De mensen van de Turkse ambassade in Brussel waren boos. Omdat in de eerste berichten over het vermeende geval van vogelgriep in ons land, het slachtoffer als een Turk werd voorgesteld. Alsof dat enige relevantie had. Het ging om een Russische journalist die in Turkije een verslag over de vogelgriep had gemaakt. De Turken krijgen internationaal de zwartepiet toegespeeld, omdat ze er niet in geslaagd zijn de ziekte in bedwang te houden - er vielen al vier slachtoffers. En Turkije wordt nu natuurlijk beschouwd als de poort naar Europa.
...

De mensen van de Turkse ambassade in Brussel waren boos. Omdat in de eerste berichten over het vermeende geval van vogelgriep in ons land, het slachtoffer als een Turk werd voorgesteld. Alsof dat enige relevantie had. Het ging om een Russische journalist die in Turkije een verslag over de vogelgriep had gemaakt. De Turken krijgen internationaal de zwartepiet toegespeeld, omdat ze er niet in geslaagd zijn de ziekte in bedwang te houden - er vielen al vier slachtoffers. En Turkije wordt nu natuurlijk beschouwd als de poort naar Europa. In enkele van onze buurlanden hopen de ministers van Volksgezondheid ook stilletjes dat het een loos alarm is, waarmee ze zichzelf zonder al te veel risico's als goede bestuurders kunnen profileren - Duitsland kende eveneens het genoegen van een 'vals' vogelgriepslachtoffer. Want het eerste West-Europese slachtoffer van de griep is gegarandeerd wereldnieuws. Dat bewees de massa camera's die onze beleidsvoerders twee weekends geleden voor zich kregen. België maakte een goede beurt, want bijna alles verliep vlekkeloos tijdens de opvang en de behandeling van de Rus. Toch waren er verrassingen die nooit in noodscenario's voorzien kunnen worden. Zo zorgde een vraag van de cameraman die de zieke Rus op zijn reis naar Turkije had vergezeld voor opschudding. De man wou de persconferentie over zijn collega komen filmen, maar de autoriteiten beslisten uiteindelijk om hem niet binnen te laten - ondanks het feit dat een basisstelling uit het vogelgriepverhaal momenteel is dat de ziekte niet van mens op mens kan worden overgedragen. Het enige échte minpunt in de aanpak van de minicrisis was dat iemand een tijdlang met tweehonderd dozen Tamiflu (het middel dat klaarligt om vogelgriep te behandelen) rondzeulde, omdat in het ziekenhuis waar het slachtoffer in quarantaine lag niemand was aangeduid om de dozen in ontvangst te nemen. Een klein euvel in een chaotisch weekend dat vooral interessant was om de mediahysterie in deze zaak nog eens te accentueren. Van het virus wordt werkelijk een drama gemáákt. Het heeft dan ook alles om goed drama te leveren, inbegrepen zijn langzame opmars richting 'beschaafde' wereld en de mysterieuze naam waarmee het steevast aangeduid wordt: H5N1. Tot de bange Rus met zijn banaal griepje in een Brussels ziekenhuis verzeilde, wist haast niemand dat ook de gewone wintergriep met zo'n angstaanjagende code gelabeld is: H3N2. De H staat voor hemagglutinine, de N voor neuraminidase: twee eiwitten uit de mantel van het virus die in respectievelijk zestien (H) en negen (N) varianten voorkomen. De H bepaalt mee in welke cellen het virus binnendringt (bij voorkeur longcellen), de N zorgt er mee voor dat nieuwe virusjes de gastcel kunnen verlaten om zich te verspreiden. Het virus maakt trouwens niet alleen maximaal gebruik van de celmechanismen van zijn gastheer voor zijn voortplanting - het levert in se alleen een kopie van zijn genetisch materiaal en de gastheer doet de rest. Het speelt ook handig in op de afweer van het besmette lichaam. Een cel heeft speciale kanaaltjes in haar wand, waardoor zuur kan binnendringen als reactie op een aanvaller. Die zuurpomp heeft zo'n effect op de vorm van het H-eiwit van het virus, dat het de vrijzetting van nieuwe virusdeeltjes vergemakkelijkt. De afweer wordt dus 'misbruikt' voor de eigen propagatie. Door alle drukte rond de vogelgriep vergeten veel mensen dat de gewone griep in absolute cijfers nog altijd een stuk dodelijker is. We zijn er al zo aan gewoon dat we vergeten dat griepvirussen elk jaar tussen 50 en 200 slachtoffers per miljoen mensen maken - ook in ons land. Iedereen krijgt ermee te maken, maar gelukkig wordt niet iedereen er even ziek van. De gewone griep (de H3N2 dus) circuleert al sinds 1968 in de wereld, zodat veel mensen er weerstand tegen ontwikkeld hebben. Een van de hamvragen in het vogelgriepdiscours is: hoe dodelijk is deze griep voor ons? Het cijfer dat nu circuleert, is dat een derde van de besmette mensen sterft, maar het is waarschijnlijk dat niet alle besmettingen geregistreerd worden, zodat er een onderschatting kan zijn van het aantal mensen dat het virus overleeft. Zeker in Aziatische landen als Vietnam of Indonesië, waar boeren niet vergoed worden voor de schade die ze lijden door het vernietigen van hun pluimvee (de voornaamste overdragers van het virus op de mens), zouden vele zieken aarzelen om zich te melden. Voorlopig zijn er ook geen aanwijzingen dat het virus overdraagbaar is van mens op mens. Een mens kan nog altijd uitsluitend getroffen worden door contact met besmette vogels. Toch meldt de Wereldgezondheidsorganisatie op basis van onderzoek van de Turkse slachtoffers dat het virus zich lijkt aan te passen. Met name zijn H-eiwit lijkt zich zo te hebben bijgestuurd dat het gemakkelijker in mensencellen kan binnendringen. Dat impliceert niet dat het virus nu wel van de ene mens op de andere overgedragen kan worden - een essentiële stap om tot een wereldepidemie te kunnen uitgroeien. En evenmin dat het gevaarlijker wordt voor de mens. Snelle doders (zoals het ebolavirus) zijn meestal niet erg succesvol - in de zin van: in staat zich op grote schaal te verspreiden. Virussen kunnen héél snel muteren, en meestal vermindert hun dodelijkheid als ze zich aan een nieuwe gastheer aanpassen, omdat ze zich in dode lichamen zelden gemakkelijk voortplanten. Een virus dat zich niet laat opmerken door mensen doodziek te maken, kan zich sneller verspreiden. Het is natuurlijk wel correct dat, hoe meer mensen er besmet worden, hoe groter de kans is dat het virus zijn structuur zo wijzigt dat het rechtstreeks van de ene mens naar de andere kan overstappen. Het is trouwens niet uitzonderlijk dat vogelgriepvirussen de mens treffen. Een onderzoek wees uit dat in sommige delen van China liefst 7 procent van de arbeiders op kippenboerderijen een besmetting met een H5-griepvirus heeft. Maar de meeste virusvarianten maken mensen niet ziek. Het is nog altijd niet duidelijk waarom het H5N1 wél dodelijk is voor ons. Het virus blijkt een sprong te hebben gemaakt van eenden en andere watervogels naar kippen, en in dat proces moet het om nog onopgehelderde redenen ook dodelijker geworden zijn voor zoogdieren (zoals de mens). Wereldwijd worden grote inspanningen geleverd om de vogelgriep in Azië de kop in te drukken. Het is mogelijk een epidemie van vogelgriep in te dijken, maar momenteel alleen door massaal opruimingsacties te organiseren, waarbij een massa dieren vernietigd wordt en een massa mensen in de economische problemen komt. Zulke acties zijn alleen succesvol als boeren compensaties krijgen voor het verlies van hun dieren, wat in arme landen alleen mogelijk is met westers geld. Dat leidt tot verhitte discussies tussen bewindvoerders. Moeten we meer geld pompen in onze farmaceutische bedrijven om doeltreffende vaccins en andere geneesmiddelen te ontwikkelen, of steken we ons geld vooral in het uitroeien van het virus in de pluimveesector? De Wereldbank heeft minstens 1 miljard dollar gevraagd om de strijd tegen het vogelgriepvirus in kippenkwekerijen efficiënt te kunnen voeren. Maar wetenschappers van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (de FAO) berekenden dat het in arme landen, met heel veel kleine kippenkwekers, tot zeven keer duurder zou zijn om de mensen aan te manen faciliteiten te bouwen waarin ze hun dieren kunnen opsluiten, dan om op grote schaal kippen te vaccineren. In die optie zouden er dus toch meer geneesmiddelen nodig zijn. Ook in Europa groeit stilaan de consensus dat er misschien toch moet worden gevaccineerd, vooral bij dieren die niet de hele tijd binnen zitten. Het probleem met vaccinatie is dat het een besmetting met vogelgriep kan maskeren, en dus in het slechtste geval kan bijdragen tot de verspreiding van het virus. DIRK DRAULANS