De vernieuwing van de CVP wordt te veel gereduceerd tot een verhaal van structuren en programma. 'De grootste vernieuwing is dat de CVP in de oppositie zit.' Die overtuiging delen Herman en Eric Van Rompuy. Ooit waren de twee broers 'het geweten van de CVP'. Maar sinds de Vlaamse christen-democraten na ruim 40 jaar aan de macht naar de oppositiebanken zijn verhuisd, zijn het anderen in de partij die het debat over het vernieuwingstraject voor de christen-democratie in Vlaanderen en de confrontatie met paars-groen animeren: voorzitter Stefaan De Clerck, de nieuwe Kamerfractievoorzitter Yves Leterme, Pieter De Crem, Jo Vandeurzen, Joachim Coens, Carl Decaluwé, tot voor kort Marc Van Peel.
...

De vernieuwing van de CVP wordt te veel gereduceerd tot een verhaal van structuren en programma. 'De grootste vernieuwing is dat de CVP in de oppositie zit.' Die overtuiging delen Herman en Eric Van Rompuy. Ooit waren de twee broers 'het geweten van de CVP'. Maar sinds de Vlaamse christen-democraten na ruim 40 jaar aan de macht naar de oppositiebanken zijn verhuisd, zijn het anderen in de partij die het debat over het vernieuwingstraject voor de christen-democratie in Vlaanderen en de confrontatie met paars-groen animeren: voorzitter Stefaan De Clerck, de nieuwe Kamerfractievoorzitter Yves Leterme, Pieter De Crem, Jo Vandeurzen, Joachim Coens, Carl Decaluwé, tot voor kort Marc Van Peel.Het stoort de twee Van Rompuys niet, hoewel ze ook niet als 'oude krokodillen' willen worden gezien. 'We juichen het toe dat er een nieuwe generatie in beeld komt. Maar er moet een goede rol- en taakverdeling zijn. Niet iedereen moet zich met alles bemoeien.' Voormalig voorzitter en gewezen begrotingsminister Herman Van Rompuy: 'Ik ben vijf jaar voorzitter geweest. Zeven jaar later moet ik niet opeens vertellen hoe de dingen moeten worden aangepakt. Dat zou betuttelend en schoolmeesterachtig zijn. Alle oud-voorzitters van de CVP nemen ter zake beter een zekere discretie in acht.' Eric Van Rompuy, in de vorige regeerperiode Vlaams minister en nu fractievoorzitter in het Vlaams parlement, vecht dan weer tegen de geringe aandacht voor het werk van dat parlement. 'De Vlaamse regering is een regering van lopende zaken. Ze heeft een hoog Woestijnvisgehalte en voert vooral decreten van de vorige regeerperiode uit. Maar op dit ogenblik stoomt de CVP-fractie zich klaar om rond zeven thema's weerwerk te leveren.'De oppositiekuur doet de CVP goed volgens u. Waarom klaagt voorzitter De Clerck er dan over dat paars-groen de CVP negeert?Eric Van Rompuy: Van bij de start was er bij paars-groen sprake van een soort bevrijdingstheologie. Besturen zonder de CVP was een breuk met een oud regime, een politieke bevrijding voor mensen zoals VLD-voorzitter Karel De Gucht, Jos Geysels van Agalev en Paul Van Grembergen van de VU. Na anderhalf jaar zoeken ze nog altijd geen contact of overleg. Ook op het persoonlijke vlak zijn de verhoudingen bits. In het Vlaams parlement lijkt voor Geysels bijvoorbeeld niet het Vlaams Blok maar de CVP de grote vijand te zijn. Is dat in de Kamer en de Senaat ook het geval?Herman Van Rompuy: Op het federale niveau moet je een onderscheid maken tussen de Vlaamse regeringspartners. Drie van de socialistische ministers - Frank Vandenbroucke, Luc Van den Bossche en Johan Vande Lanotte - heb ik nog gekend als vice-premier. Met hen was er een vertrouwensband. We hadden goede politieke relaties en dat is zo gebleven. Dus bij hen voel je die vijandigheid niet echt. Dat zou ook misplaatst zijn want ze zijn al elf jaar aan de macht. Bij de liberalen en groenen overheerst dat puberale gevoel wel. Maar hun argument dat de CVP na 40 jaar regeren moet zwijgen, zal snel versleten zijn. In het asieldebat is dat nu al manifest zo. Paars-groen kan moeilijk volhouden dat de meer dan 40.000 nieuwe asielaanvragen in 2000 een resultaat zijn uit het verleden. Eric Van Rompuy: Men verdraagt eigenlijk niet dat wij oppositie voeren. Dat mag u toch niet verrassen. Toen de CVP in de meerderheid zat, klaagde de oppositie ook voortdurend dat er nooit naar haar werd geluisterd en dat al haar voorstellen werden afgewezen.Eric Van Rompuy: Wij zijn niet gefrustreerd. Als fractieleider ben ik voor duidelijkheid. Voor de Vlaamse regering is de kennissamenleving een grote uitdaging, maar deze week kijkt ze opnieuw aan tegen een grote onderwijsstaking omdat ze van bij het begin de verkeerde prioriteiten heeft gesteld. Ze heeft ervoor gekozen om iedere Vlaming een belastingverlaging van amper 200 frank per maand toe te kennen. Dat is één kleine pizza, maar een pizza die wel 40 miljard frank kost. Voor onderwijs voorzag de Vlaamse regering slechts 20 miljard extra. Alleen met Chinese rekenkunde is dat bedrag intussen tot 47 miljard opgeblazen. Dezelfde vaststellingen kun je doen voor bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek en het uitrusten van scholen met computers. Als oppositie moeten wij dan ook zeggen dat paars-groen geen frank meer uittrekt voor kennis, opleiding en vorming. U zegt dat er geen sprake is van frustraties. Maar vindt u dan niet dat Pieter De Crem in het asieldossier door het lint is gegaan?Herman Van Rompuy: Dat is merkwaardig. Ik herinner me nog hoe Guy Verhofstadt tekeer is gegaan in de zaak-Khaled en hoe Herman De Croo in de zaak-Di Rupo is opgetreden. Ik heb toen gezworen dat wij nooit naar zulke methodes zouden grijpen. Wij spelen niet op de man. En voorts zingt elke vogel zoals hij gebekt is. Daar moet de meerderheid tegen kunnen. Eric Van Rompuy: In het parlement zijn er bullterriërs nodig. De Crem knapt in het asieldebat dus niet het vuile werk voor het Vlaams Blok op?Herman Van Rompuy: Dat is een karikatuur: wie kritisch durft te zijn over het asielbeleid, is eigenlijk een verdoken Vlaams Blokker. Als er iemand in dat dossier dicht bij die partij staat, is het wel VLD-fractieleider Hugo Coveliers. Lees zijn verklaringen er maar op na. Bij een slecht asielbeleid is er trouwens maar één winnaar, het Vlaams Blok. Dat beleid moet dus humaan en efficiënt zijn, maar het is inhumaan en niet efficiënt. Jo Vandeurzen en anderen hebben daarvoor gewaarschuwd. Als wij midden in de winter kinderen en vrouwen in tenten gestopt zouden hebben, zouden we beschuldigd zijn van harteloosheid. De regularisatieprocedure zit zo slecht in elkaar dat magistraten spreken van fraude, schriftvervalsing en namaakdocumenten. Het uitwijzingsbeleid komt maar niet van de grond. Wij zijn verplicht de vinger op die wonden te leggen. Eric Van Rompuy: Over de stijl kan altijd worden geredetwist. Maar we leven in een mediamaatschappij. Als je iets niet hard en scherp genoeg zegt, word je niet gehoord. Ik heb in het Vlaams parlement al veel rustige en genuanceerde interpellaties gehouden, maar dat vinden de media blijkbaar niet interessant. Ze bellen me wel over Phaedra Hoste of om met mijn dochter naar Disneyland te gaan. Wij hebben de plicht om oppositie te voeren, zeker met het Vlaams Blok en Filip Dewinter naast ons in het Vlaams parlement. Herman Van Rompuy: In het federale parlement is Marc Van Peel er als Kamerfractieleider in geslaagd dé oppositie te zijn. Maar dat vergt natuurlijk veel présence en goede argumenten. Beschikt zijn opvolger Yves Leterme over dezelfde slagkracht?Herman Van Rompuy: Hij heeft er zeker de capaciteiten voor en hij kan groeien in zijn functie. Wie had gedacht dat Van Peel beter zou zijn als fractieleider dan als partijvoorzitter? Ik ken hem goed en heb hem gezegd dat dit zijn geknipte rol was. Nu vindt iedereen opeens dat hij de beste fractieleider was sinds Louis Tobback. Eric Van Rompuy: In de oppositie heb je tijd nodig om met die rol vertrouwd te raken. Maar als je het toch over een frustratie van het Vlaams parlement wil hebben, dan is het de mediatieke verschijning van de Vlaamse ministers. Vogels, Anciaux, Stevaert: op hun kabinetten werken heel veel mensen die evengoed voor Woestijnvis aan de slag kunnen gaan. Neem SP-minister en politicus van jaar, Steve Stevaert. Hij is een sympathieke man en de mensen hebben de indruk dat hij bezig is met de oplossing van het mobiliteitsprobleem. Maar bij De Lijn wordt er inmiddels gestaakt. Denk ook aan zijn fantastische decreet over basismobiliteit. Iedere Vlaming moet binnen de 700 meter een vorm van gemeenschappelijk vervoer hebben. Zo'n aanbodgericht model bestaat nergens anders ter wereld. Er zal veel lucht vervoerd worden en dat gaat zeven miljard kosten. De CVP is heel sterk in inhoudelijke en technische kritiek. Maar de media volgen vooral het beleid van de meerderheid omdat daar de beslissingen vallen. Ook dat hebben we geleerd in de oppositie. Is de vraag om een referendum of volksraadpleging over euthanasie ook een mediatieke stunt?Herman Van Rompuy: Na bijna anderhalf jaar discussie in de Senaat blijkt dat er gewoon niet naar de oppositie wordt geluisterd. Hoewel er zeer lang is gesproken over de noodzaak van een consensus, heeft paars-groen een wetsvoorstel ingediend zonder inbreng van de CVP. Vervolgens zijn er onder druk van de CVP en sommige mensen uit de meerderheid hoorzittingen gekomen, maar in de praktijk wordt daar geen rekening mee gehouden. In het parlement zijn de oude tegenstellingen tussen katholieken en vrijzinnigen weer opgedoken. Terwijl dat debat in de samenleving helemaal anders wordt gevoerd. Een aantal mensen van de meerderheid heeft zich uit het paars-groen keurslijf kunnen losweken, maar de drijvende kracht achter het voorliggende wetsvoorstel is de georganiseerde vrijzinnigheid. Daarom is er nu die cri de coeur. Als het parlement niet wil luisteren, proberen wij gehoor te vinden bij de bevolking. Daarvoor moet uw bezwaar wijken dat volksraadplegingen en referenda demagogie, poujadisme en kortetermijndenken veroorzaken?Herman Van Rompuy: Mijn overtuiging blijft dat een volksraadpleging geen goed beleidsinstrument is. Maar ik begrijp het initiatief van de CVP en ik ben loyaal. Indien er een raadpleging over euthanasie zou komen, zal het in ieder geval niet aan ons liggen als daarvan een karikatuur wordt gemaakt. Daarvoor zijn onze standpunten en voorstellen veel te genuanceerd. In verband met het Copernicusplan zijn er miljoenen gespendeerd om kinderachtige vragen aan de bevolking te stellen, maar over een essentiële kwestie die handelt over leven en dood zou niet mogen gesproken worden. Maar is daarover een zuiver debat met de bevolking mogelijk?Herman Van Rompuy: Indien de discussies in het parlement op een correcte manier gevoerd waren, zouden wij dat niet vragen. Ze zijn verlopen volgens de oude clichés. De onverdraagzaamheid zit nu aan de andere kant. Eric Van Rompuy: Van Hugo Vandenberghe heb ik begrepen dat in de Senaatscommissie gewoon geredeneerd wordt vanuit machtsargumenten. Intellectuele of ethische argumenten tellen niet mee. Twee actuele dossiers van de jongste weken - euthanasie en drugs - tonen dat er in de meerderheid sprake is van een libertaire dominantie. De Gucht, Geysels en SP-voorzitter Patrick Janssens richten zich ook tot gelovigen, maar in het euthanasiedossier worden geen bruggen gebouwd. Herman Van Rompuy: Als de economie goed draait, zijn de tegenstellingen op sociaal-economisch vlak minder zichtbaar en krijgen immateriële aspecten veel meer aandacht. Daarbij komen twee stromingen tot uiting. Aan de ene kant is er een libertaire strekking: alles kan en alles mag. Aan de andere kant is er de strekking van de gemeenschapszin: iedereen heeft rechten, maar ook plichten tegenover zichzelf en de anderen in de samenleving. De meeste partijen zitten nu eens in het ene en dan weer in het andere kamp. Alleen de CVP behoort systematisch en consequent tot de communautaire strekking. Daarom verwondert het mij dat de SP nu in het drugsdossier toch meedoet en aan de jongeren het verkeerde signaal geeft dat alles mag. Daarom ben ik ook zo geschokt over de behandeling van niet-terminale patiënten in het euthanasiedossier. Hen wordt hulp bij zelfdoding verschaft, terwijl zij menselijke warmte nodig hebben en geen spuitje van een dokter. Ook in ethische kwesties kies je voor een ik- of een wij-maatschappij. Ander thema: de vernieuwing van de CVP.Herman Van Rompuy: Wij moeten evolueren van een machtspartij naar een partij van de dialoog. Democratie is geen simpele registratie van meningen. Het is een confrontatie tussen partijen en ook tussen partijen en de kiezers. Wij moeten luisteren naar de samenleving omdat we dan ook gemakkelijker onze overtuiging en onze ideeën kunnen overbrengen. Als je zelf niet luistert, wordt er ook niet naar jou geluisterd. Dat zal tijd in beslag nemen, maar het zal lonend zijn. Wie in de CVP te gemakkelijk zegt dat de politieke strijd vooral over personen en niet over ideeën zal gaan, heeft meestal zelf geen ideeën. Eric Van Rompuy: De CVP heeft enorme mogelijkheden als we een forum kunnen scheppen om onze eigenheid te benadrukken. De nieuwe CVP zal niet tot stand komen op een congres van één dag, dat een nieuwe naam en een nieuw programma goedkeurt. Op het politieke schaakbord hebben wij een duidelijke positie. Denk opnieuw aan de debatten over drugs en euthanasie. Daarbij laten wij ons niet opsluiten in de hoek van het fundamentalisme of de oubolligheid. Het vernieuwingsproject van Stefaan De Clerck is opgehangen aan twee 'oranje draden': menselijke verbondenheid en authentieke vrijheid. Zijn dat wervende begrippen?Herman Van Rompuy: Het zijn twee kapstokken. Het document van de voorzitter is een eerste aanzet voor de discussie. Authentieke vrijheid zegt mij niets, menselijke verbondenheid zegt me veel meer. Nog belangrijker is dat de moderne kiezer vraagt dat we die ideeën voor een aantal thema's concreet maken en positie kiezen. De kiezer baalt van grote woorden en zal de CVP nooit de partij van de verbondenheid noemen. Zo werkt dat niet. Van de VLD kan je overigens ook nog moeilijk beweren dat zij de partij van de vrijheid is, en van Agalev dat de groenen nog voor het milieu staan. Een paradoxaal en vreemd verschijnsel is dat de socialisten het meest een eigen invalshoek hebben en tegelijk zo weinig kiezers. Eric Van Rompuy: Gelijke kansen: die zijn toch van alle tijden en alle mensen. Patrick Janssens zegt dat hij opkomt voor gelijke kansen en dat hij zijn partij openstelt voor gelovigen en zelfstandigen. Wat betekent dat in de praktijk? De nieuwe regeringscommissaris Greet Van Gool is naar een katholieke school geweest en haar vader is een zelfstandige. Toevallig werkte ze echter ook op het kabinet van minister Vandenbroucke. Voor de nieuwe OCMW-voorzitter in Antwerpen hield Janssens allerlei criteria achter de hand, maar Monica De Coninck is toevallig ook SP-fractieleidster in de provincieraad en adjunct-kabinetschef van PS-minister Picqué. Ik ben getrouwd met een oud-studente van de ULB: ik ga Stefaan De Clerck melden dat ik een politieke opening heb gemaakt naar de vrijzinnigheid en naar de Franstaligen. Herman Van Rompuy: Janssens is een marketingspecialist, maar hij zou zich beter toeleggen op zijn core-business. In plaats van te zoeken naar kiezers die hij toch nooit zal vinden, is dat het terugwinnen van de 100.000 kiezers die naar het Vlaams Blok zijn gegaan. En wat de zelfstandingen betreft: er is een beroemde film van Jean Gabin, 'Le président'. Jean Gabin staat in de Assemblée, en iemand zegt hem 'il y a aussi des patrons de gauche'. Waarop Gabin antwoordt: 'il y a aussi des poissons volants, mais ils ne constituent pas la majorité de l'espèce.' Dat kan ik Janssens meegeven over de zelfstandigen. Waar moet de CVP kiezers terugwinnen?Herman Van Rompuy: Ten eerste hebben wij nog heel veel kiezers. Bij de gemeenteraadsverkiezingen haalden we tot verrassing van velen 31 procent. Die 1.240.000 mensen zijn toch geen idioten. Na zo lang aan de macht geweest te zijn, slaagden we er ook in als oppositiepartij geloofwaardig over te komen. We maakten de helft van het electorale dioxineverlies van 1999 goed. Anderzijds kan je een vernieuwingsstrategie niet alleen steunen op de vraag welke kiezers je wil bereiken of terugwinnen. Dat is veel te statisch. Op die manier kun je hoogstens recupereren en niet groeien. Het is allemaal veel subtieler. Kiezers laten zich leiden door globale indrukken: doet een partij het goed of niet? Geeft ze te veel toe of niet? Veel liberale kiezers menen nu dat hun partij te veel in de groene richting is opgeschoven, terwijl veel groene kiezers het tegenovergestelde denken. In de eerste helft van de jaren tachtig, met zeer moeilijke beslissingen over bijvoorbeeld de indexsprongen, de devaluatie van de frank en de plaatsing van de kruisraketten, hebben wij geleerd dat het ontwikkelen van een eigen project en het consequent volgen van een lijn heel lonend kan zijn. Eric Van Rompuy: Dat is een fout van de CVP in het verleden geweest. We hadden een heel groot kiezerskorps en wilden iedereen behagen. Nu moeten we met onze standpunten mensen werven en strijdbaar zijn. Je kan niet iedereen een plezier doen. U bent niet bang dat de nieuwe SP in uw vijver probeert te vissen?Eric Van Rompuy: In de jaren tachtig heeft Karel Van Miert dat ook geprobeerd met Doorbraak. Veel heeft dat niet opgeleverd, want de SP haalt nog 15 procent. Wezenlijker is dat mensen zoals Luc Huyse en Manu Ruys zeggen dat de oude breuklijnen vervagen, maar ze zien toch nog altijd een rechtse en een linkse stroming. De CVP zou daarvoor een hinderpaal zijn, een overbodige factor in het politieke landschap. Dat beantwoordt absoluut niet aan de maatschappelijke realiteit. Andere partijen proberen ons steeds maar in een rechtse richting te duwen, in de hoop dat een deel van onze achterban zich niet meer zou thuisvoelen bij de CVP. Jos Geysels bijvoorbeeld zegt voortdurend dat Stefaan De Clerck een centrum-rechtse figuur is. Ondertussen lonkt hij naar het ACW en is hij met de liberalen op stap. Anderen menen dan weer dat we de verkiezingen van 2003 mogen vergeten en ons maar moeten opwarmen voor 2008. Herman Van Rompuy: Dat was een meesterzet van mijn goede vriend Johan Vande Lanotte. Na de verklaringen van Pieter De Crem over de asielcentra in Westende en Houthalen, zei hij dat hij nooit meer met de CVP zou onderhandelen. Ik vind dat hij betere redenen moet hebben om in 2003 met de liberalen door te gaan. De Crem gelooft ondertussen wel dat de politiek een tweestromenland wordt.Herman Van Rompuy: Dat is voor zijn rekening en maakt deel uit van het open debat in de CVP. Veel interessanter is de vraag wat we op sociaal-economisch vlak kunnen doen nu er meer middelen zijn. Investeren we in de toekomst of consumeren we die middelen snel? Doen we een electorale of een fundamentele operatie? Paars-groen geeft het surplus uit aan van alles zonder een samenhangende visie. Ik vind dat we moeten investeren in menselijk kapitaal, in een nieuw evenwicht tussen een wereldeconomie en de mens en zijn familie. Dat laatste is niet eenvoudig omdat we een sterke economie ook nodig hebben om in de toekomst de kosten van de vergrijzing te betalen. Als PS-minister Laurette Onkelinx dan toch nog uitpakt met het oude schema van de arbeidstijdverkorting, dan weet je dat dit alleen maar de druk zal verhogen voor de mensen die werken. Traditionele CVP-kiezers vrezen dat er te veel naar nieuwe aanhang gezocht wordt en dat zij in de kou blijven staan.Herman Van Rompuy: Dat is het debat over de C in CVP, maar dat debat is gesloten. De C blijft. Eric Van Rompuy: Alleen de groep van Johan Van Hecke zou twijfel kunnen zaaien, maar die heet CDV. Herman Van Rompuy: Toen ik dat las, was het probleem van de C helemaal van de baan. Eric Van Rompuy: Mijn grootste zorg is dat we de neuzen in dezelfde richting houden. Van Hecke en zijn CDV wilden van de CVP een humanistische en ecologische partij maken. Die twee adjectieven staan haaks op de kern van de christen-democratie. Daar is dan ook geen enkel draagvlak voor in de partij. Als er een andere naam komt, dan zal die duidelijk verwijzen naar de christen-democratie. Zij is het bindmiddel van de partij. Herman Van Rompuy: Een bindmiddel dat de openheid niet in de weg mag staan. De christen-democratie is geen verlengstuk van de katholieke kerk. In vijf jaar voorzitterschap ben ik één keer bij de kardinaal geweest, op mijn vraag. De scheiding is totaal. Totnogtoe hebben we bijvoorbeeld alle echtscheidingswetten goedgekeurd. De CVP is een partij van leken die zelf de inhoud van het begrip 'christelijk' in de politiek en in hun eigen leven invullen. Eric van Rompuy: In Vlaanderen gaat nog 11 procent van de mensen naar de kerk. Op 8 oktober haalden we meer dan 30 procent. Dus heeft 20 procent niet-kerkgangers voor de CVP gestemd. De christen-democratie is een beweging die werkt met een programma dat niet te herleiden is tot de kerk: overleg, participatie, de christelijke sociale leer. We vertrekken dus niet van nul, maar hebben een grote traditie en mensen met veel ervaring. Dat betekent niet dat wij een monopolie op waarden hebben, dat de CVP dé waardenpartij is en dat andere geen waarden hebben. Hoe hard en snel moet het gaan met de 'ontstanding' van de CVP? Voor sommigen kan het niet hard en snel genoeg gaan.Eric Van Rompuy: De situatie is anders dan vroeger. Toen konden ACW, Boerenbond en Unizo hun programma realiseren via de CVP. Nu moeten ze onderhandelen met een andere meerderheid en kunnen ze op een gezonde manier afstand nemen. Maar de banden worden niet helemaal doorgeknipt. Herman Van Rompuy: Die kentering is al begonnen twintig jaar geleden. Ook wij lagen geregeld overhoop met de arbeidersbeweging, de middenstandsorganisatie en de boeren. Heel andere koek is de lijstvorming bij de CVP. De verschillende geledingen kunnen hun plaats hebben, maar de partij moet beslissen wie in aanmerking komt. Door de pluralistische opstelling van de sociale organisaties zouden anders mensen die niet behoren tot de christen-democratie beslissen over de CVP-lijsten. Dat is een brug te ver. Wie kiest voor depolitisering, moet de gevolgen aanvaarden. Ontstanden betekent dus dat de dominerende rol van de sociale organisaties bij de lijstvorming wordt teruggeschroefd, maar dat de samenwerking en de dialoog worden voortgezet. Anders kan je moeilijk volhouden dat het middenveld en de sociale verbanden zo belangrijk zijn. Han Renard Patrick Martens