Mijnheer Rogge, de binnenlandse politiek is tijdens een rustige week opgeschrikt door het voorstel van SP'er Dirk Van der Maelen om de wapenexport aan banden te leggen.
...

Mijnheer Rogge, de binnenlandse politiek is tijdens een rustige week opgeschrikt door het voorstel van SP'er Dirk Van der Maelen om de wapenexport aan banden te leggen.JACQUES ROGGE: Ethisch en moreel heeft Van der Maelen gelijk. En de wapenwet van '91 is wellicht niet erg deugdelijk in elkaar getimmerd. Maar of dit het geschikte moment is om hem te veranderen, betwijfel ik. De timing van het politieke gelijk is soms even belangrijk als het gelijk zelf. Van der Maelen behoort met zijn partij tot de regeringscoalitie, en moet dus weten dat de Waalse partners de werkgelegenheid in de wapenindustrie niet in gevaar zullen laten brengen. Het heeft weinig zin om dan plotseling een al te principieel standpunt te gaan verdedigen. Dit is, na de faciliteitenkwestie, de tweede communautaire dynamietstaaf die de Vlaamse socialisten onder deze regering leggen.ROGGE: Precies dezelfde vaststelling over de faciliteiten: in principe heeft Leo Peeters gelijk, maar ook hij probeerde dat gelijk te halen op het verkeerde ogenblik. Er was geen acute nood om de faciliteitenregeling te verstrengen. Vlaanderen was niet in levensgevaar. Toch geloof ik niet in de complottheorie die zegt dat de SP de regering wil doen vallen vóór het Agustaproces begint. Ik denk veeleer dat we hier te maken hebben met de natuurlijke drang van politici om wetten en reglementen te maken. Te veel wetten en reglementen. In de plaats van de fundamentele problemen grondiger en efficiënter aan te pakken. In deze periode verkiezingen uitlokken, is onverstandig. Begin mei bepalen de regeringsleiders welke landen tot de EMU mogen toetreden. De pariteiten voor de euro worden daar een eerste keer vastgelegd, maar de definitieve afweging volgt pas op 31 december van dit jaar. Als in die tussentijd de regering valt, riskeren we een ultieme speculatie tegen de frank, die ons instapticket in de euro flink wat duurder kan maken. Dat risico lopen landen als Italië en België trouwens sowieso, ook als hun regeringen niet vallen. Dus, aan wie de coalitie wil opblazen, zou ik zeggen: wacht minstens tot januari volgend jaar.In Cambodja is Pol Pot nog eens gestorven.ROGGE: Ik heb de indruk dat het nu, na zijn crematie, definitief is. Deze timing kan nauwelijks verbeterd worden, wat aanleiding geeft tot allerlei insinuaties. Het regeringsleger maakte zich op om de laatste bolwerken van de Rode Khmers in te nemen. Pol Pot had dan voor een officiële rechtbank moeten verschijnen, en dat kon sommige instanties in een vervelend parket brengen. In de eerste plaats de vele Cambodjanen die met Pot hebben samengewerkt, en mogelijk medeschuldig zijn aan massamoorden. De huidige premier Hun Sen, bijvoorbeeld, is een gewezen Rode Khmer. Ook de rol van Thailand en China, die de Rode Khmers altijd hebben gesteund, zou in dat proces aan bod zijn gekomen. Plus de positie van het Westen, dat Pol Pot hielp met wapens en geld, omdat het op die manier in volle Koude Oorlog de Sovjet-Unie kon dwarszitten. Een bewijs te meer dat moraal en ethiek geen rol spelen, als er strategische belangen op het spel staan. Ik denk dat velen opgelucht adem halen na de dood van Pot. Het is een cynische vaststelling dat de grootste drie massamoordenaars van deze eeuw - Stalin, Hitler en Pot - in hun bed of bunker zijn gestorven, zonder dat ze voor een tribunaal ter verantwoording zijn geroepen. Wie wel voor een internationale rechtbank moet komen, is Radovan Karadzic. Maar hij wordt niet opgepakt.ROGGE: Er zijn meerdere punten uit het akkoord van Dayton dode letter gebleven, zoals realisten altijd hebben voorspeld. In Bosnië is een peacekeeping force van de Verenigde Naties niet voldoende, er is een echt bezettingsleger nodig. Dat er op dit moment niet gevochten wordt, is alleen te danken aan de aanwezigheid van de Navotroepen. Ondanks alle beloften aan de Senaat, houdt Bill Clinton de Amerikaanse soldaten heel wat langer ter plaatse dan was vooropgezet. Dat is ook nodig, want de verdeling die in Dayton is afgesproken, zal geen vrede brengen. Ik denk dat alleen een tweeledige federatie, met aan de ene kant Servië en aan de andere Kroatië, leefbaar is. Helaas, want daarmee verliest Bosnië zijn multicultureel en multi-etnisch karakter. De vraag blijft wat men moet doen met Karadzic en generaal Ratko Mladic, twee figuren die op het politieke toneel van geen tel meer zijn, maar nog een kleine aanhang rond zich hebben en over financiële middelen beschikken. Ik twijfel er niet aan dat de Navodiensten precies weten waar beiden zich bevinden, en dat ze hen gevangen kunnen nemen wanneer ze willen. Maar ze overzien de gevolgen van een eventuele arrestatie niet, daarom wordt er geaarzeld. Alweer een kwestie van de juiste timing te vinden. Mocht Karadzic in Den Haag terechtstaan, komt ook de huidige Joegoslavische president Milosevic ter sprake. Dat kan grote gevolgen hebben.ROGGE: Een van de overwegingen is inderdaad het destabiliserend effect van dit soort processen. Men wil dat liever vermijden. De internationale politiek kan het vaak goed vinden met mensen die geen respect verdienen. Een kwestie van evenwichten. Beter een vijand die men goed kent en doorgrondt, dan een vacuüm. Dat blijkt uit de hele geschiedenis. Als er ergens een conflict ontstaat, proberen de grote mogendheden altijd een status-quo te behouden, of zich vast te klampen aan iemand op wie ze invloed hebben, hoe verderfelijk die man ook is. Pol Pot is het beste voorbeeld. Hetzelfde heeft zich voorgedaan met Mobutu, of met Saddam Hoessein in zijn conflict met Iran. Ik vind processen voor een oorlogstribunaal noodzakelijk, zelfs als de echte kopstukken buiten schot blijven. Het is een eerbetoon aan de slachtoffers, en de veroordeling van de feiten is even belangrijk als de veroordeling van de daders. Het proces van Nürnberg heeft ook plaatsgevonden zonder Hitler. Voor het Joegoslaviëtribunaal zijn tot nu toe maar een paar kleinere garnalen veroordeeld, maar toch heeft die rechtbank haar nut.In Rusland zijn president Jeltsin en het parlement in een opmerkelijk pokerspel verwikkeld rond de aanstelling van premier Kirijenko.ROGGE: Vanop afstand bekeken een bevreemdend schouwspel. Jeltsin geeft niet de indruk van grote geestelijke gezondheid, maar hij heeft een enorme macht. Mede door de politieke apathie bij de gewone Rus. Rusland heeft nooit een democratie gekend, die heeft pas de jongste jaren schoorvoetend haar intrede gedaan. De Rus is gewoon te ondergaan wat de leiders hem opleggen. Miljoenen werknemers worden sinds maanden niet meer betaald, pensioenen worden niet uitgekeerd, maar dat leidt slechts sporadisch tot een beperkt protest. Mocht zoiets bij ons gebeuren, marcheren er morgen een miljoen betogers door Brussel. In Rusland moet de massa gemanipuleerd worden, zoals bijvoorbeeld in 1917, vooraleer ze een factor van belang wordt. Tweede element van Jeltsins macht is de grondwet, die hem in '93 een bijna keizerlijk gezag heeft verleend. Dat de president de premier aanstelt en het parlement mag ontbinden als het die kandidaat drie keer wegstemt, is een absurditeit. De premier is bovendien automatisch vice-president, en vervangt de zittende president als die door ziekte of wat dan ook onbeschikbaar is. Een dergelijke werking van de instellingen beantwoordt niet aan de democratische spelregels. Het wordt interessant om zien wat de Doema bij de derde stemming zal beslissen. Want Jeltsin speelt het hard. Veel volksvertegenwoordigers verliezen bij nieuwe verkiezingen hun zitje, en hun inkomen. In Rusland was alles gericht op de presidentsverkiezingen van 2000. Zouden vervroegde parlementsverkiezingen die kunnen beïnvloeden?ROGGE: Ik denk het niet. Als ze in de herfst van dit jaar zouden plaatsvinden, is er nog twee jaar tussen. Bovendien moeten we de politieke situatie in Rusland niet met onze maatstaven meten. Het parlement bestaat uit een bonte mengeling van partijen en partijtjes. En de enige presidentskandidaat die over een gestructureerde achterban beschikt, is Gennadi Zjoeganov. Hij teert op het skelet van de oude communistische partij, die afdelingen heeft tot in de kleinste dorpen. De andere tenoren zijn individuen. Ze hebben geen georganiseerde partij achter zich, en moeten zoveel mogelijk reclame maken in de media. Dat kost geld, en dus hangen ze af van belangengroepen die hun campagne financieren. Tsjernomyrdin heeft de olie-industrie achter zich, anderen de financiële wereld. Ongetwijfeld zijn er ook die door misdaadorganisaties worden gesteund. In westerse campagnes is geld eveneens belangrijk, maar aan de basis ligt meestal toch een partijnetwerk. De Japanse regering worstelt met de economische crisis, en krijgt uit vele hoeken kritiek.ROGGE: Japan is nog altijd de op één na grootste economie ter wereld, en is de grootste uitvoerder. Maar veel indicatoren zijn negatief. Vroeger betaalde je honderd yen voor een dollar, nu honderd dertig. De Nikeibeursindex heeft ooit op veertigduizend punten gestaan, maar schommelt al jaren rond vijftienduizend. Het aantal faillissementen is verontrustend. Nochtans is het regeringsbeleid macro-economisch bekeken niet restrictief. De rente is een van de laagste van de wereld, en er zijn forse belastingverlagingen doorgevoerd. Het probleem situeert zich bij de ondergekapitaliseerde banken, die veel schulden hebben. Verder daalt het Japanse concurrentievermogen, omdat andere Aziatische landen dezelfde wapens hanteren. Als ze hun banken weer vlot krijgen, komen de Japanners er wel bovenop. Ze hebben grote troeven: honderd twintig miljoen inwoners, veel discipline, goede scholing, en een ongeëvenaard arbeidsethos. De Aziaat in het algemeen is een cultureel ontwikkeld iemand, met zin voor collectiviteit, en een ingebouwde neiging om alles met nederigheid te benaderen. Hij bestudeert hoe ze het elders doen, en kopieert desnoods. Europeanen en Amerikanen denken vaak dat ze alles beter weten. Misbruikt het Westen deze crisis om het Japanse protectionisme aan te vallen?ROGGE: Tot op zekere hoogte. De Japanners ondervinden in sommige sectoren hoe ze hun eigen protectionisme als een boemerang terug in hun gelaat krijgen. Maar het is de tweede natuur van de Japanner. Het land draagt de sporen van het geografisch en cultureel isolement, dat als een rode draad door heel zijn geschiedenis loopt. De Japanners hebben altijd geprobeerd vreemde invloeden radicaal te bannen. Ze worden overigens ook door de andere Aziaten als een "ras apart" beschouwd. Pas na '45 is daar een beetje verandering in gekomen. De gesprekken tussen Noord- en Zuid-Korea in Peking zijn mislukt. Noord-Korea staat nochtans met de rug tegen de muur.ROGGE: Het gevoelige thema van de hereniging van de families, heeft voor een kink in de kabel gezorgd. Samen met de onderhandelingen over het leveren van meststoffen. De kern is dat het regime in Pyongyang een artificiële macht heeft, die het alleen maar kan bestendigen in een totaal isolement. Bij opening van wat voor grenzen ook, stuikt het in elkaar. Dat regime loopt op zijn laatste benen, en zowel Zuid-Korea als de Verenigde Staten passen de verrottingstactiek toe. Dat gaat ten koste van honderdduizenden hongerdoden, maar wat is het alternatief? Bij een militaire operatie kan het inferieure maar talrijke Noord-Koreaanse leger, kiezen voor een wanhoopsverzet dat het Zuiden zware schade kan toebrengen. De Zuid-Koreanen hebben het ook via economische weg geprobeerd, maar die piste is voorlopig gesloten, omdat ze zelf tot over hun oren in een crisis zitten. Ze hebben de handen vol met de herstructurering van hun chaebols en hun eigen economie. Koen Meulenaere