De magistratuur depolitiseren ? Ook bij de ambtenaren is dat niet volledig gelukt. Er komt beterschap in, zegt Guido De Wilde, de grootste personeelschef van het land.
...

De magistratuur depolitiseren ? Ook bij de ambtenaren is dat niet volledig gelukt. Er komt beterschap in, zegt Guido De Wilde, de grootste personeelschef van het land.MIDDEN DECEMBER organiseert het Vast Wervingssecretariaat opnieuw een mammoetexamen voor dertienduizend Franstalige kandidaat-opstellers. Dergelijke monsterproeven waren vooral in de jaren tachtig schering en inslag, maar al geruime tijd staat er een stop op aanwervingen door de overheid op niveau 3 en 4 (lager middelbaar en lager onderwijs). De reserves geraken nu stilaan uitgeput, en vandaar het examen. Het wervingssecretariaat ontstond in 1938 ?ten einde een nieuwe geest te doen ontstaan en de strikte onpartijdigheid in de aanwerving te verzekeren.? Tot dan vormde voorspraak de voornaamste adelbrief van kandidaat-ambtenaren. De nieuwe geest is er na bijna zestig jaar nog altijd niet. Ondanks alle beloften van depolitisering. Hoewel vast wervingssecretaris Guido De Wilde stilaan beterschap bespeurt. Waarom verlopen alle aanwervingen van de overheid niet via één centrale dienst ? DE WILDE : Dat zou kunnen, maar het hoeft voor mij niet. Het is niet omdat alles gecentraliseerd is, dat het beter zou functioneren. Als men overal de mensen krijgt die men wil hebben en de aanwervingen geschieden objectief, is voor mij alles in orde. Met welk systeem ze aangeworven worden, speelt geen rol. De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen, bijvoorbeeld, zorgt voor de eigen aanwervingen en ik hoor daar geen klachten over. In Frankrijk verloopt een groot stuk van de aanwervingen centraal, maar in Nederland organiseert elk individueel ministerie dat zelf. U ?controleert? slechts de aanwervingen van 120.000 van de 800.000 ambtenaren. Gemeenten, OCMW's, onderwijs..., dat valt allemaal buiten uw bevoegdheid. DE WILDE : Zo is nu eenmaal onze opdracht bepaald. Het leger valt daar buiten, de magistratuur ook. Onderwijs alleen, dat is 280.000 man. Sporadisch doet de rijkswacht een beroep op ons of de gerechtelijke politie. Het probleem is dat ze een vergelijkende proef uitschrijven, daar massaal respons op krijgen en dan niet meer weten hoe eraan te beginnen. De gemeenten beginnen meer en meer objectieve criteria aan te leggen bij hun aanwervingen. Een aantal gemeenten is ook naar ons gekomen om hun examens te organiseren, maar helaas moeten we die hulp stopzetten. We hebben gewoon de middelen en het personeel niet. Begin dit jaar stelde ik voor om provinciale selectiebureaus uit te bouwen die onder meer gemeenten zouden kunnen bijstaan. Zo'n structuur is werkzaam, wij kunnen helpen bij het opstarten en de knowhow leveren. Maar ik heb niks meer gehoord van dat voorstel. Op welk niveau begint mogelijke politieke inmenging te spelen ? DE WILDE : Wij werven aan op basis van een diploma. Wie zich aangetrokken voelt door een functieomschrijving die wij meedelen, kan inschrijven voor een proef. Bij aanwervingen die via het Vast Wervingssecretariaat lopen, speelt de politisering niet. Als er een probleem ontstaat, geven we het dossier of de klacht onmiddellijk door aan het Hoog Comité van Toezicht. Zelfs anonieme brieven waarin beweerd wordt dat de vragen van tevoren gekend zouden zijn, spelen wij door. Als we spreken over politisering, gaat het meestal om bevorderingen. Binnen het hoogste niveau voor ambtenaren, het zogenaamde niveau 1, lopen de promoties niet via examens, wel via voorstellen van de directieraad en het is de minister die finaal beslist. Ik zie in de praktijk dat bij een unaniem advies van de directieraad, de minister zich daar meestal bij neerlegt. Dat was tien jaar geleden zeker niet het geval. Je kan nu wel beweren dat de directieraden zelf niet ideaal zijn samengesteld, maar alles in één keer veranderen, dat kan niet. Op de lagere niveaus kan iemand promotie maken via loopbaanexamens en die organiseren wij ook. Daarnaast heb je de gekende evaluaties, een systeem dat grondig veranderd gaat worden, want nu krijgt 95 procent van de ambtenaren de quotering zeer goed mee. Vanaf 1988 moet een nieuwe formule toegepast worden. Alles bij elkaar is de politisering in het ambtenarenkorps de jongste jaren in niet-geringe mate afgebouwd. Uitzonderingen zullen er altijd blijven. Onlangs zat zo de Vlaamse regering met een probleem ; er was al iemand aangewezen voor een bevordering, maar die bleek niet over de nodige kwalificaties te beschikken, zodat de hele procedure opnieuw begonnen is. Dat ging om een nieuwe directeur-generaal voor Ruimtelijke Ordening en Milieu ? DE WILDE : Dat klopt. Over absolute topfuncties gaat vaak nog de kabinetsraad, maar nog eens : de situatie is objectief bekeken een stuk verbeterd. Er bestaat overigens geen ideaal systeem voor bevorderingen, niemand moet zich daar illusies over maken. Contractuelen lijken voor u een permanent probleem te vormen. DE WILDE : Wat gebeurt er ? Ambtenaren gaan een tijdje weg, bijvoorbeeld voor een loopbaanonderbreking. Om hen te vervangen, moet je mensen tijdelijk gaan aanwerven, dat zijn die contractuelen. Vroeger wees de betrokken minister hen volkomen vrij, compleet willekeurig aan. Nu moeten ze slagen in een examen of door een test geraken van het Vast Wervingssecretariaat en dan pas mag de minister kiezen. Het Rekenhof let daar nauwgezet op ; wie niet slaagt en toch aangeworven raakt, vliegt er zonder pardon weer uit. Nu is dat systeem dus al iets verbeterd, maar helemaal goed zit het niet. Het nevralgieke punt schuilt in de lijsten van kandidaten ; die komen namelijk van de administraties en van de kabinetten. Dat is niet gezond en we moeten overstappen op een systeem van oproepen. Zou u aanwervingsexamens kunnen of willen organiseren voor magistraten ? DE WILDE : Wij zijn geen vragende partij. Ik mag me niet in dit debat moeien, maar wij kunnen inderdaad zo'n selectieprocedure organiseren. Tenminste : als men het ons zou vragen, wat ik zeer betwijfel. Ik heb zo mijn eigen bedenkingen over het bestaande examen voor magistraten, alles draait daar rond kennisvragen. Is dat aangewezen voor dit soort banen ? Zou het niet logisch zijn dat er eerst een correcte functieomschrijving zou komen je hebt tenslotte van alle soorten magistraten en dan een profiel van de mensen die men voor deze jobs warm wil krijgen ? Even belangrijk is ook de technische opleiding die je deze magistraten achteraf moet meegeven. Zoals in de speciale scholen in Frankrijk en Nederland ? DE WILDE : Wij hebben zo'n instituten niet, maar je moet eerst diegenen selecteren die zo'n opleiding mogen volgen. Dat is vrij simpel : je bepaalt gewoon het aantal mensen dat je nodig hebt en je bent weg. Technisch is dit helemaal geen probleem. Nu hoor ik langs alle kanten : Ja, maar alle maatschappelijke strekkingen moeten in de magistratuur aan bod komen. Wie zegt dat dit niet zou gebeuren via een ?breed? examen ? Bovendien kan je correcties inbouwen. Bijvoorbeeld, bij de Hoven van Beroep nog 20 procent magistraten rechtstreeks aanwerven, hen direct uit de advocatuur plukken. Ondanks een drie jaar oude wet die examens verplicht, worden twee magistraten op drie nog altijd zonder toegangsproef aangeworven. DE WILDE : Wellicht omdat plaatsvervangende rechters nog altijd aangeduid worden zonder enige procedure. Maar twee op drie blijft zéér véél. Een van de problemen bij magistraten is, dat veel kandidaten niet door hun examen geraken. Je kan je dan vragen stellen bij de inhoud van die proeven. Moeten we die niet helemaal anders gaan bekijken ? Tenslotte werft men magistraten aan op grond van een diploma en dus kan je redelijkerwijze aannemen dat de basiskennis er is. Kijk dan naar de capaciteiten die je van deze mannen en vrouwen verwacht, naar hun profiel. Is hier ooit uw advies gevraagd ? DE WILDE : Nooit. Wel is er vanuit het parlement op aangedrongen dat wij een examen voor het personeel van de hoven en rechtbanken zouden organiseren en niet het ministerie van Justitie zelf. Maar wij dringen ons niet op. Dat zouden we zelfs niet kunnen, onze middelen en mensen zijn zeer beperkt. Dat is geen nieuwe klacht. DE WILDE : Ik ben geen kankeraar, maar om de situatie op het Vast Wervingssecretariaat in één woord te schetsen : die is onhoudbaar. Ik wacht al héél lang op de vervanging van 25 personeelsleden. Zestien jaar geleden zaten we hier met 214 mensen, nu zijn er dat nog 115. Een gedeelte daarvan is opgevangen door het inschakelen van informatica, maar de grenzen zijn nu overschreden. Ik sta niet graag aan de klaagmuur, maar het gaat niet meer. Stuurt u daarom de gemeenten wandelen ? DE WILDE : Onder meer de gemeenten. Wij organiseren dus de tests voor de contractuelen. Ik heb daar vier mensen voor gevraagd, ook contractuelen. Gaat niet, zei de inspectie van Financiën, u moet die mensen in het kader opnemen. Prima, ik vroeg dan vier definitieve aanwervingen. Dat bleek ook niet te kunnen. Gevolg : wij hebben de testen voor contractuelen moeten blokkeren. Ze vinden gewoon niet meer plaats. Enkele jaren geleden moesten we het personeelsbestand met 20 procent afbouwen, bevel van hogerhand. Dat is toen gebeurd. Er kwam een vast kader met de stellige belofte dat dit ook opgevuld zou worden. Dat is nog altijd niet gebeurd. Ik ben niet voor een grote machine, wel voor een kleine, efficiënte administratie, maar geef die dan de mensen en de middelen. Ik heb alle begrip voor de budgettaire toestand, maar er is een minimum aan apparaat nodig. Je krijgt een budget, toegezegde werkingsmiddelen en midden in de loop van dit jaar hoor je dan : Daar moet nog eens vijf procent af. Dat gaat al jaren zo, ik heb feitelijk nooit anders gekend. Wij hebben te maken met boekhouders en dan kan de machine nooit draaien. Jos Grobben Mammoet-examen van het wervingssecretariaat : alle klachten gaan naar het Hoog Comité van Toezicht.Guido De Wilde : Ik ben geen kankeraar.