Copyright Knack / Newsweek
...

Copyright Knack / Newsweek Bewerking: Misjoe VerleyenSARS blijft slachtoffers maken. En blijft dus de krantenkoppen halen. Virologen waarschuwen terecht dat paniek absoluut niet nodig is. Inderdaad: in vergelijking met de zogenaamde 'Spaanse griep' die in 1918 uitbrak en in Europa meer slachtoffers maakte dan de hele Eerste Wereldoorlog samen, is SARS ( severe acute respiratory syndrome, acuut ademhalingssyndroom) niet meer dan een 'dodelijke verkoudheid'. Drie tot vier procent van de besmette mensen overlijdt, maar als de ziekte tijdig herkend wordt, is ze te genezen. De nieuw ontwikkelde testkits - die onder meer in Maleisië gratis verspreid worden - kunnen daar zeker bij helpen. De gemeenschappelijke zoektocht van laboratoria over de hele wereld heeft een combinatie van geneesmiddelen opgeleverd die de longontsteking bekampen en het immuunsysteem versterken. Er is meer goed nieuws. Het virus is op verbluffend korte tijd genetisch ontcijferd, waardoor de gerichte zoektocht naar vaccins en geneesmiddelen van start kon gaan. De ontcijfering bevestigde wat vermoed werd - SARS is een variant op het corona- of verkoudheidsvirus - maar weerlegde tegelijk dat het ontstaan is door genetische uitwisseling tussen bestaande virussen. Volgens het wetenschappelijk blad Nature gaat het om een oud virus dat bij dieren voorkwam en onlangs door toeval of mutatie is overgesprongen op de mens. Ondertussen hebben de wetenschappers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een andere zoektocht ingezet. Ze willen weten hoe en waar het SARS-virus ontstond. Niet om de schuld te kunnen toewijzen, maar pas als geweten is hoe een virus ontstaat en zich verspreidt, kan een wereldwijde epidemie in de toekomst worden voorkomen. Bekend is ondertussen wel dat het besmettelijk is, zij het lang niet zo besmettelijk als een gewone griep. Net als het verkoudheidsvirus wordt het verspreid door waterdruppeltjes die vrijkomen bij hoesten of niezen en kan het bij wijze van spreken rustig wachten op een deurknop tot een slachtoffer opduikt. Toen honderden mensen in hetzelfde appartementsblok in Hongkong plotseling ziek werden, werd even gevreesd dat het virus via airconditioningssystemen werd verspreid. En besmetting via de lucht is niet tegen te houden. Maar die hypothese is ondertussen opgegeven. Aangenomen wordt nu dat uitwerpselen die via vervuild water, via kakkerlakken of knaagdieren verspreid worden, de oorzaak waren. Toch blijven inzake SARS nogal wat raadsels over. De ontcijfering van de genetische samenstelling versterkt wel de hoofdtheorie: SARS is - net als de meeste griepvirussen - een ziektekiem die van watervogels of kippen oversprong op de mens. Iets soortgelijks gebeurde recentelijk nog, in 1997, toen de zogenaamde bird flu wereldwijd griep veroorzaakte. Wetenschappers vrezen dat de combinatie van armoede, slechte hygiëne en geheimdoenerij de oorzaken kunnen zijn van een nieuwe wereldwijde epidemie. Indien niet deze keer, dan wellicht de volgende. Want de meeste virussen komen uit Azië. Vraag is of dat met SARS ook het geval is. Op het eerste gezicht wel natuurlijk. Dr. Carlo Urbani ontdekte de ziekte in Hanoi (Noord-Vietnam) in februari van dit jaar. Een maand later sloeg de WHO wereldwijd alarm. Nu wordt vermoed dat SARS al in november van vorig jaar in China opdook, maar dat de Chinese autoriteiten alles stilhielden. En daardoor de ziekte de kans gaven zich te verspreiden. Hoewel de WHO-delegatie die twee weken geleden China bezocht, het hield bij uiterst diplomatieke verklaringen - 'het kan dagen, maanden of jaren duren voor we ontdekken waar SARS ontstond' - is het een aan zekerheid grenzend vermoeden dat Zuid-China een rol speelt. Zuid-China en bij uitstek de Guangdong-provincie, waar de meeste zieken werden geteld, is een dichtbevolkt gebied, waar fabriekssteden en ouderwetse boerderijen elkaar afwisselen. Veel boerderijen in die streek zijn voor elke westerse landbouwer een nachtmerrie. Varkens en kippen lopen los rond op het morsige erf, waar de familie haar eigen eten bereidt. De meeste van die boerderijen zijn niet toegelaten door de regering, maar dat wil niet zeggen dat ze niet bestaan. Noch dat ze kippen, varkens en eenden leveren aan de restaurants. Restaurants die op hun binnenplaatsen (zo niet in het restaurant zelf) kooien hebben waarin de dieren wachten tot ze gekookt, gefrituurd of gewokt op de tafels verschijnen. Bovendien vertrekken vanuit de provinciehoofdstad Guangzhou elke dag vliegtuigen naar Peking en Hongkong. En dat zijn internationale en zelfs drukke luchthavens. Wie een omgeving zoekt om nieuwe virussen te creëren en ze dan op de wereld los te laten, moet naar Zuid-China. Mensen en dieren leven er opeengepakt en wisselen virussen uit zoals zakenlui visitekaartjes. De ideale manier om onschuldige virussen te laten muteren in dodelijke ziektekiemen. Wellicht is dit wat met SARS is gebeurd. Wetenschappers vermoeden dat de eerste mensen ziek werden in november. Voor zover bekend, viel de eerste dode in Shanglang, ironisch genoeg een stadje waar de straten netjes zijn en waar kippen amper voorkomen. Maar rond die stad liggen de fabrieken die arbeiders van het platteland aanzuigen. Die jonge boerenzonen logeren de hele week in een soort slaapbarakken waar de hygiënische omstandigheden bijzonder slecht zijn en waar elke ziekte de kans krijgt zich te verspreiden. Dat is wat wetenschappers echt angst aanjaagt: de economische boom in China zal dergelijke slaapsteden vermenigvuldigen. Uit onze eigen geschiedenis weten we dat dergelijke woon- en werkomstandigheden niet bevorderlijk zijn voor de volksgezondheid. Hebben zulke arbeiders de kiem, die ze thuis op de boerderij oppikten, onwetend overgebracht? Dat is wat wetenschappers vermoeden. Er zijn immers in de provincie Guangdong veel mensen ziek, ook en vooral in de steden. De ziekenhuizen hebben afzonderlijke zalen om de patiënten die vermoedelijk of zeker SARS hebben, te kunnen afzonderen. Maar niet iedereen meldt zich aan. Patiënten die symptomen vertonen, willen wel toegeven dat ze longontsteking hebben, maar willen niet op de SARS-afdeling terechtkomen, uit angst om de ziekte te krijgen. Veel kleine ziekenhuizen kunnen de zaak gewoon niet aan. Ze kunnen de patiënten niet isoleren of doen het gewoonweg niet. Gevaarlijk? Natuurlijk wel. Maar zoals sommige artsen meedelen: 'Het is niet goed dat een samenleving zich zo opwindt. Wij zijn een arm volk en we kunnen ons echt niet zoveel zorg permitteren als de Verenigde Staten.' Zelfs geen voorzorgen. In Shanglang bijvoorbeeld, draagt niemand een mondmasker. Ook de artsen niet. 'Ik heb het wel gedaan', zegt een plaatselijke arts. 'Maar in ons ziekenhuis heeft niemand de symptomen. Dus draag ik nu geen masker meer.'Hoewel Peking zich heeft verontschuldigd omdat het de WHO niet had gewaarschuwd bij de eerste symptomen - een primeur op zich - blijft de algemene houding dat niemand zich zorgen hoeft te maken. De ziekte is onder controle, de patiënten genezen, de dokters kennen hun werk. Er is zelfs al een boek op de markt: 'Van SARS hoef je niet bang te zijn'. Dat is de goed-nieuws-show die de Volksrepubliek altijd opvoert. Maar twee weken geleden werd de hele façade weggeblazen toen dr. Jiang Yanyong, de 72-jarige ex-directeur van een legerhospitaal, het ministerie van Volksgezondheid beschuldigde van leugens. Volgens hem waren er veel meer zieken in de hoofdstad dan de regering wilde toegeven. Vorige week nog ontkende het ministerie dat het met de cijfers had gesjoemeld. Tja, tot voor kort ontkende Peking ook dat aids voorkwam in het land, zelfs terwijl het aantal patiënten zienderogen toenam. Afwachten nu of Peking de WHO-richtlijnen volgt en reizen van en naar Zuid-China verbiedt. Met 1 mei in het verschiet is dat bijzonder onwaarschijnlijk. Dat is niet alleen een vrije dag, maar ook een soort nationale feestdag. De meeste stedelingen zoeken dan hun familie op het platteland op. Wellicht ook dit jaar. En net dát jaagt de wetenschappers wereldwijd angst aan. Maar Sun Gang, vice-voorzitter van de Chinese dienst voor Toerisme, is er gerust in. Hij vertelde al aan de kranten: 'Een goed georganiseerde vakantie waarbij miljoenen mensen door dit reusachtige land reizen, zal de wereld tonen dat de toeristen gerust naar China kunnen komen. Het is veilig en het is gezond.' Net wat niemand gelooft. Slechte hygiënische omstandigheden kunnen wereldwijd een epidemie veroorzaken.