De voormalige Kombinaten zijn NV's geworden. Ze vech- ten nu om te kunnen overleven in de landbouwsector.
...

De voormalige Kombinaten zijn NV's geworden. Ze vech- ten nu om te kunnen overleven in de landbouwsector.Het landbouwconglomeraat FpA Komarom beheerste vroeger de 21.000 inwoners tellende gelijknamige stad, die slechts door de Donau van Tsjechië is gescheiden. Nu is FpA geen sociale beschermer meer. De privatisering van de onderneming in de jaren 1992-'93 veroorzaakte zelfs grote werkloosheid. En de buitenlanders vallen binnen. Het Nederlandse Amstel investeerde er in een brouwerij. ?De privatisering is als een bliksem in het Kombinat ingeslagen. Ons bedrijf was ontredderd en poogt zich nu te herstellen,? zegt directeur-generaal Janos Szücs. Voorheen was hij een apparatsjik die over het agrarische koninkrijk van Komarom heerste, nu is hij crisismanager. De privatisering viel voor FpA Komarom zwaarder uit dan de loutere overgang van Kombinat naar naamloze vennootschap. Szücs verkocht 3.000 van de 8.600 hectare grond, halveerde de wijngaarden tot 400 hectare, verkocht of sloot de industriële afdelingen en zijn bouwactiviteit. (?De oude gebouwen in Komarom geraken nu ook al niet meer gerestaureerd.?) Hij maakte het niet-productieve vastgoed, zoals ?het kasteel? te gelde, dankte de helft van zijn werknemers af en wil nu nog het rusthuis en de artsenpraktijk kwijt. Na het lijden van al dit leed, blijft het landbouwconglomeraat indrukwekkend met zijn 1.800 stuks vee, 30.000 varkens, gigantische velden maïs, bieten en graan, een slachterij en een vleesverwerkingsfabriek, wijngaarden en een wijnfabriek. ?Met veel inspanningen en offers hebben het management en de werknemers de onderneming in de kering gered. Ik had eigenaar kunnen worden van de slachterij en de vleesfabriek, een collega van de wijngaarden... Dat was bij de privatisering niet moeilijk, elders gingen de bedrijfsleiders wel met stukken van hun fabriek lopen.? Janos Szücs en de zijnen vinden bijgevolg dat ze het volste recht hebben om volgend jaar, tegen een gunstprijs, een kwart van de aandelen van hun naamloze vennootschap te kopen. ONKRUID.Het landbouwconglomeraat is wel geprivatiseerd, maar de enige aandeelhouder is de staat, net zoals in 27 andere reusachtige landbouwbedrijven. Dat de overheid een vinger in de landbouwpap houdt, vindt de directeur-generaal verre van onverstandig. De privatisering van de landbouwgrond over twee miljoen mensen liep rommelig. En niemand weet nog wie de echte eigenaars zijn de oude coöperatieven, kloosters, buitenlanders ? De stabilisering van het landbouwareaal kan nog vijf tot tien jaar duren. Bovendien verhinderden de staatsbedrijven dat de spontane landbouw een chaos wordt. De kleine boeren kunnen zich tractor noch mest- en sproeistoffen veroorloven en mankeren vakkennis. ?Sommigen zaaien maïs met geoogste korrels in plaats van met veredeld zaad en in Hongarije tiert het onkruid nu welig.? FpA Komarom stelt het niet goed, maar het overleeft. Het verlies van de Sovjetrussische markt is zo goed als een ramp, want ze nam alles af wat de Hongaarse landbouw en agro-industrie konden aanbieden. Het veelbelovende Europa is heel anders. Het houdt de invoerdeur op een kier, klaagt Szücs. En de eigen markt beschikt niet over de koopkracht om zich op zijn westers te voeden. Bijgevolg is de capaciteit aan vleesverwerking twee keer zo groot als de Hongaarse behoefte. Dat heeft een verschrikkelijke concurrentie tot gevolg. Daar spelen ook de nieuwe warenhuizen op in, net als de buitenlandse investeerders die de voedingsindustrie inpalmden en de landbouw onder prijzendruk zetten. Maar de loonkosten liggen toch laag ? Janos Szücs zucht voor de zoveelste keer : ?Dat weegt in ons vak niet door. Lonen maken slechts vijf procent van de productiekost van graan uit. Machines, onderdelen, meststoffen en onkruidverdelgers, veterinaire geneesmiddelen en dergelijke kopen wij tegen hoge prijzen in het Westen. Onze energieprijzen liggen te hoog. De rekening is eenvoudig : mocht ik maar evenveel graan moeten produceren als een Oostenrijkse boer om met het verdiende geld een tractor te kunnen kopen, dan zou ik een gelukkig man zijn.?