Tot eind augustus was er niemand die John Howard en zijn conservatieve regeringscoalitie (Liberal Party en National Party) enige kans op een derde termijn gaf. De beleidsmachine was al geruime tijd aan het sputteren. De privatisering van overheidsinstellingen (zoals de nationale telefoonmaatschappij Telstra), bezuinigingen in het onderwijs en de gezondheidssector, de introductie van een btw-heffing op diensten en producten hadden tot een vertraging in de economische groei (van 4,2 tot 1,5 procent) geleid. De Australische dollar verzwakte, de werkloosheid steeg (momenteel 7,5 procent van de beroepsbevolking) en de buitenlandse schuld swingde de pan uit. Op het binnenlandse vlak kon de regering-Howard niet veel pluimen op haar hoed steken. Dat ze zich terecht zorgen diende te maken over haar politieke toekomst bleek ook uit de belabberde resultaten in deelstaatverkiezingen, waarbij de Labor Party telkens als winnaar uit de bus kwam.
...

Tot eind augustus was er niemand die John Howard en zijn conservatieve regeringscoalitie (Liberal Party en National Party) enige kans op een derde termijn gaf. De beleidsmachine was al geruime tijd aan het sputteren. De privatisering van overheidsinstellingen (zoals de nationale telefoonmaatschappij Telstra), bezuinigingen in het onderwijs en de gezondheidssector, de introductie van een btw-heffing op diensten en producten hadden tot een vertraging in de economische groei (van 4,2 tot 1,5 procent) geleid. De Australische dollar verzwakte, de werkloosheid steeg (momenteel 7,5 procent van de beroepsbevolking) en de buitenlandse schuld swingde de pan uit. Op het binnenlandse vlak kon de regering-Howard niet veel pluimen op haar hoed steken. Dat ze zich terecht zorgen diende te maken over haar politieke toekomst bleek ook uit de belabberde resultaten in deelstaatverkiezingen, waarbij de Labor Party telkens als winnaar uit de bus kwam.De zogeheten Tampacrisis en '11 september' kwamen dan ook als een godsgeschenk. Het niet tot de Australische territoriale wateren toelaten van het Noorse containerschip Tampa, met 460 voornamelijk Afghaanse en Irakese vluchtelingen aan boord, werd door de regering aangegrepen om een nieuw en uniek migratiebeleid af te kondigen. Met verwijzingen naar 'Australië is vol', 'wij hoeven geen terroristen', en 'wij wensen dat de aanvraagprocedure ordelijk verloopt, daarom geen queue-jumpers', besloot de regering om alle aanvraagprocedures in het buitenland te organiseren. Na enig zoeken, en de onwil van zowel Indonesië als het UNHCR om aan dit beleid mee te werken, werd het elfduizend koppen tellende failliete eilandje Nauru bereid gevonden om, in ruil voor forse 'ontwikkelingshulp', een aantal asielzoekers op te vangen. Toen bleek dat de stroom bootvluchtelingen bleef aanhouden, werden ook de diensten van andere noodlijdende regeringen in de omgeving, zoals die van Papoea Nieuw Guinea, ingehuurd. Dit jaar alleen al heeft de regering voor haar ' Pacific solution' 148 miljoen dollar extra uitgetrokken. NIEUW MIGRATIEBELEIDBerichten dat de zeemacht werd ingezet bij gedwongen en gewelddadige ontruimingen van schepen en dat familieherenigingen werden geweigerd bij erkende vluchtelingen konden bij de Australische publieke opinie zowel op applaus als op kritiek rekenen. Een van de eersten die zich openlijk tegen het nieuwe migratiebeleid keerde, was de vroegere liberale eerste minister Malcolm Fraser. In een opiniestuk in de Sydney Morning Herald schreef hij: 'De regering moet stoppen met het demoniseren van asielzoekers. De grens tussen discriminatie en racisme is niet duidelijk. De acties van regering en oppositie vallen niet te rijmen met een vrije, open, meedogende en multiculturele samenleving.' Met de verwijzing naar de oppositie doelde hij op de Australian Labor Party (ALP), traditioneel de ideologische tegenvoeter van de conservatieve Coalitie. Bij monde van haar leider Kim Beazley steunde de ALP zonder voorbehoud het asielbeleid van de regering.Elke poging van de ALP om lokale issues op de agenda te plaatsen, werd door de liberale spin doctors handig omzeild. Zelfs het failliet van Ansett, de tweede luchtvaartmaatschappij, en het ontslag van haar zestienduizend werknemers, speelde nauwelijks een rol van betekenis in de kiesstrijd. Eerste minister Howard was een van de eersten om president George W. Bush zijn steun aan te bieden in de strijd tegen het terrorisme. Het zenden van enkele fregatten en een korps Special Forces werd breed uitgesmeerd in de media. Over het wel en wee van bootvluchtelingen viel veel minder te vernemen. Overheidsinformatie daarover werd gecensureerd en gemanipuleerd. Zo werd pas aan de vooravond van de verkiezingen toegegeven dat de door verschillende ministers van de coalitie gepresenteerde 'feiten' (bootvluchtelingen die kinderen overboord gooien, bijvoorbeeld) leugens waren. Leugens, halve waarheden en geruchten die in de sensatiepers een eigen leven gingen leiden.In een dergelijk klimaat werden buitenlandse stemmen, die pleitten voor een meer gematigde en structurele benadering van het migratievraagstuk, beschouwd als een inmenging in de binnenlandse aangelegenheden. Binnenlandse kritiek werd afgedaan als nestbevuiling. Die 'nestbevuilers' kwamen wel uit alle politieke, professionele, culturele en religieuze geledingen. Op initiatief van religieuze leiders veroordeelden zij de standpunten van de regeringscoalitie en Labor als xenofoob, amoreel en inhumaan. Zij waarschuwden dat beide partijen inspeelden op de donkere, populistische sentimenten bij de kiezers. Om zuiver economische redenen pleit ook de zakenwereld voor een versoepeling van het migratiebeleid en een verhoging van het aantal migranten (jaarlijks zijn dat er negentigduizend, waarvan twaalfduizend erkende vluchtelingen).De Australische kiezer heeft er anders over beslist. De Liberal Party van John Howard wint de verkiezingen (42 procent) ten nadele van Labor (38 procent). De National Party, die traditioneel de stem van de bush vertegenwoordigt, verliest zetels ten voordele van enkele onafhankelijken. Zij vergoelijken hun verlies met de stelling dat ze erin geslaagd zijn om het extreem-rechtse One Nation (4,3 procent) een halt toe te roepen. Pauline Hanson, de flamboyante leidster van One Nation, verklaart haar 'verlies' als een 'overwinning': de grote partijen hebben immers de standpunten van One Nation ten aanzien van migranten overgenomen. Een verklaring die ook commentatoren van het politieke gebeuren in de mond nemen. Alvorens het cordon sanitaire op te blazen, doet politiek Vlaanderen er goed aan om de ontwikkelingen in Australië van nabij te bestuderen. GROEN ZIT IN DE LIFTHet verlies van Labor is de groenen (4,3 procent) ten goede gekomen. Terwijl One Nation zijn aandeel gehalveerd zag, verdubbelen de groenen hun stemmenaantal ten opzichte van de vorige verkiezingen in 1998. Dat hebben ze ongetwijfeld aan hun consequente kritiek op het migratiebeleid te danken. Kim Beazley, die zijn ALP voor de derde keer op rij op enkele percentages van de overwinning ziet stranden, heeft zijn ontslag als partijvoorzitter ingediend.De ongeveer 20 miljoen inwoners van Australië zijn, op een 400.000 aboriginals na, allemaal migranten. Dat de eerste inwijkelingen tot het scum of the earth behoorden, is algemeen bekend. Officieel werd het White Australia-beleid pas in 1973 opgeheven. Maar toen goud ontdekt werd in 1951 leidde dit tot een eerste golf van Chinese migranten. En sindsdien is het percentage Aziaten gestadig toegenomen. Ook vandaag nog is een kwart van alle Australiërs in een ander land geboren. Vooral in de steden kun je terecht spreken van een multiculturele samenleving. Emeritus professor Jerzy Zubrzycki wordt algemeen beschouwd als de architect van het multiculturele beleid. Zijn rapport ' Australia as a Multicultural Society' uit 1977 bevatte de bouwstenen _ behoud van sociale cohesie, gelijkheid en respect voor de culturele identiteit _ voor het multiculturele beleid van opeenvolgende regeringen in de jaren tachtig. Zubrzycki is vandaag een gelouterd man: 'We zien nu hoe fragiel multiculturalisme is. Het ligt nu onder vuur en behoeft sterke leiders om de publieke opinie te sturen. Ik ben ontgoocheld in de strategieën van de huidige machtselites.' Toch blijft hij hoopvol: 'Je kunt geen moskeeën of orthodoxe kerken vernietigen, je kunt geen multiculturele voetbalclubs verbieden, je kunt mensen niet verplichten om niet langer Chinees te spreken of Chinees te eten. Dat alles zal blijven bestaan en wordt niet beïnvloed door het regeringsbeleid. Maar de overheid moet het multiculturalisme wel meer zichtbaar maken en ondersteunen. We moeten opnieuw aan mensen uitleggen dat het principe van multiculturalisme er is voor alle Australiërs, en dat we er materieel en moreel rijker van worden.'John Howard en zijn Liberal Party zijn erin geslaagd om de uitzichtloze situatie waarin ze zich tot eind augustus bevonden, om te zetten in een klinkende politieke overwinning. Dat ze politiek kunnen bedrijven, staat voor de meeste commentatoren dan ook buiten kijf. Maar heeft de coalitie ook een visie voor de toekomst? Daarover valt voorlopig weinig positiefs te vernemen. De uitdagingen voor de nieuwe regering zijn nochtans fundamenteel en urgent: hoe gaat ze de recessie aanpakken en de sociale onrust controleren; hoe kan ze de aangewakkerde etnische animositeit tot bedaren brengen; hoe gaat ze de gespannen relaties met haar buurlanden (vooral met Indonesië) opnieuw ontdooien? Indien Howard erin slaagt om die problemen op te lossen, kan hij aanspraak maken op de titel van staatsman. Voorlopig ziet het daar niet naar uit.Jan Servaes'De acties van regering en oppositie vallen niet te rijmen met een vrije, open, meedogende en multiculturele samenleving.'