De grote vraag over Kosovo is wie er het eerste klaar zal zijn. De gegevens van het vraagstuk zijn immers al een hele tijd bekend: namelijk van de vorige crisis. En toen kende men ze al uit het Bosnische conflict. Dat had ook iedereen zien aankomen. Bijna iedereen is het erover eens dat het, met een kleine maar besliste Europese ingreep bij het begin, voorkomen had kunnen worden. Maar de ingreep is er niet gekomen. Ook nu is het voor een kleine maar besliste ingreep wellicht al te laat.
...

De grote vraag over Kosovo is wie er het eerste klaar zal zijn. De gegevens van het vraagstuk zijn immers al een hele tijd bekend: namelijk van de vorige crisis. En toen kende men ze al uit het Bosnische conflict. Dat had ook iedereen zien aankomen. Bijna iedereen is het erover eens dat het, met een kleine maar besliste Europese ingreep bij het begin, voorkomen had kunnen worden. Maar de ingreep is er niet gekomen. Ook nu is het voor een kleine maar besliste ingreep wellicht al te laat. De elementen op een rijtje. De Joegoslavische romprepubliek bestaat uit Servië en Montenegro. De etnisch Albanese provincie Kosovo hoort bij Servië, is dus een deel van de Joegoslavische soevereine staat. Die staat had een jaar of tien geleden een van de sterkste legers aan de Middellandse Zee, al is daar nu wel een beetje de klad in gekomen. Hij wordt geregeerd door een ex-communistische, nu supernationalistische dictator-demagoog, Slobodan Milosevic, en zijn Servische Partij. Heel de Balkan is uiteengevallen in een puzzel van supernationalistische partijen, groepen en milities die in radicalisme, buren- en vreemdelingenhaat en demagogie tegen elkaar opbieden. In Kosovo heeft bijvoorbeeld de wat meer gematigde Ibrahim Rugova, die een beweging voor meer autonomie leidde, alle krediet verloren sinds het zogenaamde Kosovaars Bevrijdingsleger alleen nog van totale onafhankelijkheid wil weten. De aanslagen en militaire acties van dat Kosovaarse Bevrijdingsleger, dat dacht een burgeroorlog met bevrijde gebieden en stellingen in Kosovo te kunnen voeren, riepen dan de repressie van Milosevic' Servische leger op - troepen die voor de gelegenheid "politie" genoemd werden. Die voerden écht oorlog, volgens de oude Balkanrecepten: met platgebrande dorpen en massagraven met dorpelingen erin. Mannen, vrouwen en kinderen. Omdat de westerse machten dit hadden zien aankomen, drongen zij er bij Milosevic op aan om zijn oorlog te stoppen en met het rebellenleger te onderhandelen. Daarmee bereikten zij enerzijds dat Milosevic die zijn tanks een beetje terugtrok een beetje minder dictator leek, en anderzijds dat de "gematigde" Rugova buitenspel stond. Dat alles gebeurde vroeger dit jaar. Nu zijn we in de fase waarin het zogenaamde bevrijdingsleger in Kosovo zelf zo goed als opgedoekt is en de Servische troepen de bevolking nog eens goed willen inpeperen wie er de baas is. De "zuiveringsacties" van het Servische leger gaan weer met zoveel platgebrande dorpen en moordpartijen gepaard dat ze weer de internationale aandacht getrokken hebben.DE BALKAN SCHUIFT WEERDe hoofdreden voor die internationale bezorgdheid en de wil om tussenbeide te komen, is dat Milosevic, die wel op zijn troon vastgeschroefd zit maar daarom nog geen strategisch genie is, de landkaart van de Balkan weer in beweging brengt. Want zijn Kosovo-provincie heeft grenzen gemeen met écht Albanië en met Macedonië, en binnen Joegoslavië met Montenegro. Door het optreden van zijn politiemannen in Kosovo zijn er momenteel al een kwart van alle Kosovaarse dorpen platgebrand en het afgelopen jaar rond de dertienhonderd Kosovaren vermoord. Dat heeft een gigantische stroom vluchtelingen op gang gebracht. We spreken nu al van 50.000 daklozen en nog eens een kwart miljoen mensen displaced - maar Montenegro heeft al tussen de 40.000 en de 70.000 Kosovaarse vluchtelingen opgenomen en sloot midden september zijn grenzen, stuurde nog eens drieduizend mensen door, naar Albanië. Albanië dat ook al meer dan 20.000 vluchtelingen te verwerken heeft en dat zelf ontwricht is door het conflict. Meer en meer valt Albanië immers uiteen in een noordelijke en een zuidelijke helft. De noordelijke onder ex-president Sali Berisja die het bij het Kosovaarse rebellenleger houdt en "oorlogshelden" uit die hoek in zijn knokploegen heeft. En de zuidelijke onder de nieuwe premier Pandeli Majko, die het kalmer aan wil doen en banden heeft met Griekenland. Een nieuwe, niet erkende Albanese staat in Noord-Albanië als joker in het Balkankaartspel kan de regio en de internationale gemeenschap nu wel missen als kiespijn. Daarom is het hoognodig de situatie ter plekke te bevriezen. Daarom werd Slobodan Milosevic luid en duidelijk kond gedaan dat hij zijn offensief in Kosovo stil te leggen had, en mee te werken had aan een politieke oplossing, of anders... Anders zou de Nato beginnen te schieten. Nu had men de indruk dat Milosevic daar wel oren naar had. Twee weken geleden kondigde Belgrado aan dat zijn militaire operaties in Kosovo tot een goed einde gebracht waren en dat de leger- en politie-eenheden zich terugtrokken naar hun kazernes in de steden. Alleen enkele politie-eenheden die nodig waren voor de orde en de veiligheid van het verkeer zouden ter plekke blijven. Men nodigde vorige week de internationale pers uit om schone, droge tanks in garages te komen bezichtigen. Het leger was niet in Kosovo, het leger was thuis. Zaterdag werden op het Drenica-plateau in het centrum van Kosovo nieuwe massamoorden ontdekt. Onder meer achttien burgers onder wie veel vrouwen en oude mensen, en vijf kinderen, waren gruwelijk vermoord in het dorp Gornje Obrinje. Overlevenden zegden dat de daders Servische uniformen droegen. Belgrado antwoordde dat dit dan het werk was van ongecontroleerde eenheden, die onmiddellijk opgespoord zouden worden. De diplomaten konden weer aan het werk gaan.RUSLAND ZEGT NEEOpnieuw werd Milosevic gewaarschuwd. Als Belgrado aan dit sein geen gevolg zou geven, zou de Navo tot bombarderen overgaan, en om dat geloofwaardig te maken, begon men de stappen te doen die dat mogelijk moesten maken. Want de Navo moet toelating en bevel hebben eer ze kan bombarderen. Van de VS en Londen zou ze die gemakkelijk kunnen krijgen. In Europa lijkt Duitsland wat voorzichtiger (via Joschka Fischer, die zeker wil zijn voor hij laat schieten), maar het akkoord zal wel mogelijk zijn. Maar kunnen de Verenigde Naties de Navo laten schieten zonder te stemmen over een speciale toelating daarvoor? De helft zegt ja, maar Rusland zegt nee. Rusland, de traditionele bondgenoot van Milosevic en nog steeds een zwaargewicht in de Veiligheidsraad, is beginnen uit te pakken met zware dreigementen. Wordt er toch gebombardeerd zonder speciale toelating, dan zal Rusland misschien afhaken van zijn samenwerking met de Navo. De Navo had het over een actie tussen dit en veertien dagen. Aan VN-secretaris-generaal Kofi Annan werd een rapport gevraagd over de situatie ter plaatse en de moorden, tegen maandag 5 oktober. Vliegtuigen werden verzameld waarmee de bombardementen uitgevoerd zouden worden. Vliegdekschepen werden naar bestemmingen gestuurd. Installaties voor cruise missiles werden gericht en vuurklaar gemaakt. Een hele dure, niet te miskennen oorlogsmachine werd op gang gebracht, voor het geval er toch geschoten zou moeten worden. Men heeft de optie te schieten op militaire installaties in Kosovo, of op radar-, communicatie- en luchtafweersystemen in heel Joegoslavië. De militairen lijken voor het tweede te opteren en waarschuwen dat zo'n operatie geen peulschil zal worden als in Bosnië. De politici hebben er geen zin in en hopen dat Milosevic op tijd zal plooien. Die heeft daar immers belang bij. Zijn troepen hebben hun werk gedaan en kunnen weg. Buitenlandse hulp die de rotzooi komt opruimen in Kosovo zal ook al goed uitkomen, dus waarom niet praten over autonomie, als die Kosovaren allemaal onafhankelijkhheid willen? Het zal erop aankomen wie het eerst klaar is.Sus van Elzen