Mijnheer Eyskens, bij het begin van het vierde seizoen van De Kroonraad staat in eigen land het Agusta- en Dassault-proces voorop.
...

Mijnheer Eyskens, bij het begin van het vierde seizoen van De Kroonraad staat in eigen land het Agusta- en Dassault-proces voorop.MARK EYSKENS: Een proces dat het imago van de politiek andermaal veel schade zal toebrengen. De mensen waren het een beetje vergeten, maar de hele affaire wordt nu in het lang en het breed weer opgerakeld, met alle details, overdonderende bedragen, en tegenstrijdige verklaringen van de betrokkenen. Dat is onverkwikkelijk, met op de achtergrond het latente conflict tussen gerecht en politiek. Het was dan ook ongelukkig dat net nu vanuit de politiek is gepoogd om een raadsheer aan het Hof van Cassatie op te dringen. Dat staat haaks op de nieuwe mentale hygiëne die de politiek tracht op te bouwen. Ik hoop dat de Wetstraat er in slaagt een brandscherm op te trekken tussen het Agusta-proces, en de realisatie van het Octopus-akkoord. Zal het Hof van Cassatie het hoofd kunnen bieden aan de procedureslag van de advocaten?EYSKENS: Ik neem aan dat de juristen van Cassatie zich hebben voorbereid op meerdere scenario's, en dat de verdediging er niet in zal slagen om het proces te doen ontsporen. Ik hoop het, want het zou op de publieke opinie alweer een bijzonder slechte indruk maken. Ik verwacht dat het proces relatief sereen zal verlopen. Misschien is eind december wat vroeg, maar tegen de lente zou het toch achter de rug moeten zijn. Zal het een invloed hebben op de verkiezingen van volgend jaar?EYSKENS: Bij de vorige verkiezing is gebleken van niet. Toen waren de schandalen pas uitgebroken, maar paradoxaal genoeg ging de SP vooruit. Onder meer omdat Louis Tobback handig de sociale zekerheid als thema vooruit had geschoven. En in Wallonië is het cliëntelisme van de PS zo sterk uitgebouwd, dat ook die partij een schok als Agusta overleeft. Voor de huidige politieke klasse komt het er op aan te tonen dat affaires als Agusta een uitvloeisel van het verleden zijn, en dat deze bladzijde definitief is omgedraaid. De politici die in het proces zijn betrokken, zijn politiek al grotendeels afgeschreven. De communautaire koorts heeft weer een opstoot gekregen met het rapport dat de Zwitser Dumeni Columberg. Hij pleit voor de tweetaligheid van België, en voor referenda in de Brabantse faciliteitengemeenten.EYSKENS: Ik zetel zelf in de Raad van Europa, en ken mijnheer Columberg. Een vriendelijk man, maar hij heeft hier rondgelopen als Alice in Wonderland. Toen ik minister van Buitenlandse Zaken was en het bezoek kreeg van een nieuwe ambassadeur uit een of ander ver verwijderd land, dat wil zeggen op meer dan driehonderd kilometer van Brussel, vertelde ik altijd hetzelfde: "Als u de politieke toestand in België wil begrijpen, moet u hier geboren zijn ten tijde van keizer Karel, of ten laatste onder Filips II." Want toen is la belgitude ontstaan, in de periode rond de scheiding der Nederlanden. Mijnheer Columberg kent die historische achtergrond niet, vandaar dat zijn rapport naast de kwestie is. Zijn voorstel voor een referendum over de aanhechting van de faciliteitengemeenten bij Brussel is bovendien een grondwettelijke ketterij. De taalgrens kan slechts worden gewijzigd met een zeer speciale meerderheid in het parlement, niet met een volksraadpleging. Ook voor het wijzigen van de faciliteiten is trouwens een bijzondere meerderheid in het parlement vereist. Ik blijf dan ook vinden dat minister Leo Peeters onnodig, en op een psychologisch en politiek onhandige manier, in die faciliteitensoep is gaan roeren. Zij zijn nu eenmaal een basisingrediënt van het Belgisch compromis. Als de Raad van Europa het rapport-Columberg goedkeurt, is dat een aansporing voor de zes betrokken burgemeesters om toch een referendum te organiseren. Ook al blijft de uitslag dode letter.EYSKENS: Dat gevaar is niet denkbeeldig. En dan zou blijken, wat veel Vlamingen onvoldoende beseffen, dat in tenminste vier van die zes gemeenten een grote Franstalige meerderheid woont. Daarom is het zo jammer dat door gestook links en rechts, dit dossier op het internationale forum is gebracht. Dat doet het Vlaamse imago geen goed. Als in internationale assemblées problemen als ex-Joegoslavië worden behandeld, verdedigen wij altijd de stelling van het gezond verstand: "Los het op door de bevolking te raadplegen." En nu er iets uit ons eigen land ter tafel komt, moeten wij roepen: "Vooral geen referendum." Probeer die houding maar eens te verkopen. Pas op, ik ben ook tegen dat referendum, omdat de microdemocratie van die zes gemeenten ondergeschikt is aan de macrodemocratie van het koninkrijk België, waarin de Franstaligen geminoriseerd zijn. Maar die context ontgaat het buitenland. In Rusland heerst de chaos en dondert de economie in mekaar. President Jeltsin heeft de gloednieuwe premier vervangen door de oude.EYSKENS: Als Tsjernomyrdin het vertrouwen krijgt van de Doema, zal hij vermoedelijk teruggrijpen naar de oude politiek: wat meer centralisme, wat meer planning en staatsmonopolies. Dat is voor de toekomst een averechts en nefast beleid. Maar ik ben ongeruster over de politieke dan over de financiële crisis. Het probleem van Rusland is niet de economie, want het land is buitengewoon rijk en heeft alle troeven om het goed te doen. Het probleem is dat er geen rechtstaat bestaat. In Rusland heerst de maffia, er zijn geen regels en geen sancties. Er is ook geen concurrentie. Die veronderstelt the rule of law. Ze hebben het communisme vervangen door een monopolistisch privé-kapitalisme van allerlei groepen en profiteurs, onder wie de nieuwe eerste minister zelf. Een gevaarlijke toestand, want mogelijk evolueert het land weer naar een soort autoritaire dictatuur die, om zich te profileren, zal gaan snauwen naar het buitenland. Waardoor de relaties tussen Rusland en het Westen aanzienlijk zouden verslechteren, zeker met de uitbreiding van de Navo in gedachten. Men mag niet vergeten dat de Russische leiders nog altijd tronen op een berg van twintigduizend kernkoppen. Rusland blijft militair een supermogendheid, terwijl in West-Europa de publieke opinie totaal "ont-wapend" is. Als Tsjernomyrdin een kans wil maken, moet hij de communisten weer aan boord hijsen.EYSKENS: Dat zou een stap terug zijn. De communisten zitten ongetwijfeld met revanchegevoelens. Zij zeggen: zie maar waar we staan met de markteconomie. Het punt is dat de Russen er een karikatuur van hebben gemaakt. Er zijn vele vormen van markteconomie, maar er is slechts één goede: die met vrije concurrentie zonder monopolies en oligopolies. De Russen hebben gekozen voor een slechte markteconomie, omwille van het profitariaat. Het IMF doet zijn best en komt met nieuwe adviezen. Maar in de plaats van financiers, zou het IMF juristen moeten sturen. Mensen die ervoor zorgen dat er een rechtstaat tot stand komt, en dat er in regering en Doema voldoende verlichte geesten zitten om hem in wetten om te zetten en toe te passen. Jeltsins geest lijkt alvast niet erg verlicht meer.EYSKENS: Jeltsin is een machtspoliticus, een schaakspeler. En Russen zijn goede schakers. Hij speelt de ene tegen de andere uit, gooit Pier buiten om Pol binnen te halen en omgekeerd, en dat alles met als enig doel om aan de macht te blijven. Zoals Mobutu dat dertig jaar heeft gedaan. Jeltsin zoekt niet naar een inhoudelijke oplossing voor de crisis. Dat kan hij volgens intimi ook niet. Hij begrijpt bijvoorbeeld geen snars van economie. Technocraten uit zijn omgeving, zoals Anatoly Tsjoebais of Sergej Kirijenko, worden politiek vermoord vooraleer ze resultaat kunnen boeken. Het is onrustwekkend. De ironie wil dat deze week Bill Clinton naar Moskou komt.EYSKENS: De blinde komt de kreupele ondersteunen, zoals bij Brueghel. Clinton is uiteraard ook veel pluimen verloren met al die potsierlijke perikelen. Het is jammerlijk voor het wereldbeeld, dat in de grootste twee mogendheden van onze planeet leiders aan het bewind zijn met een zo geringe geloofwaardigheid, en met een zo gering ethisch en bekwaamheidsprofiel. Hoe is het mogelijk dat in onze maatschappijen, vakkundige mensen met toewijding zo weinig kansen krijgen om leiding te geven? Waarom wordt de bevolking op zo vele plaatsen overgeleverd aan fratsenmakers en avonturiers? Dat is de tol van het algemeen stemrecht.EYSKENS: Nee, het is meer dan dat. Het heeft te maken met de schaduwzijde van de democratie: het kermisaspect en de spektakelmaatschappij. Maar vooral met government by opinion polls. De democratie heeft behoefte aan leiders die de weg wijzen. Te veel politici zeggen: "Ik ben hun leider, dus ik volg hen." Ik ben voor een representatieve democratie, waarbij een politicus aan de kiezer de goedkeuring vraagt voor zijn programma, en dat nadien uitvoert. Slaagt hij niet, dan stemt de bevolking hem de volgende keer weg. Maar wie alle dagen zijn beleid bijstuurt omwille van de publieke opinie, rijdt in de gracht. De publieke opinie is de optelling van de individuele egoïsmen. Bespaar ons daarom de plaag van de referenda, of je kan geen parkeerterrein meer bouwen, laat staan een spoorlijn aanleggen of voor afvalverwerking zorgen. Niet alleen in Rusland, ook in Congo heerst chaos.EYSKENS: Congo is blijkbaar blootgesteld aan verovering door beperkte legers. Geef drieduizend veertienjarigen een geweer en laat ze in het rond schieten, en ze palmen het halve land in. Het is erg dat de internationale gemeenschap, te beginnen met de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid, niet bij machte is dit soort lompenlegers te beletten duizenden mensen uit te moorden. Ik vrees dat Congo zal verzinken in een interne guerrilla. Het is al virtueel uiteen gevallen, de economie bestaat niet meer, er is geen enkel politiek gezag. Kabila geniet geen internationaal vertrouwen, en er is niet eens een alternatief voor hem. Congo beleeft een lamentabele afgang en wordt "gesomaliseerd." Zal Congo worden verdeeld door de buurlanden, en verdwijnen?EYSKENS: Ik denk niet dat de staatsgrenzen meteen zullen gewijzigd worden. Maar de economische verdeling is volop bezig. Rwanda deelt de lakens uit in de streek van de grote meren. En het is zelf een marionet in de handen van andere Afrikaanse staten, zoals Uganda, en van grote industriële groepen met banden met Zuid-Afrika. Wat de houding van Nelson Mandela mede bepaalt. In het zuid-westen staat Angola te dringen. In het zuid-oosten Zambia. Voor de heropbouw van Congo is dat een grote bedreiging. Komt die heropbouw er ooit nog?EYSKENS: Na veertig jaar onafhankelijkheid, blijkt dat vele Afrikaanse landen totaal onbekwaam zijn om zichzelf te besturen. Ik pleit niet voor neokolonialisme, maar in de Verenigde Naties bestaat nog altijd een voogdijraad. België heeft in een ver verleden in naam van de VN de voogdij uitgeoefend in Rwanda en Burundi. Voor die formule is op dit moment in de VN geen meerderheid meer te vinden, maar als we zien op wat voor gruwelijke wijze in Afrika de mensenrechten geschonden worden, is een internationale voogdij misschien het minste kwaad. De mensenrechten zijn te belangrijk om over te laten aan nationale regeringen. Wij hebben in onze westerse democratieën met vallen en opstaan in de negentiende en twintigste eeuw intern de rechtstaat uitgebouwd. Een burger mag het recht niet in eigen handen nemen, hij moet zich tot de rechtbank wenden. Zo moet het ook in de internationale gemeenschap zijn. Dat is de opdracht voor in de éénentwintigste eeuw, indien wij onze wereld willen vrijwaren van het barbarendom. MARK EYSKENSKoen Meulenaere