Verlegenheid en gêne, twee kanten van dezelfde ongemakkelijke medaille: schaamte. Schaamte is een gevoel waar de biologie moeilijk greep op krijgt - en tegenwoordig wil de biologie graag greep krijgen op alle aspecten van het menselijk gedrag. Wij voelen ons vooral beschaamd wanneer wij afwijken van de groep, wanneer wij anders zijn dan de norm. Schaamte als middel om een band met de groep te versterken, om de uniformiteit te handhaven? Het klinkt nogal zwak als verklaring voor zo'n belastend mechanisme.
...

Verlegenheid en gêne, twee kanten van dezelfde ongemakkelijke medaille: schaamte. Schaamte is een gevoel waar de biologie moeilijk greep op krijgt - en tegenwoordig wil de biologie graag greep krijgen op alle aspecten van het menselijk gedrag. Wij voelen ons vooral beschaamd wanneer wij afwijken van de groep, wanneer wij anders zijn dan de norm. Schaamte als middel om een band met de groep te versterken, om de uniformiteit te handhaven? Het klinkt nogal zwak als verklaring voor zo'n belastend mechanisme. Biologen wijzen erop dat wij ons vooral beschaamd voelen als het om onze seksualiteit gaat. Wie is er nog bereid om in het openbaar te paren, behalve koppels die het niet meer kunnen houden en geen privé-stek in de buurt hebben? Wie laat er nog graag in het publiek zijn of haar geslachtsorganen zien, tenzij in de door de meeste mensen als aberrant beschouwde porno- of nudistensectoren? Deze gevoelens zijn bijna universeel, met uitzondering van een aantal stammen her en der die wij nu graag als 'primitief' omschrijven, die naaktheid als iets gewoons zien, die soms zelfs peniskokers gebruiken om de geslachtsorganen te accentueren, en dan nog in opgewonden toestand. Universaliteit noopt tot algemene verklaringen. Biologen vonden die in de stelling dat wij, als gevolg van het feit dat wij in de loop van de evolutie rechtop zijn gaan lopen, onze geslachtsorganen meer blootstellen aan het zicht van anderen dan dieren die op vier poten bleven rondhossen. En koppelden dat aan het feit dat wij een van de weinige diersoorten zijn met een ononderbroken seksuele activiteit, niet beperkt dus tot de korte periode dat onze vrouwen vruchtbaar zijn. Wij adverteren constant onze seksuele bereidheid. Schaamte zou in deze context een gevolg zijn van het feit dat wij niet graag te koop lopen met onze onverbloemde seksualiteit. Het eerste wat wij bedekten zodra we over middelen beschikten om iets te bedekken, waren onze geslachtsorganen. Toch is schaamte niet per se aan zo'n systeem gekoppeld. De bonobo's, onze naaste verwanten, zijn ook ononderbroken seksueel actief, kunnen ook op twee benen lopen, en vonden het niet nodig schaamte te ontwikkelen voor hun seksualiteit. Integendeel, de geslachtsstreek van de vrouwen raakte door allerhande zwellingen nog extra geaccentueerd. Zou schaamte dan toch iets zijn wat ons op grote schaal is aangeleerd? Iets wat wij meekregen van onze cultuur? Iets wat ons anders maakt dan de rest? Ze past in ieder geval perfect in het zondebesef dat sommige culturen zo innig koesteren. Dirk DraulansSchaamte past perfect in het zondebesef dat sommige culturen zo innig koesteren.