Het is maandagochtend, eind augustus, en het regent pijpenstelen boven het Île-de-Sein voor de kust van Bretagne. Vandaag, precies zeventig jaar na de bevrijding, is François Hollande op bezoek op dit rotsachtige eiland in de Atlantische Oceaan om de heldhaftige rol te herdenken die de eilanders speelden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
...

Het is maandagochtend, eind augustus, en het regent pijpenstelen boven het Île-de-Sein voor de kust van Bretagne. Vandaag, precies zeventig jaar na de bevrijding, is François Hollande op bezoek op dit rotsachtige eiland in de Atlantische Oceaan om de heldhaftige rol te herdenken die de eilanders speelden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zonder paraplu leest de Franse president zijn discours voor, tegen een grijs decor met in de verte een vuurtoren. Hij oogt eenzaam en is doorweekt. 'De boodschap van het Île-de-Sein is dat Frankrijk het mooiste doel is om voor te strijden en dat wij al onze energie daaraan moeten wijden', zegt hij. 'De boodschap van het Île-de-Sein is dat er geen gevaar is, dat er geen problemen zijn die we niet kunnen overwinnen zolang er een wil is, zolang we eensgezind blijven.' Hollande spreekt plechtig en probeert onverschrokkenheid uit te stralen, maar op Twitter verschijnen grappen dat de drijfnatte president op originele wijze invulling geeft aan de internetrage Ice Bucket Challenge, om de aandacht te vestigen op de spierziekte ALS. De gedachten van de president zullen gedeeltelijk in Parijs zijn, waar op hetzelfde moment onderhandelingen plaatsvinden over de nieuwe samenstelling van het kabinet. Hollande heeft enkele uren eerder de regering naar huis gestuurd en premier Manuel Valls gevraagd een nieuwe te formeren. Daarin is geen plek meer voor frondeurs, politieke rebellen die steeds openlijker oppositie voeren binnen het kabinet. De grootste oproerkraaier van allemaal is Arnaud Montebourg, de minister van Economische Zaken die zich verzet tegen bezuinigingen en het liefst grote delen van de Franse economie zou nationaliseren naar het voorbeeld van François Mitterrand, een illustere voorganger van Hollande. Exit Montebourg. En exit zijn handlangers Benoît Hamon (Onderwijs) en Aurélie Filippetti (Cultuur). Ruim twee jaar heeft Hollande geprobeerd iedereen te vriend te houden en de president te zijn van al zijn landgenoten, maar dat is nu voorbij. Het ongewilde resultaat was namelijk dat hij vrijwel iedereen tegen zich in het harnas heeft gejaagd en bijna niemand echt tevreden stelde. Dat komt onder meer tot uiting in de historische diepterecords die hij haast elke maand weer verbreekt op de presidentiële populariteitsgraadmeter. Op dit moment heeft niet meer dan 17 procent van de Fransen nog vertrouwen in het staatshoofd. De president kon in de ogen van zijn landgenoten bijna niets meer goed doen, of het nu ging om zijn fiscale beleid, sociaal-economische hervormingen of zijn turbulente liefdesleven. De een vindt dat hij veel te veel nieuwe belastingen heeft ingesteld, de ander vindt dat hij het welgestelde deel der natie lang niet hard genoeg aanpakt. De een betreurt het dat zijn belangrijkste maatregelen zo lang op zich laten wachten, de ander vindt zijn plannen juist te ver gaan. Vriend en vijand keken vreemd op toen begin dit jaar ineens foto's opdoken van een president achter op een scootertje die als een dief in de nacht naar zijn minnares ging, een bekende actrice. Moest hij al zijn energie niet in Frankrijk steken? Zelfs zijn nieuwe bril met een streng zwart montuur creeerde een polemiek(je): waarom koos hij voor een Deens ontwerp en niet voor een model made in France? In tijden dat het zogenoemde 'economisch patriottisme' ('koop Frans') opgeld doet, zou de president toch het goede voorbeeld moeten geven. Ook de Europese partners beginnen hun geduld te verliezen. Elk jaar belooft Hollande het begrotingstekort terug te dringen (in elk geval tot de norm van drie procent en in 2017 tot een evenwicht), maar telkens weer vallen de resultaten tegen. Ook dit jaar zal het tekort naar verwachting ruim boven de vier procent liggen. Binnenlandse politici beschouwen de president in toenemende mate als een schietschijf. Voortdurende aanvallen van Marine Le Pen (Front National) en van de rechtse oppositie horen bij het democratische spel, maar wat te denken van de beschuldigingen deze zomer in het boek De l'intérieur, voyage au pays de la désillusion ('Van binnenuit, een reis in het land van de desillusie', niet vertaald) door ex-minister van Huisvesting Cécile Duflot? Hollande moet het als een dolkstoot in de rug hebben ervaren dat de voormalige leider van zijn bondgenoot de Groenen hem verwijt geen links beleid te voeren. 'Hollande stelt zich de hele tijd doelen die hij niet kan halen', oordeelt ze. Nog bedreigender is de fronde van een groep van enkele tientallen socialistische partijgenoten, die met Montebourg dus ook een stem kreeg binnen het kabinet. De Parti Socialiste heeft weliswaar de absolute meerderheid in de belangrijkste kamer van het Franse parlement, maar Hollande moet zich serieus zorgen maken of hij wel een meerderheid van zijn partijgenoten achter zich krijgt als de Assemblée Nationale zich straks eindelijk over zijn hervormingen buigt (zie kaderstuk). Voor interne machtsspelletjes of radicale ministers is nu geen plaats meer. De nieuwe equipe opereert dicht bij het politieke midden en dient volkomen loyaal te zijn aan president en premier. Ze heeft als belangrijkste taakstelling het pacte de responsabilité door te voeren, het verantwoordelijkheidspact, dat een aanzienlijke lastenverlichting moet brengen voor het bedrijfsleven om de Franse concurrentiepositie te verbeteren. In ruil daarvoor moeten ondernemingen meer personeel aannemen. Veelzeggend is dat Hollande een onbekende ex-zakenbankier, Emmanuel Macron, heeft aangesteld als opvolger van het enfant terrible Montebourg. En wellicht nog veelzeggender was de langdurige staande ovatie die Valls ten deel viel na zijn toespraak op de zomeruniversiteit van de werkgeversorganisatie Medef. Een onzekere factor vormen de Franse vakbonden, die weliswaar niet veel leden hebben, maar zoals bekend toch een machtsfactor van betekenis zijn doordat ze grote demonstraties en langdurige stakingen kunnen organiseren. Zij zien de flirt tussen de regering en het patronaat met argusogen aan en zullen niet twijfelen op te roepen tot protest wanneer de uiteindelijke tekst van het verantwoordelijkheidspact ongunstige gevolgen heeft voor de achterban. Voor Hollande begint komend najaar de tweede helft van zijn vijfjarige ambtstermijn. Hij lijkt nu met zijn rug tegen de muur te staan: het is alles of niets. Over zijn populariteit hoeft hij zich in elk geval weinig zorgen te maken: die kan nauwelijks nog verder dalen. Als hij nog een kans wil maken op een eventuele tweede termijn, zal er iets moeten gebeuren.DOOR OLIVIER VAN BEEMEN