussen twee haakjes: in aanwezigheid van eregast Havelange. Die verkiezing bij handgeklap was jammer, want mocht er gestemd zijn, dan had iedereen een beter idee gekregen van waar de vijanden verborgen zitten. In Frankrijk dus, maar niet alleen daar. Kan de Zwitser Giangiorgio Spiess het zich veroorloven om niet voor zijn landgenoot Blatter te stemmen? De nieuwe Engelse voorzitter Keith Wiseman werd niet gekozen in het Uitvoerend Comité van de Uefa, en is in het vooruitzicht van 2006 de grootste benadeelde van de band tussen Johansson, Beckenbauer en de Duitse bondsvoorzitter Egidius Braun. Een ander malcontent Uefalid is de Rus Viacheslav Koloskov. Die pakte in Dublin tot twee keer toe naast een Europese plaats in het Uitvoerend Comité van de Fifa. Koloskov zou niet alleen zelf voor Blatter kunnen opteren, maar ook een paar gewezen sovjetstaten bij hun keuze kunnen beïnvloeden. En dan groeit binnen de Uefa ook kritiek op de kosten van de kiescampagne van de voorzitter, die de 20 miljoen frank voorbij zijn. HET BEOEFENEN VAN DE HYPOCRISIEDe eensgezinde steun van Europa mag Johansson dus sowieso vergeten, en die van Afrika is evenmin evident. De Zweed blijft wel favoriet, maar vanzelfsprekend is zijn verkiezing niet meer. In het lobbyen hebben Blatter en Havelange van niemand lessen te krijgen. Johansson heeft echter één grote troef: in het zog van zijn landgenoten steekt ook de Franse president Jacques Chirac zijn sympathie voor de kandidatuur van Blatter niet weg. En waar Chirac zijn handen aan steekt, dat is ten dode opgeschreven. Als Johansson de verkiezing wint, zal zijn eerste officiële taak erin bestaan om zijn voorgangerJoao Havelange te onderscheiden als erepresident, de hoogste onderscheiding in de Fifa. Het beoefenen der hypocrisie is niet alleen in politieke kringen een veel beoefende deugd. Joao Havelange maakte van de Fifa een wereldwijde multinational. Terwijl Havelange rond de wereld reisde, kon Blatter een bijna onbegrensde machtspositie uitbouwen. Het grootste gevaar voor Johansson komt uit zijn eigen rangen. Michel D'Hooghe lonkt naar het voorzitterschap van de Uefa. Wat Chirac met zijn handen aanraakt, is ten dode opgeschreven.Koen Meulenaere