Terugkomen in Gaza zadelt je dezer dagen op met ambivalente gevoelens. De grenspost Erez wordt volop gemoderniseerd, met veel geweld van stalen hekken en muren van zeer gewapend beton - hetzelfde soort elementen dat in de Berlijnse Muur zijn deugdelijkheid bewezen heeft. Hier bouwt men aan de grensovergang Erez-2000. Het zal er als een moderne luchthaven uitzien. Dat vertelt een trotse liaisonofficier (een Israëli allicht), die het dagelijkse spektakel van de binnen- en buitendringende Palestijnse dagloners al gewend is. Dit is de flessenhals. Hier wordt de ontluikende Palestijnse economie dichtgedraaid als een kraan, telkens als de Israëlische premier dat wenst. De huidige, Benyamin Netanyahu, doet het met brio maar heeft niets uitgevonden: Labour-leider en vredesvisionair Shimon Peres heeft het hem voorgedaan.
...

Terugkomen in Gaza zadelt je dezer dagen op met ambivalente gevoelens. De grenspost Erez wordt volop gemoderniseerd, met veel geweld van stalen hekken en muren van zeer gewapend beton - hetzelfde soort elementen dat in de Berlijnse Muur zijn deugdelijkheid bewezen heeft. Hier bouwt men aan de grensovergang Erez-2000. Het zal er als een moderne luchthaven uitzien. Dat vertelt een trotse liaisonofficier (een Israëli allicht), die het dagelijkse spektakel van de binnen- en buitendringende Palestijnse dagloners al gewend is. Dit is de flessenhals. Hier wordt de ontluikende Palestijnse economie dichtgedraaid als een kraan, telkens als de Israëlische premier dat wenst. De huidige, Benyamin Netanyahu, doet het met brio maar heeft niets uitgevonden: Labour-leider en vredesvisionair Shimon Peres heeft het hem voorgedaan. Daarna ben je binnen: in Palestijns gebied, officieel erkend. De eigenaardigheden van de plek. Overal wordt gebouwd, ook in de hoogte, maar nergens is ook maar één enkele torenkraan te bespeuren. De straten worden schoongemaakt nu, deuren en ramen geverfd. De mensen in Gaza kijken je niet meer na alsof je vers van Mars geland was. Het is een stad aan het worden, kortom, er zijn net twee toeristen gemeld die de oude moskee binnenwilden. De Palestijnse Autoriteit, het embryo van die zeer omstreden Palestijnse staat (waarvan ook de meeste Israëli's nu wel weten dat hij er komt), heeft hier één been aan de grond. Met het andere zit ze in Ramallah, de stad op de Westelijke Jordaanoever, naast Jeruzalem. Ook post-intifada Ramallah is een belevenis. Dat is altijd een stad gebleven, is nooit tot bijna-spookstad de grond in geduwd als Gaza. Nu is het een vrolijk centrum, waar de Palestijnse jeugd uit Jeruzalem graag gaat stappen. Maar tussen de twee, Gaza en Ramallah, ligt Israël. Vele controles dus voor Palestijnen met de verkeerde kleur nummerplaten, géén "safe passage" voor PNA-mensen, hoe hooggeplaatst die verder ook mogen zijn, én de vervaarlijke Erez-grenspost. Yasser Arafat zit vaak in Gaza, maar zijn ministers hebben meestal twee kantoren: één in Gaza, één in Ramallah. En een derde in de auto eigenlijk, op weg van het een naar het ander. De Palestijnse Autoriteit is trouwens een lachertje. Of toch ten dele. Zij bestaat, als je de doorsnee Palestijn op de Westbank moet geloven, uit Yasser Arafat en zeven politiekorpsen, en een zwerm directeur generaals met 4x4 voertuigen en gsms. Zij hebben het parlement uitgeschakeld en beheren alles zelf. Hun corruptie is revolterend. "Vroeger was het hier ook corrupt", zegt een vriendin in Jeruzalem, "maar zoals het nu is, dit slaat alles." Ik beloof haar er - later - een heel artikel aan te wijden. Daarbij voelen mensen die gewend waren hun mond open te doen, zich bedreigd door de verschillende groepen geheime politie. 's Nachts uit je bed gelicht worden en in een politiepost bijgewerkt worden, is lang niet denkbeeldig meer op de Westbank. De Israëli's, die nu Arafat zijn gebrek aan democratie verwijten, hebben dat erin gebracht. De PNA, dus Arafat, is door alle akkoorden verantwoordelijk voor alle Palestijnse terreuraanslagen tegen Israël en Israëli's. Ze hebben hem gedwongen - onder andere met de "economie-kraan" van Erez - de jacht te organiseren op Hamas- en islamitische Jihad-sympathisanten. Zo noodzakelijk en zo dwingend was die jacht, dat niemand nog veilig is. Daarbij draait de economie in het rood (zie boven), wordt geen enkele organisatie ernstig genomen, heerst de grootste anarchie op alle vlakken en durf je met moeite nog vragen of ze het dan eigenlijk toch niet een beetje beter hebben dan onder de Israëlische bezetting. EN TOEN WERD RABIN VERMOORDNatuurlijk hebben ze 't beter. Ze zijn een staat aan het maken, en voetje voor voetje trekken de Israëli's weg. Misschien zullen ze later terug kunnen komen, niet meer in uniform dan, maar dat zullen we later moeten zien. Nu wordt er gesmoesd, ondereen, in stilte, tussen professoren en freelance intellectuelen, aan universiteiten en in think tanks, in Londen, in Parijs, in Brussel en in Kopenhagen, over de oplossing van het onoplosbare, de kwadratuur van de cirkel. Een statuut voor Jeruzalem, tegelijk ondeelbare hoofdstad van Israël én Oost-Jeruzalem hoofdstad van de Palestijnse staat. De grenzen van die staat, waarvan zowat alle Israëlische politici die verkiezingen willen winnen, zweren dat het niét de grenzen van 1967 mogen zijn. Het probleem van de Palestijnse vluchtelingen die terugwillen. Het probleem van de joodse kolonisten die niet weg willen. En alle andere problemen, die allemaal met elkaar verbonden en verdraaid liggen in een onontwarbaar kluwen van vijftig jaar oorlog. Dat, in een notendop, is de materie van de Final-Statusonderhandelingen, die al drie jaar aan gang hadden moeten zijn, maar waar Israël maar niet aan toe komt. De bekendste poging om op vrijwillige, discrete, niet officiële manier iets los te maken in die onmogelijke discussie, is het Beilin-Aboe Mazen-plan. Dat plan is echter nooit buiten gekomen, al weten experten wel ongeveer wat erin stond. Maar de denkoefening is afgebroken door de moord op Yitzhak Rabin in november 1995. De verkiezingen van 1996 werden gewonnen door Benyamin Netanyahu, het vredesproces ging in de koelkast, en de Eindstatusonderhandelingen werden een fantoom. Nu, op 4 mei 1999, is bijna ongemerkt de "interim-fase" van het Oslo-proces afgelopen. Het is te zeggen, dat is de deadline waarop de Final Status-onderhandeling afgerond moest zijn. Voor de Palestijnen een symbolische datum. Als het vredesproces op 4 mei nog geblokkeerd is zoals nu, zegt Arafat, en de gesprekken over het eindstatuut zijn niet begonnen - laat staan afgerond -, dan roept de PNA de onafhankelijke Palestijnse staat uit. Dit, is een schrikbeeld voor iedereen. Met Israëlische vervroegde verkiezingen op 17 mei zou zo'n manoeuvre, zegt zowel Israëlisch links als Israëlisch rechts, de overwinning aan Bibi Netanyahu cadeau doen. Hosni Moebarak van Egypte, Bill Clinton van de VS, Europeanen allerhande, en Shimon Peres en Yossi Beilin van de Israëlische Arbeiderspartij hebben Arafat bezworen de uitroeping van zijn staat een paar maanden uit te stellen. Tot in september? Tot het einde van het jaar? Maar: "Dit is mijn recht", zegt Arafat. WYE HEEFT NIETS NIEUWS GEBRACHTZoals de andere ministers heeft Dr. Mohmoud Abbas een kantoor in Ramallah en een in een spiksplinternieuw gebouw in Gaza. Moeilijker dan de anderen is hij te vatten. Secretaris-generaal van het executief comité van de PLO, feitelijk nummer twee van de Palestijnse organisatie, man van Oslo en veel andere plannen, is Aboe Mazen een man die weinig met media omgaat, en ternauwernood interviews geeft. Voor sommigen is hij de aangewezen opvolger van Yasser Arafat. Voor anderen dan weer niet. Hem erover uithoren lukt niet, maar over de eindstatus wou hij wel wat kwijt. En over het veel verguisde Wye Plantation Memorandum. Het was zo'n slecht akkoord, zeggen de critici. Maar het wordt niet uitgevoerd ook, zeggen de anderen, aangezien Netanyahu het geblokkeerd heeft - zodat nu alles geblokkeerd is in het Midden-Oosten, maar alleen aan de positieve kant, want aan de negatieve kant glijdt de hele zaak de catastrofe tegemoet... Of dat dan zo'n slecht akkoord was? "Och", zegt Mahmoud Abbas, een beetje formalistisch, "zo slecht kan dat niet zijn, aangezien het een uitvoeringstekst is bij het Hebron Protocol, dat op zijn beurt een uitvoeringstekst is bij het Interim akkoord, dat een uitvoeringstekst is bij het Oslo Akkoord. Dus, het Wye Plantation Memorandum brengt niets nieuws. Het valt uiteen in twee delen. Een deel dat Israël aangaat, een deel dat ons aangaat. Het deel over Israël gaat over veiligheid. Daarover kan ik zeggen dat wij al onze verplichtingen, die in het memorandum gestipuleerd staan, nagekomen zijn. Terwijl de Israëli's hun verplichtingen niet nakwamen, behalve op één punt. Dat is dat ze zich terugtrokken uit de zones van de eerste van drie fasen van verdere troepenherschikking. Daarnaast hebben ze tachtig politieke gevangenen vrijgelaten, en honderd vijftig gevangenen van gemeen recht. Dus, slecht was het niet. Het was een goede uitvoering van de akkoorden. Maar ongelukkig genoeg hebben de Israëli's die uitvoering stopgezet. Eerst wilde de regering er voorwaarden aan verbinden. Maar de Knesset weigerde dat, omdat je niet met iemand een akkoord kan ondertekenen, en daarnà met voorwaarden afkomen. Dat zou betekenen dat je een nieuw akkoord moet sluiten. Na de weigering van de Knesset besloten ze verkiezingen te organiseren, en alles werd opgeschort." Nu geeft de Israëlische regering officieel drie redenen op. Punten waar de Palestijnse Autoriteit, volgens haar, de uit Wye voortvloeiende verplichtingen niet is nagekomen, om aan haar kant de uitvoering stop te zetten. Dat gaat over de inlevering van illegale wapens in de Palestijnse gebieden. Over de vermindering in aantal manschappen van de Palestijnse "politiediensten". En, hachelijk onderwerp, over de arrestatie en uitlevering aan Israël van Palestijnen die Israëli's vermoord hebben. Dit zijn geen denkbeeldige problemen, aangezien ze wel degelijk in het Wye-Memorandum voorkomen. Maar de VS zelf - die mee garant staan voor het akkoord - drongen er bij de regering van Netanyahu op aan dat de Palestijnen een redelijke inspanning hadden geleverd om die verplichtingen na te komen, maar dat er meer tijd nodig is om de taak helemaal af te werken. "Ten eerste", zegt Aboe Mazen, "zijn wij begonnen met het verzamelen van illegale wapens. De Amerikanen zijn daar getuige van. We zijn ermee begonnen en we doen er nu nog mee voort, ondanks de geblokkeerde situatie. Ten tweede, de lieden die moeten gearresteerd, of opnieuw gearresteerd worden. Men onderscheidt drie groepen: twee van tien mensen, een derde van vijf of zes. Wij begonnen ze opnieuw op te pakken, ze zitten al in onze gevangenis. Ten derde, de politie-eenheden. Wij hebben aan de Amerikanen een lijst gestuurd van onze politiemacht, zoals gestipuleerd in de akkoorden. Vraag maar aan de Amerikanen of wij in orde zijn met Wye of niet."LAND VOOR VREDE OF VOOR VEILIGHEIDPalestijnse intellectuelen als Elias Sanbar beweren dat de Clinton-administratie in feite toegegeven heeft aan Netanyahu. En dat in Wye Plantation de formule van het vredesproces, Land for Peace, land in ruil voor vrede, omgetoverd werd in Land for Security, land in ruil voor veiligheid. "Ik heb die slogan ook wel in de krant gelezen. Maar alleen daar. Niet in de akkoorden, niet in de officiële memorandums. Wij hebben het nog altijd over Land for Peace, zoals het in de vier punten van 6 maart 1991 van president George Bush geformuleerd staat." Maar nu ligt alles stil en Arafat zegt dat hij op 4 mei van dit jaar de Palestijnse onafhankelijkheid zal uitroepen.Aboe Mazen: Weet u, laat me het zo zeggen: toen wij, in het begin, de Oslo-akkoorden sloten, stelden wij dat de vierde mei 1999 het einde van de interimperiode zou zijn. Maar eigenlijk is die datum niet alleen het eindpunt van de interimperiode, maar ook die van de Final-Statusonderhandelingen. Die moesten wij aanvangen op 4 mei 1996, en dat hebben wij ook gedaan. Maar jammer genoeg werden ze stopgezet door Netanyahu, toen die premier werd na de verkiezingen. We hebben geprobeerd de gesprekken weer op gang te brengen, maar zij weigerden dat. Zij zeiden: goed, als jullie direct over het eindstatuut willen spreken. Maar wij wilden eerst de problemen van de interimfase uitwerken en dan pas naar de Final Status gaan. Wat is nu het belang van die datum van 4 mei? Wij menen dat de problemen van het eindstatuut dan opgelost moesten zijn - inzake Jeruzalem, settlements, grenzen, veiligheid, en vluchtelingen. Wij menen ook dat wij, als een gevolg daarvan, dan ook aanspraak moesten kunnen maken op onze onafhankelijkheid. Dat is onze aspiratie. Als de Israëli's dan struikelblokken in de weg van de onderhandelingen gaan plaatsen, wil dat zeggen dat zij, aangezien zij machtiger zijn dan wij, alles voor altijd kunnen blokkeren. Daarom zeggen wij dat de datum van 4 mei 1999 een heilige datum is, waaraan wij ons moeten houden en waaraan ook de Israëli's zich moeten houden. Maar tot dan zeggen wij niets. Wij zeggen alleen maar dat het ons recht is ons aan die datum te houden. Dat het ons recht is dat te verklaren, te doen... Maar totnogtoe hebben we niets gedaan. Wij wachten. Ik kan wel zeggen dat wij er elkaar over consulteren, en ook onze nauwe vrienden. Er is een heel debat over in de Palestijnse gemeenschap. Als wij nu zeggen dat wij zùllen uitroepen - dan schenden wij daarmee de akkoorden niet. "Ik zàl op vier mei de onafhankelijkheid uitroepen" is niet hetzelfde als "Ik roep nu de onafhankelijkheid uit". Wacht, je moet wachten tot het moment dat je me ziet of hoort, uitroepen of niet. Ondertussen heb ik het recht - volgens Oslo, volgens de akkoorden, volgens ons eigen en volgens het internationale begrip van de akkoorden -, op een eigen onafhankelijke staat. Okay? Als ik hem uitroep, dan kan jijreageren. Maar je kan niet tegen mij zeggen dat ik niet mag dromen, dat ik niet mag zeggen dat ik iets ga doen. Dus, wij hebben deze eis niet laten vallen, maar wij hebben ze ook niet officieel verklaard. So what is the problem? Wij hebben niet gereageerd op de uitlatingen van Netanyahu die zei: de Palestijnen hebben het over een onafhankelijke staat, dat is een unilaterale stap, ik zal de Gebieden annexeren. En een andere dag hoorde hij dat de Palestijnen dat gingen uitstellen, en hij zei: zie je wel, de Palestijnen willen hun onafhankelijkheid uitstellen om mij de verkiezingen te doen verliezen! Om de anderen te doen winnen! Nou, wat moeten we dan doen? Netanyahu speelt spelletjes. Goed, hij heeft zijn eigen politiek, hij heeft zijn public relations, hij moet het maar weten. Over de Final Status zijn de onderhandelingen officieel, met deze regering, nog niet begonnen. Nochtans wordt er gepraat, tussen individuen, tussen groepen...Aboe Mazen: Nee, dat kan je geen onderhandelingen noemen. Je zou dat "seminaries" kunnen noemen. Het zijn onofficiële lieden die op een niet-officiële manier praten over bepaalde onderwerpen. Bijvoorbeeld, een regering ergens die een debat of een seminarie over vluchtelingen herbergt. Daar sturen wij experten van onze kant naartoe, en de Israëli's sturen experten van hun kant, om daarover te praten. Komen daar resultaten uit, dan leggen ze die achteraf voor aan de officiële kant. Niet méér dan dat. Dus, je kan niet zeggen dat we al aan het praten zijn of onderhandelingen begonnen hebben. Wat er is, zijn mensen die samenwerken, regeringen die zich bezorgd tonen over die problemen en onderdak geven aan ontmoetingen - waar wij uiteraard dankbaar voor zijn - om naar oplossingen te zoeken. Al die problemen, die wij naar de Final-Statusonderhandelingen hebben uitgesteld, zijn uiterst ingewikkeld. Maar met goede wil en goede bedoelingen van beide kanten zullen er wel oplossingen gevonden worden. Trouwens, met de vorige regering, de Labour-regering, waren we discreet aan gesprekken begonnen maar we hebben geen akkoord of geen formule bereikt. Zij hebben het over een Abu Mazen-Beilin document, maar dat is er niet. Wij hebben samen hard gewerkt om een formule te bereiken, maar we zijn daar niet in gelukt. Waarom niet? Op de laatste ontmoeting tussen Yossi Beilin en mij spraken we in het algemeen over al de problemen. En toen zei hij: nu ga ik Yitzhak Rabin vertellen wat wij besproken hebben, en dan kom ik bij u terug. En ik zei: goed, waarom niet? Maar vier dagen later werd Rabin vermoord en wij hielden ermee op. Wij hebben er geen document van gemaakt. Documenten moeten geparafeerd worden. Iedereen zal u vertellen dat hij zich kan voorstellen wat erin staat, over de hoofdstad van Palestina, settlements, vluchtelingen... Maar dat is niet zo. Wij zijn niet tot een besluit gekomen, dus is er niets gebeurd. Ik vind die informele gesprekken en seminaries overigens heel nuttig. Als we de resultaten daarvan in het oog houden als we formele gesprekken beginnen, zal dat zeker helpen. Maar op het ogenblik hebben we niets. We weten wel dat het moeilijk is. De Israëli's moeten ons helpen oplossingen te vinden, anders kunnen we de ruzie nog een eeuw langer voortzetten.Alles bijeen, na het Oslo-akkoord via Wye Plantation: ziet u de Palestijnse idee vooruitgang boeken? Er is bijvoorbeeld die luchthaven, die tevoren niet open was.Aboe Mazen: Ja natuurlijk. Van Oslo tot nu zijn we behoorlijk op weg gegaan. We zijn naar hier gekomen. Hebben onze Autoriteit gevestigd. Zijn met een begin van terugkeer naar de Westbank bezig, met een soort van soevereiniteit - ik kan niet zeggen, staat, maar wel, autoriteit. De Israëli's hebben zich uit een deel van ons gebied teruggetrokken. Sommige Palestijnen zijn teruggekeerd en hebben hun eigen identiteitskaart... Dat zijn stappen vooruit voor ons, maar genoeg is het niet. Wij geloven dat als iemand de schuld moet krijgen, het de Likoed-regering is. Zij hebben nooit in vrede geloofd of in samenwerking met de PLO. Toen zij verplicht waren de realiteit onder ogen te zien, trachtten zij dat te vermijden. Het is daarom dat we sinds 1996 geen vooruitgang van betekenis geboekt hebben, buiten de terugtrekking uit een deel van Hebron, de verdere herschikking in het noorden, en de vrijlating van enkele gevangenen. En de luchthaven natuurlijk, en de industriezones. Maar het is nog steeds wachten op de haven, de vrije doorgang, veel economische problemen in de interimfase. Daarna, de eindfase, Jeruzalem, settlements, grenzen, externe veiligheid, vluchtelingen... En water. Het is trouwens onjuist als men zegt dat de vluchtelingen in onze akkoorden van het Oslo-proces niet voorkomen. Wij hebben de behandeling van de terugkeer of compensatie van de vluchtelingen naar de eindfase verschoven. De beste garantie die ik u kan geven dat ik de vluchtelingen niet vergeet, is dat ik er zelf een ben. Ik ben van Safar, dat is nu een stad in Israël. Zeggen dat wij de vluchtelingen in de steek gelaten hebben, is onwaarheden vertellen.Koning Hoessein zorgde voor zijn opvolging. Werkt u aan de opvolging in Palestina?Aboe Mazen: Nee. Waarom zou dat een probleem zijn? Arafat is er gekomen door verkiezingen. Er is een wet: iedereen gaat dood. Als Arafat doodgaat, zal zijn opvolger op dezelfde manier gevonden worden als Arafat zelf. Door verkiezingen. Afgezien van de verkiezingen is dat een moeilijke methode.Aboe Mazen: Okay? Sus van Elzen