'Een land met zestig miljoen inwoners regeer je niet met glimlachen alleen.' Zoveel voor Mohammed Khatami, de president. 'Op lange termijn gezien is dit een impasse, dat weten ze ook. Het zijn niet allemaal idioten daarboven, maar de idioten zijn sterker.' Dat voor het conservatieve machtsblok. De professor zucht. We zullen zijn naam niet noemen. 'De sjiitische mentaliteit van het volk helpt niet. De mensen zitten te wachten tot iemand hen komt redden. Op de terugkeer van de verborgen Imam. Zo zijn we opgevoed. Heel emotioneel ook. En ondertussen verlaat al wie kan emigreren het land, naar de VS, zogezegd nog steeds de vijand. De meerderheid wil normale relaties met de VS even erg als ze de pest heeft aan de Britten. Daarom hebben ze Khatami ook belet met de VS weer aan te knopen. Dat soort opening willen ze niet, en dat soort succes gunnen ze hem, Khatami, niet.'
...

'Een land met zestig miljoen inwoners regeer je niet met glimlachen alleen.' Zoveel voor Mohammed Khatami, de president. 'Op lange termijn gezien is dit een impasse, dat weten ze ook. Het zijn niet allemaal idioten daarboven, maar de idioten zijn sterker.' Dat voor het conservatieve machtsblok. De professor zucht. We zullen zijn naam niet noemen. 'De sjiitische mentaliteit van het volk helpt niet. De mensen zitten te wachten tot iemand hen komt redden. Op de terugkeer van de verborgen Imam. Zo zijn we opgevoed. Heel emotioneel ook. En ondertussen verlaat al wie kan emigreren het land, naar de VS, zogezegd nog steeds de vijand. De meerderheid wil normale relaties met de VS even erg als ze de pest heeft aan de Britten. Daarom hebben ze Khatami ook belet met de VS weer aan te knopen. Dat soort opening willen ze niet, en dat soort succes gunnen ze hem, Khatami, niet.'Dit is Teheran, en het gaat over economie. Alle tien kandidaten voor het presidentschap de achtste juni eisten nieuw leven en een nieuwe aanpak in de economie. Investeringen en een hogere levensstandaard. Sommigen wilden zelfs de bonyads privatiseren, de religieuze stichtingen die grote panden van 's lands economie mismeesteren - en die grotendeels aan de grond zitten. Maar de bonyads worden ook nu al geprivatiseerd. Iedereen weet waar het kalf gebonden zit - iedereen behalve de conservatieve clerus die de macht heeft en niet in economie gelooft. De Iraanse economie is bijna geheel afhankelijk van aardolie en gas. Door de economische boycot die sinds de revolutie door de VS werd opgelegd, gekoppeld aan de eigen wetgeving die alle minerale concessies aan buitenlanders verbiedt, is daar in twintig jaar niet in geïnvesteerd vanuit het buitenland. Dat verbod was een militante reactie op de Brits-Amerikaanse coup tegen premier Mohammed Mossadegh een kwarteeuw tevoren. Die had het gewaagd de Anglo-Iranian Oil Company te nationaliseren: het onderwerp ligt gevoelig. Intussen vocht Iran zich arm in de oorlog tegen Irak. Nu is de industrie verouderd en vervallen. Meer olie oppompen om meer geld te genereren - dat is de hoofdopdracht van minister Bijan Zanganeh - zouden de installaties wellicht niet aankunnen. Alleen massale investeringen uit het buitenland, met name uit Europa en de VS, kunnen de sector uit het slop halen. En dat is wat Zanganeh probeert. IN ALLE RICHTINGENMet een begin van succes: begin juli werden contracten ondertekend met Italiaanse (ENI) en Japanse firma's. Die zouden goed zijn voor een bijkomende 700.000 vaten olie per dag, bovenop de 3,7 miljoen vaten die Iran momenteel oppompt. Een nieuw contract met het Spaanse Sepsa zou er aankomen. Wat de onmacht van de VS illustreert om hun boycot internationaal op te leggen. Die sancties zullen in augustus wellicht weer verlengd worden in het Congres en staan een normalisering van de betrekkingen aan Amerikaanse kant in de weg. Die normalisering is nodig om de industrie écht weer op peil te brengen. Teheran zoekt wel in alle richtingen naar uitwegen: akkoorden met Rusland, contacten met Europa en zelfs met België, want alle baten helpen om de economie weer vlot te trekken. Maar tegelijkertijd verstaat Teheran de kunst om de simpelste dingen ingewikkeld te maken. De internetcafés zijn een goed voorbeeld. Vorig jaar waren in alle wijken van Teheran - en elders in het land - cybercafés uit de grond geschoten, voor de jongeren, de studenten, evenzoveel vensters op de buitenwereld. Symbool bijna van de hervorming, het nieuwe Iran in de steigers. Begin dit jaar werden de meeste cafés gesloten. Een kwestie van vergunningen of fiscale ongeregeldheden zogenaamd. In werkelijkheid ging het om het goedkoop telefoneren via het net dat de ook achtergebleven Iraanse PTT miljarden kostte. Internet is niet verboden, computers ook niet, en e-mail evenmin. Maar de toegang ertoe is nu wel sterk ingeperkt, vooral natuurlijk weer voor de arme jeugd, die geen eigen computer of zelfs telefoonlijn heeft in dit land van dure en schaarse telefoonlijnen, en die, in de ogen van de mollahs, nog steeds het kanonnenvlees voor de revolutie levert. Voor hen is het grote venster op de wereld weer dicht. Wel verboden, zijn de schotelantennes voor tv. Daarmee kun je buitenlandse zenders ontvangen. Maar de Iraanse tv is zo treurig en de westerse zo aanlokkelijk dat op veel terrassen wél een schotel staat, meestal met een doek erover als camouflage. Het afgelopen jaar werd daar weinig tegen opgetreden, maar soms wel, en dan kan men er de gevangenis voor ingaan. En wat zelfs maar in principe mogelijk is, wordt reëel als het regime weer eens wil intimideren, of een stok zoekt om mee te slaan. In de oliesector zit Bijan Zanganeh met een soortgelijk dilemma. Hij moet meer olie produceren, maar tegelijk mag hij dat niet. Want de wet mag niet aangepast of omzeild worden (hij heeft er een mooi mechanisme voor, genaamd 'buy back'). Daarover waken conservatieve mollahs, als het ze bruikbaar voorkomt in hun oorlog tegen de reformisten. Slaagt hij er dan toch in, dan is dat automatisch verdacht. Vanzelf: is Iran niet corrupt tot op het bot dan? (Alle Iraniërs bevestigen het.) Heeft Zanganeh geen superrijke olievrienden met wonderlijke contracten bedacht? (Iedereen kijkt naar de reformistische politicus Behzad Nabavi, getipt voor het vice-presidentschap, baas van de firma Petro Pars.) Dus begon de conservatieve ayatollah Ahmad Jannati over corruptie in de oliesector en over namen die hij had. Dat heeft hem een snauw van Khatami opgeleverd, maar vorige week besloot het - reformistische - parlement een onderzoek in te stellen naar onregelmatigheden met de miljardencontracten in de aardolie. GEVAARLIJK ISOLEMENTHet is deze handelswijze, waarbij land en politiek en economie gebruikt worden in een in se theologisch dispuut over de macht, die Iran van top tot teen paralyseert in een allengs gevaarlijker wordend isolement. Dat laatste - het gevaar - begint door te dringen ook in het conservatieve establishment. Daar is het 'nieuwe religieuze denken' ontstaan, een nieuw-rechtse opwelling in de nieuwe generatie klerikalen om het gedachtegoed van de islamitische revolutie tegen zichzelf te beschermen of, in de woorden van de professor, om het eigen hachje te redden nadat de traditionele conservatieven zoveel schade hebben aangericht. De conservatieve krant Entekhab, die nauwe banden heeft met de 'leider' Ali Khamenei, neemt een beetje het voortouw in deze discussie. Hoofdredacteur Mohammed Mehdi Faqihi had het over het 'versteende denken' van de aartsconservatieven in Qom. Zodat de vrome stad Qom het mocht meemaken op 14 februari dat duizend conservatieve theologiestudenten betoogden om de sluiting te eisen van het conservatieve blad Entekhab. Vergeefs, Entekhab heeft goede connecties. Faqihi in zijn kantoor houdt het heel religieus: het gaat immers over de verhouding tussen godsdienst en staat? Het 'nieuwe religieuze denken' stelt dat een religieuze regering in Iran perfect verenigbaar is met de moderne wereld, enzovoort. Maar er zijn in Iran, zoals elders, 'onzuivere', extreme tendensen, zie de Taliban in Afghanistan, die het volk doen denken dat godsdienst niet deugt voor politiek. De 'Gids', Khamenei, weet best, zegt Faqihi, dat die archaïstische stromingen, aan de macht, hun eigen regime in gevaar brengen. Zo worden ladders, reddingssloepen en springplanken klaargezet. Maar wee het gebeente van de modernen als het parlementair onderzoek op corruptie zou stoten, en die in verband zou kunnen brengen met de financiering van het reformistische kamp. Dan zal Iran te klein zijn.Foto's Maria FialhoSus van Elzen