Wie "Happiness" wil gaan zien weze hierbij gewaarschuwd: het is de sterkste en meest onthutsende Amerikaanse film van het jaar.
...

Wie "Happiness" wil gaan zien weze hierbij gewaarschuwd: het is de sterkste en meest onthutsende Amerikaanse film van het jaar. "Happiness" is wel een zeer ironische titel voor een kleine, onafhankelijke Amerikaanse film waarin regisseur Todd Solondz op een systematische manier de mythe van een idyllisch suburbia vernietigt. De film gebruikt het formaat en de structuur van de televisie- sitcom, maar in plaats van het onwaarschijnlijk idealisme van de fifties, krijgen we niets anders dan trauma, existentialistische angst, troebele familierelaties en pathologie. De handeling van deze komedie van de wreedheid en de pijn speelt zich af in een welvarende buitenwijk in New Jersey en ontleedt de relaties tussen drie zusters, hun ouders, kinderen, partners, aanbidders en buren. De onderlinge rivaliteit tussen de zussen is niets vergeleken met de bitterheid, de verveling, de aliënatie en de seksuele frustraties in het leven van de betrokkenen. De jongste zus, Joy ( Jane Adams), heeft geen geluk in de liefde en zegt afgunstig tegen haar oudere zus Trish ( Cynthia Stevenson) dat zij alles heeft: "husband, children, carpool". Een opsomming die typerend is voor de scherp ironische ondertoon van de prent. Zeker als wat later de façade van dit modelhuwelijk doorgeprikt wordt: de lieve echtgenoot, een gerespecteerde therapeut ( Dylan Baker), kan zijn pedofiele neigingen niet langer onderdrukken en begint de klasgenootjes van zijn elfjarig zoontje te verdoven en te verkrachten. Sommige nevenpersonages stellen zo mogelijk nog extremere daden om hun eenzaamheid en innerlijke demonen te bezweren. De derde en mooiste zus, Helen ( Lara Flynn Boyle), schrijft sensationele gedichten met als titel "Rape at 11", "Rape at 12". Haar geheim is dat ze nooit werd verkracht; ze hunkert wel naar de "authenciteit" waarmee die ervaring haar leven en werk zou verrijken. Na vele jaren huwelijk gaan de ouders van de zussen uit elkaar. De moeder ( Louise Lasser uit de favoriete jaren-zeventig- sitcom van de regisseur, "Mary Hartman, Mary Hartman") is kwaad dat haar man ( Ben Gazzara) zo laat met zijn scheidingsplannen afkomt, want nu is ze wel verplicht om "another fucking facelift" te hebben. In een van de eerste scènes zien we de pijnlijk stoïcijnse Gazzara bij de dokter, die hem een goede raad geeft om nog lang en gezond te leven. Pas op het einde van de film krijgt deze ogenschijnlijk bijkomstige opmerking zijn dramatische "ontknoping" in een moment dat even donker grappig als hartverscheurend is. De hele film in een notendop. Scène na scène ventileren de zelfhatende personages hun woede en ontgoocheling. Ze doen dit in een zeer rauw taaltje dat niets aan de verbeelding overlaat. Terwijl Solondz zelf veel meer suggereert dan hij expliciet toont, afgezien van twee taboedoorbrekende ejaculatiescènes. Het enige personage dat enige sympathie wekt, is Joy - een naam die absoluut niet toepasselijk is op haar humeur. Joy wil altijd goed doen en wordt daarom door haar zussen met een meewarige blik bekeken. Ze is ook het levende bewijs dat in "Happiness" geen enkele goede daad onbestraft blijft. Todd Solondz, een late dertiger die er even raar uitziet als zijn personages bedrieglijk banaal ogen, debuteerde tien jaar geleden met "Fear, Anxiety and Depression", een titel die trouwens toepasselijk is op zijn twee volgende films. "Welcome to the Dollhouse" betekende drie jaar geleden zijn doorbraak: het portret van een lelijk eendje geconfronteerd met de terreur van de puberteit. Een kleine, niet onverdienstelijke film die echter in niets de ambitie, het lef en de cinematografische beheersing van "Happiness" liet vermoeden.Todd Solondz: Na "Welcome to the Dollhouse" werd ik door iedereen met open armen ontvangen om een tweede film te maken. Maar zodra ik ze het scenario van "Happiness" liet lezen, werd de deur voor mijn neus dichtgeslagen. Behalve één productiehuis dus, Good Machine. Na mijn debuutfilm liep ik met verschillende ideeën rond voor een tweede film waaruit ik maar niet kon kiezen, tot ik ze uiteindelijk allemaal gecombineerd heb, om te zien of er tussen al deze verhalen een verband bestond. Zodoende leverden de familiebanden de structuur van de film op. Van zodra ik de eerste pagina geschreven had van deze verstrengeling van verschillende verhalen, ging het vanzelf, vloeide het een voort uit het ander.De controverse die uw film uitlokt, heeft natuurlijk te maken met het personage van de pedofiel: geen schimmige figuur maar een psychiater met een keurig gezin.Solondz: Ik vond het sterker om een pedofiel te kiezen die getrouwd is en kinderen heeft. In talkshows en in de tabloids worden we overspoeld door het thema. De verslaggeving in de media vervalt altijd in twee uitersten: heel moraliserend of zuiver sensationeel, tot het een freak show wordt. Ik wilde zowel het moraliseren als het exploiteren vermijden. Natuurlijk heeft ook mijn film een morele teneur, maar ik zit niet voortdurend te roepen dat kinderverkrachting slecht is, dat weet de volwassen toeschouwer zelf wel. Ik probeer de toeschouwer niet te betuttelen, ik ga ervan uit dat de mensen die naar mijn film gaan kijken, deze materie begrijpen en zelf wel goed en kwaad van elkaar kunnen onderscheiden. Ik probeer alleen maar te tonen hoe zo iemand in elkaar zit. Je zit hier inderdaad met een man die walgelijke dingen doet, maar toch kun je hem niet zomaar afdoen als een monster. Het angstaanjagende is precies dat hij niet het vleesgeworden kwaad is, dat het om een mens gaat met een geweten en een hart. Ik vraag niet dat we hem vergeven - wat hij doet, is onvergeeflijk - wel dat we er even willen bij stilstaan.Sommige toeschouwers hebben het er moeilijk mee dat hij op het eind niet zwaar wordt gestraft.Solondz: Als we hem voor 't eerst zien, is hij al op het kookpunt aanbeland, dat merk je aan zijn gewelddadige fantasie. Hij kan niet langer zijn impulsen bedwingen, hij heeft waarschijnlijk jarenlang tegen dat monster in hem gevochten, maar nu is hij verzwakt. Hij gaat over de schreef en eenmaal dat hij die stap heeft gezet, kan hij niet meer terug, heeft hij alle controle verloren. Als hij aan het einde gesnapt wordt, is het niet omdat ik hem wil straffen, maar omdat hij zelf een doemscenario in gang heeft gezet. Het pijnlijke is dat hij een geweldige vader is, dat hij echt van zijn gezin houdt. Dat maakt het niet alleen pathetisch maar ook tragisch. Op het einde van de film is hij een gebroken man, voor mij was het niet nodig om hem ook nog eens voor de rechter te slepen. Het leven dat hij droomde, is voorbij. Sommigen reageren ook geschokt omdat u ondanks de verschrikkelijke situaties een zekere humor bewaart.Solondz: Ik voel me emotioneel betrokken bij al mijn personages, maar zou het ondraaglijk vinden mocht ik ze ook niet bekijken met een zekere ironische afstandelijkheid. Wat niet belet dat ik ontroerd ben door wat ze overkomt. Neem nu die openingsscène waarin Jane Adams de man met wie ze afspraakjes maakt, Jon Lovitz, informeert dat hun relatie niet werkt en dat ze er liever nu een eind aan maakt. Hij kan de situatie niet aan, stort in elkaar en boort haar de grond in. Het is een scène waarin mensen een dolk planten in elkaars hart. We zijn allemaal tot grote wreedheid in staat, maar willen dit liever niet onder ogen zien. De wreedheid uit onze schooltijd verdwijnt niet wanneer we volwassen zijn. Ik word ook wel een misantroop genoemd, gewoon omdat ik ook onze slechte kanten toon. Dat wijst niet op mensenhaat maar op het accepteren van onze zwakheden. Ik ga er ook niet van uit dat het altijd de andere is: we hebben er allemaal schuld aan. Je moet diep in jezelf durven kijken en dat is het moeilijkste wat er is.Sommige scènes, zoals het finale gesprek tussen vader en zoon, lijken wel fantasie. Het lijkt meer op wat hij zou willen zeggen tegen zijn zoon. Hoerealistisch is uw film?Solondz: Ik laat het aan jullie over om daar een etiket op te kleven. Elk verhaal heeft zijn eigen realiteit, volgt een aantal regels die je moet respecteren wil je een zekere geloofwaardigheid bewaren. Film is geen documentaire, portretteert het leven niet zoals we het zien, maar is veeleer een weerspiegeling van de wereld waarin we leven. Je mag het zeker allemaal niet te letterlijk opvatten. In film gaat het altijd om een kunstmatige constructie. In dit gesprek tussen vader en zoon, is de zoon in zekere zin de psychiater van de vader, die zegt dat hij het molesteren van jongetjes niet laten kan. Ik ga in die scène zover als ik kan gaan in het tonen van de waarheid, hoe pijnlijk die ook mag zijn. Het onderwerp is te ernstig om er lichtzinnig over te gaan. Ik weet zelf niet goed in welke mate de acteur Rufus Read die Billy speelt deze dialoog wel helemaal begreep. Ik heb het hem ook niet gevraagd en liet dit aan zijn ouders over. Maar het gaat ook over een kind dat zaken probeert te begrijpen die het op dat moment misschien nog niet helemaal kan vatten. Hij hoort de feiten, maar de volle draagwijdte dringt misschien niet tot hem door. Maar ik ben optimistisch voor Billy's toekomst: het leven van de vader is kapot, dat van de zoon begint pas. Kan u iets vertellen over de stijl van de film: de camera beweegt niet veel, het is allemaal zeer strak in beeld gezet?Solondz: Je merkt nauwelijks als de camera beweegt. Het is geen flitsende film, maar een ingetogen in beeld gebrachte film waarin het gaat om de acteurs. Daarom wilde ik ook geen overdreven karikaturale decors, maar een knusse sfeer zonder enige kitsch, wat toch maar de aandacht zou afleiden. De mensen gaan shoppen in de winkelketen Banana Republic. Het is allemaal sober en smaakvol, ik wil ze zeker niet belachelijk maken. Is het lachen met uw film ook geen teken van onmacht?Solondz: Op het festival van Telluride kwam een jonge knul me vertellen hoezeer hij van mijn film hield en maakte meteen een onsmakelijk grapje, denkend dat ik daar wel zou kunnen om lachen. Het deed me pijn te merken dat hij mijn film niet begrepen had. "Happiness" is misschien bij momenten leuk, maar het is geen grap. Als lachen met mijn film wordt beschouwd als iets hips en modieus, heb ik gefaald. "Happiness" is op 28/1 om 19 u.30 te zien op het Filmfestival van Brussel en komt op 3/2 in de bioscoop.Patrick Duynslaegher