Op het Afghaanse terrein zelf leek de afgelopen week weinig te gebeuren. De bombardementen, elke dag weer zwaarder dan de vorige, werden geacht niet meer alleen de infrastructuur (die er niet meer is) maar nu ook de frontlinies van de Taliban te bestoken, in afwachting van een hypothetisch offensief van de Noordelijke Alliantie in de richting van Kabul, Taloqan of eerder nog Mazar-i-Sharif. Eenmaal Mazar is ingenomen, was de logica, zou men daar een voorlopige hoofdplaats van 'bevrijd gebied' kunnen maken, en aan de tribulaties van de Afghaanse politiek beginnen te knutselen. Maar op het einde van de week bleken de Amerikaanse hoofdkwartieren weinig meer te melden te hebben dan dat de Taliban zich harder weren dan zij voorzien hadden, en dat luchtbombardementen wellicht toch niet zouden volstaan om hun bewind in elkaar te doen stuiken. Waarmee dan weer de vraag van de grondtroepen gesteld was. Op een moment dat de Taliban beweerden een VS-vliegtuig of helikopter met meer dan vijftig soldaten aan boord neergehaald te hebben, lijkt dat een gevoelig punt.
...

Op het Afghaanse terrein zelf leek de afgelopen week weinig te gebeuren. De bombardementen, elke dag weer zwaarder dan de vorige, werden geacht niet meer alleen de infrastructuur (die er niet meer is) maar nu ook de frontlinies van de Taliban te bestoken, in afwachting van een hypothetisch offensief van de Noordelijke Alliantie in de richting van Kabul, Taloqan of eerder nog Mazar-i-Sharif. Eenmaal Mazar is ingenomen, was de logica, zou men daar een voorlopige hoofdplaats van 'bevrijd gebied' kunnen maken, en aan de tribulaties van de Afghaanse politiek beginnen te knutselen. Maar op het einde van de week bleken de Amerikaanse hoofdkwartieren weinig meer te melden te hebben dan dat de Taliban zich harder weren dan zij voorzien hadden, en dat luchtbombardementen wellicht toch niet zouden volstaan om hun bewind in elkaar te doen stuiken. Waarmee dan weer de vraag van de grondtroepen gesteld was. Op een moment dat de Taliban beweerden een VS-vliegtuig of helikopter met meer dan vijftig soldaten aan boord neergehaald te hebben, lijkt dat een gevoelig punt.In afwachting van een nieuwe Amerikaanse strategie blijven de Taliban dus het terrein beheersen. Dat zij daarbij nog ruwer te werk gaan dan men al gewend was, viel te verwachten. Dat ze voedsel- en hulpvoorraden van VN-hulporganisaties aanslaan en dat ze zich niet bekommeren om de burgerbevolking die ze beweren te beschermen, evenzeer. Die burgers slaan overigens met tienduizenden tegelijk in alle richtingen op de vlucht _ voor de honger, voor het geweld, voor de droogte, voor de Noordelijke Alliantie. Maar tegelijk blijken de Taliban ook bij te leren, met name in het manipuleren van de media _ die dan ook 1500 man sterk aan de grens, in Peshawar en Quetta in de rij staan. Niet alleen toont 'de Arabische CNN', de zender al-Jazeera, bijna dagelijks beelden van verwoesting en burgerslachtoffers (liefst vrouwen en kinderen), de Taliban beginnen zelf groepen journalisten binnen te laten en rond te leiden. Die zullen niets te horen krijgen over slachtoffers in de militiegelederen en des te meer over uitgemoorde dorpen _ de zekerheid van het laatste neemt de waarschijnlijkheid van het eerste niet weg, maar men weet dat nu eenmaal niet.HET ALTERNATIEFDie beter dan verhoopte terreinbeheersing door de Taliban is ook politiek een strop gebleken voor de VS-alliantie. Ze belet niet alleen de militaire doorbraak op het terrein, maar ook de politieke constructie die daarop zou moeten aansluiten _ bijvoorbeeld na de inname van Mazar-i-Sharif. Die constructie is het die Pakistan doet gonzen van bedrijvigheid, meer nog dan het uitwerken van de militaire opties en het politiewerk van het in kaart en onder controle brengen van al die harde moslim- en pro-Taliban-groeperingen die twee maanden geleden nog voor de regering dachten te werken en ze nu ten val willen brengen.Voorbije woensdag 24 oktober kwam in Peshawar het Nationaal Islamitisch Front Afghanistan bijeen. Al wie telt of zou willen tellen in de rond Peshawar draaiende Afghaanse samenleving was aanwezig in de grote Nishter-hal (alleen mannen uiteraard): voormalige moedjahedin en hun commandanten met kunstbenen, stamoudsten uit de tribale zones met imposante tulbanden, vertegenwoordigers van groepen, families, dorpen en kampen. Allemaal waren ze gekomen om, op uitnodiging van pir Saied Ahmad Gailani, te praten over vrede in Afghanistan en een mogelijke nieuwe regering voor het land rond koning Zahir Shah. Pir Gailani is een oudgediende _ twintig jaar geleden zat hij ook al in Peshawar aan het hoofd van een groep moedjahedin _ en eigenlijk eerder een religieuze ('pir' is een tamelijk hoge religieuze titel) dan een politieke of militaire figuur. Hij heeft de naam altijd behoorlijk koningsgezind te zijn geweest, maar tegelijk ook ambitieus en opportunistisch. Dat hij nu een groot gevolg bij elkaar krijgt rond de koning, en wel in Peshawar, is volgens sceptische waarnemers tekenend voor het moment. Ten eerste dat het onderwerp voor het eerst weer in de belangstelling staat: wie niet gekomen is, zoals de vertegenwoordiging van de koning zelf, of de Taliban, of de Noordelijke Alliantie, bleef weg om politieke redenen. (Zij vertrouwen Gailani niet, die hiermee de wedloop voor de tweede plaats, na de koning en dus die van de echte macht, geopend heeft, of ze zijn zelf kandidaat, of ze hebben hun eigen bijeenkomst.) Ten tweede dat de Afghaanse politiek van Islamabad nu wel degelijk veranderd is: voorheen zou een anti-Taliban en koningsgezinde operatie als deze nooit toegelaten en onmogelijk te verwezenlijken geweest zijn. En ten derde dat het uur van de commandanten weer geslagen lijkt: ze zijn terug, het gekibbel is alweer begonnen, zelfs rond de koning is de eenheid ver te zoeken.De oproep van de vergadering voor het organiseren van een Loya Jirga, een grote vergadering die zal beslissen over de leiding en een nieuwe regering 'met brede basis', was voorspelbaar. Maar, zegt mijn waarnemer, om geldig te zijn moet zo'n Loya Jirga op Afghaans grondgebied plaatsvinden, en iedereen moet er vertegenwoordigd zijn. 'Traditioneel werd dat door de regering, of de koning, georganiseerd, en gemanipuleerd. Dat zal nu moeilijker worden.' AANHANG GEVRAAGDIn de aanloop naar deze grondwetgevende vergadering zijn de weddenschappen open verklaard. Aangezien Pakistan zijn zegen gaf, komen de oude commandanten terug uit hun ballingschap, uit Iran, uit de Emiraten zoals Abdul Haq, uit Parijs zoals Haji Zaman. Voor hen is het nu een wedloop tegen de tijd om een aanhang rond zich te verzamelen. Zaman, Abdul Haq, ze beweren allemaal in 'hun provincies' honderd, neen tweehonderd commandanten aan hun kant te kunnen optrommelen, mét hun bewapende manschappen. Hoe meer commandanten achter hen, hoe groter hun gewapend gevolg, des te meer ze in de pap te brokken moeten hebben als de regering ter sprake zal komen. Des te dichter ze bij de kassa moeten zitten als het over steun en fondsen uit de VS of Europa zou gaan. Mensen met kennis van het Afghaanse verleden vertrouwen haast geen enkele van deze lieden. Al zullen ze wellicht dienst moeten doen bij het bij elkaar brengen van de stamoudsten, de clanhoofden, de echte traditionele structuren van de Afghaanse samenleving. Voor zover commandanten en Taliban daarvan iets overeind gelaten hebben. Op basis daarvan hoopte men _ en hoopt men vast nog _ op de defecties van grote groepen Taliban. Waarna, met de koning als symbolische, bijna machteloze katalysator, een voorlopig bewind moet worden gevormd. Die interimregering roept de Loya Jirga bijeen, die het echte gezag aanduidt, en de roze dageraad zal komen over Afghanistan. Alleen loopt het voorlopig niet volgens dit scenario. Haji Zaman had rode ogen toen we hem in Peshawar spraken. Wellicht omdat de Taliban de vorige dag zijn oom opgepakt hadden, samen met tien getrouwen in zijn dorp.En Abdul Haq, een voormalige commandant met een relatief gunstige reputatie, teruggekomen naar Peshawar met het vooruitzicht een belangrijke rol te spelen in het verenigen van de gewapende oppositie _ en het lokken van Taliban-overlopers _, bovendien een Pathaan zoals de Taliban, leek de rijzende ster aan het Pakistaans-Afghaanse firmament te worden. Maar de conferentie in Peshawar was nog niet gesloten toen bekend werd dat Abdul Haq, op missie in Afghanistan en waarschijnlijk verraden, door de Taliban gepakt was en standrechtelijk geëxecuteerd. Daarmee was de zichtbaarste oppositiefiguur aan mogelijk Amerikaanse kant van het toneel verdwenen, en hoeven de Taliban zich voorlopig van een dreigende 'politieke oplossing' nog niet veel aan te trekken.Buiten op straat, in Islamabad, in Rawalpindi, in Quetta en Peshawar, hangen intussen de portretten van Osama Bin Laden, held van de islam. En stalletjes met propaganda staan langs de grote lanen, bij de uitgang van madrassa's en moskeeën, waar geld ingezameld wordt voor de jihad tegen Amerika, indien nog niet tegen het christendom. Soms is er een nevenafdeling bij waar jonge mannen op veldbedden bloed geven voor de martelaren van de naderende oorlog. In het Hayatabad-ziekenhuis in Peshawar worden slachtoffers verzorgd, van bombardementen dicht genoeg bij de grens om binnengebracht te kunnen worden. Een kindje met gewonde ogen. Over de grens bij Quetta heeft het VN-commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR) zich erbij moeten neerleggen dat een nieuw kamp werd opgezet voor vluchtende Afghanen, in Taliban-gebied, omdat Pakistan zijn grenzen gesloten houdt. Honderdduizenden zijn nu op tocht, voor de honger, voor de kou, voor de bommen en de Taliban uit. De oorlog komt er aan, maar de eerste projectielen komen niet van de Taliban. Sus van ElzenFoto's Maria FialhoDe terreinbeheersing door de Taliban is ook politiek een strop gebleken voor de VS-alliantie.