Het Algemeen Belgisch Vakverbond (ABVV) heeft zijn federale hoofdzetel in de Brusselse Marollen, de befaamde armenwijk die de jongste jaren een echt yuppiecentrum is geworden. Daar, in de Hoogstraat, heerste deze zomer plotseling grote paniek. Het al jaren etterende 'problème Faust' spatte in alle hevigheid open. Albert Faust, de populaire secretaris-generaal van de sectie Brussel-Halle-Vilvoorde van de Bond van Bedienden, Technici en Kaders (BBTK), een beroepscentrale van het ABVV, werd op staande voet ontslagen. De vakbondsman zou door gesjoemel en financieel wanbeheer de bond met een schuld van drie tot vijf miljoen euro hebben opgezadeld. BBTK-Brussel voerde een 'creatieve' boekhouding, met veel geld in enveloppen boven en vooral onder de tafel, en met onbetaalde belastingen (978.000 euro) en achterstallige sociale bijdragen (270.000 euro). De vertrouwelingen van secretaris-generaal Faust kregen zeker tot in 1995 zwarte loonsupplementen uitbetaald, vaak meer dan hun officiële loon. Er is ook sprake van dure leasingwagens, niet terugbetaalde leningen en in een enkel geval een zwarte pensioenpremie van 200.000 euro. Faust, die alle malversaties ontkent, zou zich evenwel niet persoonlijk hebben verrijkt.
...

Het Algemeen Belgisch Vakverbond (ABVV) heeft zijn federale hoofdzetel in de Brusselse Marollen, de befaamde armenwijk die de jongste jaren een echt yuppiecentrum is geworden. Daar, in de Hoogstraat, heerste deze zomer plotseling grote paniek. Het al jaren etterende 'problème Faust' spatte in alle hevigheid open. Albert Faust, de populaire secretaris-generaal van de sectie Brussel-Halle-Vilvoorde van de Bond van Bedienden, Technici en Kaders (BBTK), een beroepscentrale van het ABVV, werd op staande voet ontslagen. De vakbondsman zou door gesjoemel en financieel wanbeheer de bond met een schuld van drie tot vijf miljoen euro hebben opgezadeld. BBTK-Brussel voerde een 'creatieve' boekhouding, met veel geld in enveloppen boven en vooral onder de tafel, en met onbetaalde belastingen (978.000 euro) en achterstallige sociale bijdragen (270.000 euro). De vertrouwelingen van secretaris-generaal Faust kregen zeker tot in 1995 zwarte loonsupplementen uitbetaald, vaak meer dan hun officiële loon. Er is ook sprake van dure leasingwagens, niet terugbetaalde leningen en in een enkel geval een zwarte pensioenpremie van 200.000 euro. Faust, die alle malversaties ontkent, zou zich evenwel niet persoonlijk hebben verrijkt. Wat iedereen in de bond vreesde, wordt bewaarheid: de affaire is niet uit het nieuws te houden. De lotgevallen van de sjoemelende vakbondsafdeling - 48 personeelsleden en een jaaromzet van om en bij de acht miljoen euro - bezorgen de nationale leiding kopzorgen. De godsvrede voor de nieuwe ABVV-voorzitter Mia De Vits is van korte duur, zij komt snel uit vakantie terug. Zij wil in de eerste plaats de schade beperken en het besmeurde ABVV-blazoen weer oppoetsen. Een bond die onverbiddelijk is voor sommige ondernemingspraktijken komt zelf in zijn hemd te staan als een van zijn grootste afdelingen fiscale en sociale fraude pleegt. De eigen leden klagen over de manier waarop met hun contributie wordt geknoeid - hoewel het veeleer aan de werkgevers is daarover te protesteren, want zij betalen het grootste deel van de werknemersbijdrage. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) houdt zich evenwel gedeisd. Ook de anders altijd zo assertieve Unie van Zelfstandige Ondernemers (Unizo) houdt het bij een voorzichtig 'geen commentaar'. Het christelijke ACV hoedt zich voor leedvermaak - al lusten de partners van het gemeenschappelijk vakbondsfront elkaar vaak rauw. Maar de bond van Luc Cortebeeck heeft via zijn Antwerpse vervoerscentrale ook zelf boter op het hoofd, en vreest in de klappen te delen. Op 8 juli dus ontslaat Christian Roland, de nationale voorzitter van de BBTK, secretaris-generaal Albert Faust van de hoofdstedelijke afdeling wegens ernstig financieel geknoei (en met hem ook bestuurlijk directeur Edouard Mommens en boekhouder Marc-André Verbeure). Tegelijk plaatst hij de Brusselse afdeling onder zijn voogdij. Doortastend kan Rolands optreden evenwel niet genoemd worden. Vele jaren heeft hij gewacht om het 'problème Faust' op te ruimen. Uit angst voor de reactie van de woelige Brusselse afdeling en omdat hij er niet zeker van was dat de andere vakbondsbonzen hem zouden steunen. Mia De Vits, die pas eind mei als federaal ABVV-voorzitter is aangetreden, gaf hem echter een stevige duw in de rug. Het was ook De Vits die - toen als tweede in bevel - na het zwartgeldschandaal in Antwerpen in 1995 de statuten liet wijzigen zodat het overkoepelende vakverbond meer controle kreeg over de financiën van de aangesloten organisaties. Haar voorganger Michel Nollet had daar de moed niet meer voor opgebracht na de onverkwikkelijke strijd met vakbondsgauchist Roberto D'Orazio en zijn clan van Forges de Clabecq. Het feit dat Faust onvoorwaardelijk achter D'Orazio bleef staan en dat zoon Thierry ondergeschikt secretaris (én tegenstander) van Faust was, maakten de zaken er voor Nollet ook niet makkelijker op. Het feitelijke faillissement van de Brusselse bediendenbond zat er een hele tijd aan te komen. In november 1998 al slaan de regionale secretarissen alarm. Zij eisen een gedetailleerd budget, een nauwkeurige inventaris van de uitgaven, een betrouwbare balans en een volledig organogram. Hun baas Albert Faust vindt dergelijke instrumenten kennelijk niet nuttig in de sociale strijd en reageert niet. Twee jaar later moet hij, in geldnood, 30 miljoen frank lenen bij BBTK-nationaal én een protocol slikken waardoor het hoofdbestuur bij ernstige financiële tekortkomingen Brussel onder nationale voogdij kan plaatsen. Even later dwingt de financiële commissie van het ABVV, Mia De Vits dus, Faust orde op zaken te stellen. Hij moet een herstelplan opmaken en zijn schulden aanzuiveren. In september 2001 toont een audit van het federale ABVV de omvang aan van het gesjoemel op het Brusselse Rouppeplein. Maar Albert Faust zal zich nog bijna een jaar weten te handhaven. Dat een vakbondsleider een onderbaas zo lang laat knoeien zorgt voor heel wat opgetrokken wenkbrauwen. Onterecht, want het ABVV kent geen gestroomlijnde bedrijfsorganisatie maar een 'feodale' structuur met onafhankelijke hertogdommen en eigenzinnige baronieën. Mia De Vits beschikt in het ABVV bijlange na niet over de macht die bijvoorbeeld John Goossens bij Belgacom heeft. Zij zit een vereniging voor van autonome organisaties (zie organogram) met elk hun eigen bestuur, financiën, personeel en beleid. De dinsdagvergaderingen van het federaal bureau, zowat het directiecomité van de overkoepelende bond, zijn dan ook geen gezapige vriendenbijeenkomsten. Voormalig voorzitter François Janssens is zelfs plots overleden na zo'n woelige vergadering, uitgeput als hij was door de strijd voor meer financiële orthodoxie in de bond en het verloren gevecht voor een nieuw sociaal pact. Het ACV is veel sterker gecentraliseerd; de christelijke naastenliefde is efficiënter dan de socialistische kameraadschap. Mia De Vits kan alleen maar jaloers zijn op haar collega Luc Cortebeeck. Die zit bovenop de nationale stakingskas en heeft aldus het laatste woord over elke vakbondsactie. Als secretaris-generaal van de bediendenbond Brussel-Halle-Vilvoorde, met 82.000 leden de grootste BBTK-afdeling, was Albert Faust een onderbaron. Zeventien jaar lang heeft de charismatische, emotionele en onstuimig linkse 'straatvechter' Faust er de scepter gezwaaid. In de hoofdstad is hij een autoriteit in de strijd tegen het racisme en voor de illegalen. Een man met een grote achterban, die zich van lieverlee onaantastbaar waande. Nationaal BBTK-voorzitter Christian Roland moest de onstuimige eigenheimer nolens volens ontzien. Nu is Faust dus toch de woestijn ingestuurd. Dertien van de veertien Brusselse BBTK-secretarissen, dat zijn de mannen van het echte vakbondswerk, steunen het optreden van het federale bestuur tegen hun voormalige baas. Zelfs de samen met Faust ontslagen administratief directeur Edouard Mommens trekt zijn klacht in tegen de bondsleiding en stapt - ongetwijfeld in ruil voor discrete beloften - met belastende verklaringen over Faust naar de rechter. Maar wat zullen de militanten en de leden doen? Als die in de algemene vergadering op 5 september de populaire Faust opnieuw op het schild hijsen, lijdt de nationale top een pijnlijk gezichtsverlies. De Vits en co stellen dan ook alles in het werk om dat te voorkomen, met juridische en statutaire regeltjes en met lekken naar de media en op internet. De bewijzen tegen Albert Faust klinken zo overtuigend dat de ontslagen vakbondsman potsierlijk wordt in zijn nieuwe rol als Robin Hood. Dat is inderdaad de rol die Faust zich aanmeet in zijn wilde gevecht tegen het BBTK en de ABVV-koepel. Het 'geïntegreerd syndicalisme' wil af van het 'contesterend syndicalisme' (waarvan hij inderdaad de prominentste woordvoerder was) geeft hij te verstaan. De bonden en afdelingen worden verknecht. Mia De Vits voert volgens Faust een stalinistisch beleid. Wild om zich heen slaand beschuldigt hij haar ervan net zoals iedereen in de vakbond tot 1995 zwarte loonsupplementen te hebben gekregen - wat zij prompt als absurd ontkent. Faust trapt al vele jaren op gevoelige tenen en zijn vertrek is voor niet weinigen in de bond een hele opluchting. (De partners van de christelijke Landelijke Bediendencentrale in Brussel vieren haast feest). Het ABVV heeft enige ervaring met interne zuiveringen. Prominente communisten vlogen eruit, een radicale Waalse autonomist als André Renard (van de eenheidswetstaking) verliet de bond, klein links wordt het leven zuur gemaakt en helemaal geen plaats krijgen de nieuwe activisten uit de milieubeweging of het anti-globalisme. Maar de financiële ravage die Faust in Brussel heeft aangericht, maakte het zijn 'stalinistische' tegenstanders wel erg makkelijk. De affaire veroorzaakt een cascade van rechtszaken. Eén ervan treft het hele Belgische vakbondsbestel recht in het hart. Faust betwist de voogdij van de nationale bediendenbond over de Brusselse sectie. De rechter geeft hem gelijk. Hij oordeelt dat de lokale afdeling als feitelijke vereniging volledig autonoom is en sinds het ontslag van Faust zonder leiding zit. Hij stuurt bijgevolg advocaat Jean-Marie Verschueren als tijdelijk bewindvoerder naar het BBTK-Brussel. Vakbonden bestaan juridisch inderdaad niet, het zijn 'feitelijke verenigingen' (net als de politieke partijen). Zij weigeren een rechtspersoonlijkheid, als vereniging zonder winstoogmerk bijvoorbeeld, om zichzelf en hun leden te beschermen. Zo kunnen ze niet verantwoordelijk worden gesteld voor de schade die ze met een staking aanrichten, of kan niemand hen verplichten openbaar te maken hoeveel geld ze in hun stakingskassen hebben. Voor het eerst keert dat zich nu tegen hen. De rechter knipt de hiërarchische banden tussen de bond en zijn afdelingen door én plaatst een buitenstaander als pottenkijker aan het hoofd van een vakbondssectie. In de Brusselse BBTK-afdeling moet advocaat Verschueren nu in de eerste plaats orde in de financiën brengen. Geen makkelijke opdracht, want veel bewijsmateriaal is intussen verloren gegaan: tijdens een nachtelijke 'inbraak' in het vakbondslokaal gingen massa's documenten door de papierversnipperaar. Hij kan tegelijk de leden natellen (zijn het er wel 82.000?). En hem wacht ook enig vakbondswerk: hij moet de algemene vergadering van 5 september bijeenroepen. Laat het nu dus liever nergens tot een sociaal conflict komen, want dan beslist hij over de uitbetaling van het stakingsgeld. Juridisch inbreker Verschueren is voor de bediendenbond overigens een oude bekende. De bond had eerder al een fikse ruzie met de man over een conflict in een Koekelbergs ziekenhuis waar hij ook de bewindvoerder is. Zulke toestand hebben de vakbonden nooit eerder meegemaakt. ABVV-voorzitter Mia De Vits grijpt vertwijfeld naar de grondwettelijke vrijheid van vereniging en naar de conventie over de vakbondsvrijheid van de Internationale Arbeidsorganisatie. Die zouden dergelijke curatele verbieden. Bovendien is de faillissementswetgeving niet van toepassing op de vakbonden. Maar dat is nog niet het laatste hoofdstuk van het verhaal. De hele zaak zal ongetwijfeld het debat over de rechtspersoonlijkheid van de bonden nieuw leven inblazen. Totnogtoe konden zij elke politieke poging afweren om hen in een juridisch keurslijf te dwingen. VLD-voorzitter Karel De Gucht heeft dat nog geprobeerd, zenuwachtig als hij was over de stakingsguerrilla van de spoormannen en de leerkrachten. ACV-voorzitter Luc Cortebeeck moest dure verklaringen verzinnen om uit te leggen waarom zijn juridisch niet-bestaande vereniging een miljard frank van zijn stakingskas bij KB Luxemburg had belegd. Tegelijk namen de werkgevers van het Verbond van Belgische Ondernemingen het statuut van vzw aan; bij wijze van goed voorbeeld. Een frauderende vakbond - het is de eerste niet, en het zal ook de laatste niet zijn - waar zwart geld welig tiert en de fiscus en de sociale zekerheid niet krijgen waar ze recht op hebben, brengt niet weinigen in de politieke wereld op de gedachte dat het nu echt tijd is om de bonden een wettelijke structuur op te leggen. De hele vakbondswereld - rood, groen en blauw - verkeert in alarmtoestand. Albert Faust heeft hen wat aangedaan. Guido DespiegelaereDe vakbondsleden klagen over de manier waarop met hun contributie wordt geknoeid.Vakbonden weigeren een rechtspersoonlijkheid, om zichzelf en hun leden te beschermen.Het ABVV heeft een 'feodale' structuur, met onafhankelijke hertogdommen en eigenzinnige baronieën.