Mijnheer Suy, Joegoslavië daagt tien Navo-lidstaten voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. U bent een van de verdedigers van de Joegoslavische argumenten. Dat komt vreemd over.
...

Mijnheer Suy, Joegoslavië daagt tien Navo-lidstaten voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. U bent een van de verdedigers van de Joegoslavische argumenten. Dat komt vreemd over.Erik Suy: Joegoslavië heeft een klacht ingediend bij de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, omdat het de Navo-bombardementen beschouwt als een schending van zijn soevereiniteit. De Veiligheidsraad heeft die klacht niet behandeld, en daarom vraagt Belgrado het Internationaal Hof in Den Haag om de bombardementen illegaal te verklaren. Tegen een internationale organisatie als de Navo kan je geen klacht indienen, wel tegen die Navo-lidstaten die de bevoegdheid van het Internationaal Hof erkennen. Maar de behandeling ten gronde van een dergelijke zaak duurt minstens twee jaar. In die tijd is Joegoslavië van de kaart geveegd. Dus vraagt Belgrado terzelfder tijd om de bombardementen in kort geding te verbieden. Het is die tweede procedure die vorige week is ingeleid, ik verwacht een uitspraak binnen de tien dagen. Het is mijn taak drie dingen te bepleiten. Ten eerste dat het Hof volgens zijn eigen procedureregels ontvankelijk is voor dit kort geding. Ten tweede dat er dringende redenen zijn om in kort geding maatregelen te nemen. En ten derde dat de rechten van Joegoslavië op het spel staan. Dat is alles. Ik bepleit voor het Hof dus niet dat de Navo-bombardementen illegaal zijn. Al heb ik daar wel mijn mening over, ik heb ze hier op de vorige zitting uiteengezet. En ik stel vast dat steeds meer landen vinden dat het welletjes is geweest.Het Internationaal Gerechtshof behandelt alleen klachten tussen partijen die de bevoegdheid van het Hof hebben erkend. Wanneer heeft Joegoslavië dat gedaan?Suy: Op 25 april. Uiteraard met de bedoeling deze klacht te kunnen inleiden, maar daar is geen bezwaar tegen. Tenzij voor twee van de aangeklaagde Navo-landen, Groot-Brittannië en Spanje, die in hun eigen erkenning van het Hof hebben gestipuleerd dat een andere partij het Hof minstens één jaar voor het indienen van een klacht moet hebben erkend. De Verenigde Staten erkennen de bevoegdheid van het Hof niet meer na de Nicaragua-zaak. De twee belangrijkste uitvoerders van de bombardementen vallen dus buiten dit geding. Daarom beroept Joegoslavië zich ook op de Internationale Conventie over Volkerenmoord. Daarin staat dat de ondertekenaars unilateraal voor het Internationaal Gerechtshof kunnen worden gebracht. Behalve alweer de Verenigde Staten, die een voorbehoud hebben ingebouwd. Welke uitspraak verwacht u in dit kort geding?Suy: Moeilijk te voorspellen. Een mogelijkheid is dat het Hof zich niet strikt houdt aan de vraag van de eiser om de bombardementen te doen stoppen, maar dat uit eigen initiatief koppelt aan het stoppen van de uitdrijving van Kosovaren. Ondertussen wordt er op diplomatiek niveau druk onderhandeld over een oplossing die de goedkeuring van de Veiligheidsraad kan wegdragen. Al heeft het vernielen van de Chinese ambassade wat roet in het eten gegooid, net als de gespannen politieke situatie in Moskou. Kofi Annan is in Europa aan het rondreizen, en men doet een beroep op de Finse president Martti Ahtisaari. Die heeft in de VN ervaring opgedaan in Afrikaanse conflicten, en is een ideale bemiddelaar: toekomstig voorzitter van de Europese Unie, maar geen lid van de Navo. Men rekent op een snelle doorbraak, om vervolgens het hele Kosovo-conflict toe te vertrouwen aan de Veiligheidsraad. Het Internationaal Gerechtshof, dat ook een orgaan van de Verenigde Naties is, kan dan naar het oordeel van de Veiligheidsraad verwijzen. Ondertussen beginnen de Navo-piloten steeds slechter te mikken. Met de bom op de Chinese ambassade als uitschieter.Suy: Het is mij niet duidelijk wat daar precies is gebeurd, en misschien zullen we het nooit weten. Het is onmogelijk dat de Navo zich zou hebben gebaseerd op stadsplannen van vóór 1992. Boven Joegoslavië hangen permanent satellieten en spionagevliegtuigen, die alles tot in de details fotograferen en in kaart brengen. Sommigen zeggen dat men de ambassade met opzet heeft geraakt om de Chinezen in het diplomatieke spel te betrekken, maar dat lijkt me wat al te cynisch. Bovendien hielden de Chinezen zich afzijdig, zoals vaak voor kwesties buiten Azië. En nu zijn ze in het anti-Navokamp terechtgekomen. Zou het kunnen dat de Navo zijn beste materieel heeft opgebruikt, en dat er daardoor meer fouten worden gemaakt?Suy: Die missers, door de woordvoerders "collaterale schade" genoemd, beginnen de Navo zuur op te breken. Het gaat niet meer om vijf of tien toevallige Servische burgerslachtoffers. Het zijn er nu eens twintig, dan weer honderd, of meer. En soms gaat het om Kosovaarse vluchtelingenkonvooien. Telkens brokkelt de steun in de westerse publieke opinie af. Vandaar dat men besloten heeft om voortaan die missers systematisch te loochenen. Die fouten zijn een van de elementen die een snelle diplomatieke oplossing noodzakelijk maken. De Navo begint tegenwind te krijgen in zijn eigen lidstaten. Bijvoorbeeld in Italië, de belangrijkste uitvalsbasis. Nu pas komt bij ons in de media dat niet afgeworpen bommen in de Adriatische Zee worden gedropt. Maar in de Italiaanse, Oostenrijkse en Duitse pers is er al drie weken geleden opschudding ontstaan nadat zo'n bom in het Gardameer was gedumpt. En er is nog iets dat kwaad bloed begint te zetten bij de bevolking. Ik moest onlangs uit Italië terugkeren, eerst met een binnenlandse en dan met een internationale vlucht. Die werden allebei meer dan anderhalf uur uitgesteld vanwege de air congestion. Met andere woorden: al die militaire vluchten, en het zijn er duizenden, hinderen de burgerluchtvaart. Dat kan men zich tijdens de zomermaanden niet veroorloven. Ik vermoed dat de oorlog afgelopen zal zijn vóór het toeristisch hoogseizoen begint. De Chinezen hebben van de bom op hun ambassade geprofiteerd om het lidmaatschap van de Wereld Handelsorganisatie (WTO) af te dwingen. Dat was hen minder dan een maand geleden door de Amerikanen geweigerd.Suy: Het lidmaatschap van Taiwan is hiermee waarschijnlijk ook definitief van de baan. De manier waarop is niet erg fraai, maar dat China lid wordt van de WTO is een goede zaak. De handelsgeschillen met China kunnen beter worden opgelost via de kanalen en procedures van de WTO, dan met eenzijdige sancties die her en der worden uitgevaardigd. Heeft de Europese Unie, via Schröder en Chirac, dan toch een belangrijke diplomatieke rol gespeeld?Suy: In het beste geval: leden van de Europese Unie. Noch Schröder noch Chirac traden op in naam van de EU, die jammer genoeg ook in dit conflict nooit een eensgezinde houding heeft bereikt. Om dat te verhullen, proberen de grote Europese leiders elkaar de loef af te steken voor de internationale camera's. Ook Tony Blair is op eigen initiatief gaan rondlopen. Dat alles maakt geen goede indruk, het onderstreept het gebrek aan een buitenlands beleid in de EU. De nieuwe Commissievoorzitter Romano Prodi wil daar iets aan doen.Suy: Het stond al ingeschreven in het Verdrag van Maastricht, en het staat nog duidelijker in het Verdrag van Amsterdam. Maar de verwezenlijking ervan hangt niet af van de Commissie, wel van de lidstaten. En die willen niet, zoals telkens opnieuw wordt aangetoond. Ik zie dat niet zo snel veranderen. De Hongaarse schrijver György Konrad vraagt zich af waar de parlementaire goedkeuring van de Navo-actie blijft.Suy: Die is strikt genomen niet nodig. Men heeft vorige maand in Washington unaniem ingestemd met de nieuwe doelstellingen van de Navo, die in een verklaring zijn vervat. Het nieuwe strategische concept bestaat erin om, naast het defensief optreden als een van de leden wordt aangevallen, ook in de periferie de belangen van de organisatie te gaan verdedigen. Tot waar die periferie precies reikt, is niet omschreven. Zo'n verklaring hoeft niet te worden goedgekeurd door de parlementen van de lidstaten. Wat niet wil zeggen dat er geen politiek of parlementair debat mag worden gevoerd over een zo belangrijke beleidswijziging. Jammer genoeg ligt men daar bij ons blijkbaar niet van wakker. De Duitse groenen hebben over de Navo-bombardementen wel een hevig debat gehouden. Maar ze hebben het vertrouwen in de regeringspolitiek bevestigd.Suy: Sinds hun intrede in de regering hebben de groenen meermaals verraad gepleegd aan hun eigen programma. De groenen zijn de jongste twintig jaar, meer dan wie ook, de pacifisten geweest. Voor ontwapening, tegen kruisraketten, tegen alles wat militair en militaristisch was. Nu ze in de regering zitten, geldt dat ineens niet meer. De positie van de Duitse groenen wordt ongeloofwaardig. Ik had een veel sterkere reactie van de achterban verwacht. De regeringsdeelname heeft ook het imago van de groenen in de buurlanden opgetrokken. Maar wat nu gebeurt in Duitsland, zou dat snel teniet kunnen doen. Er dreigt in Duitsland hoe dan ook een regeringscrisis. Komt die er, dan vallen de groenen uit de boot. En met wie de socialisten dan verder zullen doen, is niet duidelijk. Het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen houden, zo kort na de vorige, is geen Duitse gewoonte. De hele regering Schröder loopt al mank sinds de dag van haar aantreden. Niet alleen door de groenen. Denk ook aan het opstappen van Oskar Lafontaine, en aan de manier waarop hij nadien heeft nagetrapt. In Rusland heeft Jeltsin alweer de regering ontslagen. Wordt het niet stilaan verbijsterend hoe zo iemand zo'n groot land kan blijven leiden?Suy: Dat zal allemaal pas uit de doeken worden gedaan de dag dat hij er niet meer is, als zijn dokter of medewerkers een boek schrijven. Maar voorlopig blijft Jeltsin de man van het Westen en hebben heel wat landen, de VS op kop, er baat bij om hem op zijn troon te houden, in welke conditie ook. Zeker nu Rusland een zo belangrijke rol speelt in de diplomatie rond Kosovo. Het Westen blijft dus miljarden dollars in Rusland pompen, omdat het bang is voor wat na Jeltsin zal komen. Ik blijf vinden dat het Westen de kaart Lebed moet spelen. Ondertussen mort de bevolking, de militairen klagen over niet-uitbetaling van hun loon, en het parlement roert zich fel, ook al zijn de communisten er niet in geslaagd een speciale meerderheid te vormen voor de afzettingsprocedure tegen Jeltsin. De toestand in Rusland is zorgwekkend. In Israël heeft de eerste ronde van de verkiezingen plaats. Op het moment van dit gesprek kennen we de uitslag niet. De peilingen geven een ruim voordeel aan Ehud Barak.Suy: Ik weet niet of er zoveel aftekening zal zijn, maar premier Netanyahu krijgt het in elk geval lastig. Ook de Israëli's hebben zijn politiek van de voorbije jaren niet zomaar geslikt, en ik weet niet hoeveel krediet hij heeft bij de orthodoxe joden. Anderzijds vraag ik me af of het wel zoveel verschil uitmaakt of we een Labour- dan wel een Likoed-regering krijgen. De bevolking in Israël is zeer verdeeld. Soms krijg je een ruk naar rechts, en dan weer een naar wat wij links noemen. Maar in feite blijft de veiligheid van Israël in elk regeerprogramma centraal staan. De ene kan al wat meer dan de andere compromissen sluiten met Arafat, om ze nadien toch te verbreken, maar in se verandert er weinig. Als Labour de nieuwe regering vormt, zullen ze de nederzettingen die onder Netanyahu zijn gebouwd, niet weer afbreken. Maar goed, de verkiezingen in Israël bewijzen dat er in het Midden-Oosten toch één democratie is, waar de burgers regelmatig naar de stembus mogen gaan. ERIK SUYKoen Meulenaere