Een wereldwijde recessie en verschillende kwartalen van negatieve groei, klinkt de boodschap van de meeste analisten. Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten zal onderuitgaan, vrezen ze, en dat zal de negatieve groei wereldwijd nog meer naar beneden drukken. De jongste jaren was de consumptie in de VS immers goed voor 20 procent van de wereldgroei. Een rem daarop zou zich dus ook bij ons omzetten in een groeivermindering. De economie zweefde zo al in de schemerzone tussen een recessie en een groeiherstel. De balans kon duidelijk maar naar één kant overslaan. Peter Vanden Houte, hoofdeconoom van de BBL, ziet nochtans een aantal lichtpunten. 'Het consumentenvertrouwen is inderdaad zwaar geschokt', zegt hij, 'en de economische onzekerheid is heel groot. Toch zien we dat de economie aan de nodige voorwaarden voldoet om er over enkele maanden weer bovenop te komen.'
...

Een wereldwijde recessie en verschillende kwartalen van negatieve groei, klinkt de boodschap van de meeste analisten. Het consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten zal onderuitgaan, vrezen ze, en dat zal de negatieve groei wereldwijd nog meer naar beneden drukken. De jongste jaren was de consumptie in de VS immers goed voor 20 procent van de wereldgroei. Een rem daarop zou zich dus ook bij ons omzetten in een groeivermindering. De economie zweefde zo al in de schemerzone tussen een recessie en een groeiherstel. De balans kon duidelijk maar naar één kant overslaan. Peter Vanden Houte, hoofdeconoom van de BBL, ziet nochtans een aantal lichtpunten. 'Het consumentenvertrouwen is inderdaad zwaar geschokt', zegt hij, 'en de economische onzekerheid is heel groot. Toch zien we dat de economie aan de nodige voorwaarden voldoet om er over enkele maanden weer bovenop te komen.'Zo stoomde het Amerikaanse Congres meteen na de aanslagen een plan klaar voor een extra belastingverlaging van 4500 miljard frank (111 miljard euro) bovenop het al bestaande belastingplan. Voor ettelijke miljarden investeerde de regering-Bush in extra veiligheidsmaatregelen en bijkomende opruimingswerken. Budgettaire initiatieven die alles bij mekaar goed zijn voor een totale stimulus van niet minder dan twee procent van het bbp. Daarbovenop was er nog de renteverlaging van één procent, kort na de aanslagen. En de olieprijzen waren gedaald: van 27 dollar (1215 frank of 30,11 euro) per vat net voor de aanslagen tot 20 dollar (900 frank of 22,31 euro) kort erna. Een van de meest verrassende effecten van de crisis. Vanden Houte verklaart: 'Enerzijds was dat het gevolg van de zware terugval in de luchtvaartsector die normaal 8 procent van de brandstofproductie afneemt. Anderzijds anticipeerde de prijsdaling op een aanhoudend zwakke groei als gevolg van de aanslagen. De vraag naar olie zou immers zakken, terwijl de productie dezelfde bleef.'Lage olieprijzen zijn goed nieuws voor de koopkracht van gezinnen en bedrijven. Met andere woorden: een ondersteuning voor de groei later op het jaar. Voorwaarden genoeg om de economie met een zekere vertraging weer op het juiste spoor te zetten, betoogt Vanden Houte. Toch blijft het uit de Verenigde Staten maar negatieve berichten regenen?Peter Vanden Houte: September was inderdaad catastrofaal. De eerste wekelijkse gegevens voor oktober daarentegen zijn lang niet zo slecht. Zelfs de autoverkopen beginnen weer lichtjes toe te nemen. Ook de hotelsector herstelt zich. Na de aanslagen was de markt ineengestort en werden reizen, hotelboekingen en binnenlandse vluchten in de Verenigde Staten massaal afgezegd. Verrassend genoeg is de bezettingsgraad van hotels de eerste week van oktober opnieuw hoger dan vóór de aanslagen. Er schijnt weer een zekere normalisering in te treden. Vanden Houte: De risicoaversie van de beleggers was meteen na de aanslagen groter dan ooit. Zeer weinig beleggers wensten te investeren in aandelen, wat de eerste weken bleek uit de ondermaatse beursprestaties. De Europese beurswaarde lag half oktober gemiddeld 30 procent lager dan de startwaarde begin dit jaar, de Amerikaanse 20 procent. Mensen vluchtten naar veiliger beleggingen en zetten hun hoop vooral op overheidsobligaties. Met als gevolg dat de obligatieprijzen enorm stegen en de rente daalde. Voor de aandelen betekende dat uitzonderlijk lage koersen, zelfs wanneer men de winstperspectieven naar beneden toe corrigeert. De onzekerheid op de financiële markten is groot, maar het risico wordt vergoed. Er is een sterk signaal om te investeren in aandelen. Vanden Houte: De massale, negatieve bedrijfscijfers zijn relatief. Bedrijven hebben er genoeg van elk kwartaal te moeten spartelen om toch maar betere resultaten te kunnen voorleggen en kiezen daarom voor de grove middelen. Uitzonderlijke kosten, afschrijvingen of herstructureringen concentreren ze in het derde of vierde kwartaal, zodat ze daarna met een schone lei kunnen beginnen. De winsten zullen dan ook alleen tegenvallen op korte termijn. Vanden Houte: De beurzen hebben meer invloed op de economie dan ooit tevoren. Kijk alleen al naar het gedrag van de Amerikaanse Centrale Bank (Fed). Vroeger was het monetair beleid eenvoudig: een sterke economische groei betekende meer winst voor de beurzen, en omgekeerd. Vandaag is de invloed van de beurzen op de reële economie zo groot, dat een zwakke beurs een verdere negatieve groei bijna alleen maar kan versterken. De gezinnen, die in de Verenigde Staten 48 procent van hun spaargeld beleggen op de beurs, worden pessimistisch en geven minder uit. Bedrijven vinden moeilijker financiering. Met als gevolg dat de economie verder vertraagt. Vandaar dat de uitspraken van de Federal Reserve over de rente dan ook vaak ingegeven zijn door een bezorgdheid over de beurs. Bij de beurscrash van 1987 heeft de Fed onmiddellijk ingegrepen door de rente te verlagen en zo een bodem te plaatsen onder de koersen. En na de aanslagen heeft voorzitter Alan Greenspan de rente op korte termijn twee keer met 50 basispunten verlaagd. Dat historisch geworden beleid van Greenspan leidde tot het begrip de Greenspanput. Beleggers kregen de indruk dat de beurzen nooit meer zouden zakken. Want als dat negatief zou zijn voor de economie, past Greenspan het rentebeleid aan. Met Greenspan heeft de belegger als het ware een put, waardoor hij is ingedekt tegen een beursdaling. Vanden Houte: Het klopt dat de stabiliteit van de beurzen inderdaad niet binnen de doelstellingen ligt van de Europese Centrale Bank. De ECB concentreert zich vooral op de inflatie en dus op de reële economie. En dat is logisch: particuliere beleggingen zijn in Europa nog altijd minder omvangrijk dan in de VS. Bovendien halen Europese bedrijven veel minder kapitaal op langs de beurs dan hun Amerikaanse tegenhangers. Toch mogen we niet uit het oog verliezen dat de Verenigde Staten de motor zijn van de wereldeconomie. Wat daar gebeurt, weerspiegelt zich een paar maanden later ook in Europa. De ECB gaat al te gemakkelijk uit van de veronderstelling dat Europa als één blok gesloten is en concludeerde daarom dit jaar dat de Amerikaanse groeivertraging of de eventuele recessie Europa niet zou raken. Daar heeft ze de bal misgeslagen. De Europese en Amerikaanse obligatie- en aandelenmarkten zijn daarvoor veel te sterk geïntegreerd. De internationale directe investeringen zijn de voorbije jaren sterk gestegen. Steeds meer Europese bedrijven hebben belangrijke Amerikaanse filialen. In die zin zijn de markten sterk gecorreleerd.Vanden Houte: Er is een eenvoudige stelregel die zegt dat beurzen gemiddeld zes maanden vooroplopen op de reële economie. In april 2000 bijvoorbeeld bereikten in Amerika en Europa zowel de technologie- als de traditionele beurzen een hoogtepunt. Daarna verminderden de prestaties van de beurzen, niettegenstaande de economie het nog steeds goed deed. Ze vertraagde pas in de tweede helft van 2000 en presteerde duidelijk zwakker in het laatste kwartaal. De slechte prestaties van de beurzen hadden op dit scenario geanticipeerd. In april dit jaar deed zich het omgekeerde voor. De Amerikaanse beurzen bereikten min of meer een dieptepunt, zo bleek. Dat kon er op dat moment op wijzen dat de Amerikaanse economie zes maanden later, in het vierde kwartaal van 2001, zou versnellen. De beurs kijkt immers verder dan vandaag. Bedrijven brengen daarom vaak twee soorten resultaten naar buiten: die van het voorbije en de verwachtingen voor het komende kwartaal. De aandelenmarkten reageren soms zelfs heviger op de toekomstcijfers dan op die van vandaag. Het meest flagrante voorbeeld daarvan is Ford. In 1991 maakte de autoconstructeur het grootste verlies bekend dat een Amerikaans bedrijf ooit had gemaakt. En de koers steeg! Het nieuws kwam midden in een recessiejaar, maar de toekomstverwachting was positief.Als 'de oorlog' in Afghanistan geen volslagen nieuwe wending neemt, stevenen we af op een herstel begin volgend jaar. Ik weet het, de onzekerheid is groot, maar de beurzen zijn niet duur gewaardeerd. De financiële markten en de beurskoersen zijn trouwens niet altijd even rationeel. Periodes van extreem optimisme worden afgewisseld met periodes van overdreven pessimisme. Nu zijn we blijkbaar eerder in het tweede scenario verzeild geraakt.Ingrid Van Daele'We zitten in een periode van overdreven pessimisme.'