De terroristen van al-Qaeda die met hun gekaapte Boeings de Twin Towers sloopten, hebben een symbool van het westerse kapitalisme getroffen. Maar zij zouden de wereldeconomie onnoemelijk veel meer schade hebben toegebracht indien zij hun vliegtuigen enkele honderden meters oostwaarts hadden laten neerstorten, in Wall Street. De New York Stock Exchange is de financiële motor van de globale economie en als die in een puinhoop had liggen roken, waren alle andere wereldbeurzen mee onderuitgegaan.
...

De terroristen van al-Qaeda die met hun gekaapte Boeings de Twin Towers sloopten, hebben een symbool van het westerse kapitalisme getroffen. Maar zij zouden de wereldeconomie onnoemelijk veel meer schade hebben toegebracht indien zij hun vliegtuigen enkele honderden meters oostwaarts hadden laten neerstorten, in Wall Street. De New York Stock Exchange is de financiële motor van de globale economie en als die in een puinhoop had liggen roken, waren alle andere wereldbeurzen mee onderuitgegaan. Nu bleef de schade - aanvankelijk toch - beperkt. De aanslag van elf september 2001 op het World Trade Center legde de beurs vier dagen lam. Dat was sinds de Grote Depressie in de jaren dertig niet meer voorgekomen. Dag en nacht werkten honderden specialisten om de computers en de andere technologie weer aan de praat te krijgen. Op 17 september klonk 's ochtends de bel opnieuw - ' Let Freedom Ring' - en ging de handel weer koortsachtig van start. Het financiële systeem van Wall Street was intact, het had de aanslag overleefd. Dat was een jaar geleden. Intussen wordt het met de dag duidelijker dat het financiële district op Lower Manhattan nooit meer zal zijn wat het geweest is. En dat niet alleen omdat de twee trotse reuzentorens zijn weggeveegd. Het directe verlies voor 's werelds grootste geldmarkt was enorm. Van het totale aantal slachtoffers waren er 1700 werkzaam bij zakenbanken, beurshandelaars, verzekeringsmaatschappijen, vastgoedkantoren of advocatenbureaus. Cantor Fitzgerald in het WTC ging helemaal ten onder, werknemers inbegrepen. Maxcor Financial met twee vestigingen in de torens, verloor 61 mensen. De financiële industrie verloor mensen met knowhow, een paar honderdduizend vierkante meter kantoren, een deel van zijn verleden en zelfs een stuk toekomst. In de tijd voor 11 september was Lower Manhattan - de meest zuidelijke tip van New York City - niet in goeden doen. Het viel op dat projectontwikkelaars erin slaagden kantoorruimte te veroveren om tot woningen om te bouwen. Dat was ook zo geweest in de jaren zeventig van de vorige eeuw, tijdens de economische recessie. Na een mooi herstel en knotsgekke jaren die de aandelenkoersen tot ongekende hoogten stuwden, was de geldindustrie in een depressie gesukkeld. In de jongste tien jaar gingen in de financiële sector op dit stukje schiereiland 30.000 banen verloren. Het stadsbestuur schat dat bij de aanslag op het WTC 13.000 banen zijn gesneuveld. Doordat hun kantoren beschadigd of vernield waren, moesten veel financiële dienstenbedrijven uitwijken. Zo'n 50.000 jobs delokaliseerden, vele daarvan een beetje noordwaarts naar Midtown Manhattan, maar ook 20.000 regelrecht buiten New York City. In het financiële wereldcentrum werken vandaag 272.000 mensen, van wie de helft in Wall Street en omgeving. Daar vallen waarschijnlijk nog eens 30.000 banen weg. Grote bedrijven willen inderdaad uit het financiële district weg. Recent maakte zakenbankier Morgan Stanley plannen bekend om met zijn back office uit te wijken naar Westchester County. Goldman Sachs gaat zijn departement aandelenhandel overplanten naar Jersey City. Zelfs de New York Stock Exchange, dé tempel van de geldhandel, overweegt zijn geplande nieuwe toren in Broad Street niet te bouwen en onderhandelt met de staat New York over een vestigingsplaats voor een nieuwe handelszaal. Daarmee zou de NYSE, al tweehonderd jaar verankerd in de stad, voor het eerst vreemd gaan. Vele dienstenbedrijven hebben ontdekt dat zij niet zo hoognodig als mieren op de enkele vierkante kilometer van Lower Manhattan moeten samenhokken. Ze verklaren nu dat spreiding noodzakelijk is en verbazen zich erover dat ze daar niet eerder aan hebben gedacht. De nieuwe technologie maakt delokalisatie makkelijk. Computers hebben geen last van afstanden en videoconferenties zijn nu al de regel, zelfs met mensen in kantoren in hetzelfde district. Er valt nog winst uit te slaan, minder dure werkruimte, goedkopere medewerkers, oplossing van de mobiliteitshel. De kwaliteit van het leven van de financiële heersers en hun voetvolk kan er alleen bij verbeteren. Ondanks de vernieling van enorme oppervlakten aan kantoorruimte staat in de buurt van Wall Street negen procent van de kantoorruimte leeg. Dat is twee keer zoveel als voor elf september. De huurprijzen tuimelden omlaag. Een jaar na de feiten blijkt dat de mensen er niet graag meer komen werken. Ground zero lijkt nog steeds op een oorlogszone. Ondanks de inspanningen van het stadsbestuur om het openbaar vervoer te herstellen, blijft de mobiliteit er moeilijk. Er zijn aanhoudend klachten over de kwaliteit van de lucht: asbestbesmetting. Velen vinden het traumatiserend te werken vlakbij de plek waar bijna 3000 mensen het leven hebben gelaten. Bovendien ademt de buurt een kerkhofsfeer. De vrolijke drukdoenerij van weleer is verdwenen. Veel woningen zijn vernield en talrijke restaurants en winkels zijn gesloten of opgedoekt. De aanslagen van elf september hebben dus een steeds groter uitstralingseffect. De vlucht uit Wall Street is rampzalig voor New York City. De financiële sector is immers de motor voor zijn hele economie. Het banenverlies treft de al fel geteisterde stadskas. Het vertrek van tienduizenden dikbetaalde geldhandelaren vertraagt de economie. De dollars stromen minder makkelijk de restaurants binnen, luxeflats verkrotten... het leger big spenders in de stad dunt uit. Zo ging in het vierde kwartaal van 2001 de economie van New York er met 4,4 procent op achteruit, terwijl de Amerikaanse economie in zijn geheel met 1,4 procent groeide. Een recent rapport van het stadsbestuur raamt de economische kosten van elf september op 83 tot 95 miljard dollar. Dat is veel meer dan aanvankelijk werd gevreesd. De overheden van New York City, Albany (state) en Washington hebben een batterij maatregelen klaar om Lower Manhattan te steunen. Financiële dienstenbedrijven die blijven of zich er vestigen krijgen pakken dollars aan schenkingen, goedkope leningen en fiscale vrijstellingen. Organisaties als de Lower Manhattan Development Corporation of de Port Authority vechten als bezeten voor de restauratie van hun puntje schiereiland. Zij rekenen op de steun van de hele bevolking, die ze dezer dagen naar het getroffen gebied lokken met een prestigieuze tentoonstelling met honderd moderne kunstenaars, stijl Andy Warhol en Roy Lichtenstein. In Wall Street is de horizon veranderd. De tweelingtorens staan er niet meer (op officiële en andere internetsites van New York is het WTC meestal nog niet weggeveegd, wat veel zegt over de actualiteit van die digitale informatiebron). De toekomst van het financiële wereldcentrum hangt in grote mate af van wat er met ground zero gebeurt. En dat kan nog lang onduidelijk blijven. Het is een gedenkplaats, en geen plek meer voor business. Guido DespiegelaereDe vrolijke drukdoenerij van weleer is verdwenen.