Een dergelijke advertentie is nooit in de krant verschenen, maar tijdens de grote fusiegolf onder de vorige regeringen moet de rekensom er ongeveer wel zo hebben uitgezien. Wat heeft die potentiële partner ons ziekenhuis rekenkundig te bieden, en wat bieden wij hem in ruil? Niet dat de fusies alleen financieel werden gestuurd, het hogere doel was kwaliteitsverbetering. In de grote fusieziekenhuizen zouden medische specialisaties per entiteit worden gegroepeerd, waardoor de ene buikchirurg zich op de pancreas en de andere zich op blindedarmontstekingen zou kunnen toeleggen. Specialisten moeten geen generalisten worden, was de redenering. Een kwaliteitsideaal dat vaak werd nagestreefd, maar in weinig gevallen echt werd bereikt.
...

Een dergelijke advertentie is nooit in de krant verschenen, maar tijdens de grote fusiegolf onder de vorige regeringen moet de rekensom er ongeveer wel zo hebben uitgezien. Wat heeft die potentiële partner ons ziekenhuis rekenkundig te bieden, en wat bieden wij hem in ruil? Niet dat de fusies alleen financieel werden gestuurd, het hogere doel was kwaliteitsverbetering. In de grote fusieziekenhuizen zouden medische specialisaties per entiteit worden gegroepeerd, waardoor de ene buikchirurg zich op de pancreas en de andere zich op blindedarmontstekingen zou kunnen toeleggen. Specialisten moeten geen generalisten worden, was de redenering. Een kwaliteitsideaal dat vaak werd nagestreefd, maar in weinig gevallen echt werd bereikt. De gretigheid waarmee de overheid met gewenste én ongewenste fusies instemde, is recht evenredig met de opbrengst ervan. Ter verduidelijking: een fusie als die van de twee Vilvoordse ziekenhuizen, Sint-Jozefkliniek en het Van Helmontziekenhuis ( zie kader), bezorgt de federale overheid een besparing aan exploitatiekosten van 100 miljoen frank (2,47 miljoen euro). Een opsteker, ware het niet dat een fusieziekenhuis ook 'rendabel' moet zijn, en dus onder meer het verlies aan inkomsten moet zien terug te winnen. Die inkomsten moeten in het Vilvoordse fusieziekenhuis in drie jaar met negen procent omhoog, een samengestelde stijging van drie keer drie procent, aldus een rapport van de fusiebeheerders. Een gigantische stijging. Tenzij het ziekenhuis erin zou slagen plotseling aanzienlijk meer patiënten aan te trekken, is het haast onvermijdelijk dat bepaalde prestaties worden opgevoerd, zegt een betrokken arts. Niet meteen wat minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (SP.A) nastreeft. Hij wil nodeloze prestaties juist schrappen om de vereiste besparingen door te voeren, en dus komt hij bedrogen uit. Toch moet elke fusie met één of meerdere verliesgevende partners zijn meerinkomsten ergens vandaan halen. 'Een ziekenhuis als dat van Boom dat zijn deuren dreigt te sluiten, drijft zijn patiënten automatisch naar een ander nabijgelegen ziekenhuis', zegt een bijna sarcastisch klinkende arts. Niet alle ziekenhuizen kunnen gelijktijdig meer patiënten werven en dus ontstaat de 'slag om de patiënt'. De dokters zouden een deel van hun honoraria kunnen inleveren. Voor wie daar niet mee instemt, zit er maar één ding op: de patiënt al eens vaker onder de scan schuiven, ook bij 95-plussers een heupprothese overwegen, en zolang daar in de feiten nog geen forfaitaire vergoeding voor voorzien is, zoveel mogelijk radiologische onderzoeken laten uitvoeren. Laat Vandenbroucke maar ingewikkelde besparingsmechanismen uitdokteren. Wat hij bespaart door een fusie wordt door de opgedreven consumptie weer tenietgedaan. Het blijft wellicht dweilen met de kraan open.DE KATER VAN DE FUSIESDe overheid heeft niet meteen veel reden om met haar fusiebeleid te geuren. In de jaren tachtig was er het beddenmoratorium onder minister van Sociale Zaken Jean-Luc Dehaene (CVP). Dat leidde tot een koehandel in bedden, waar de minister ook zelf aan deelnam. Bedden van Oostende liet hij overhevelen naar de Sint-Jozefkliniek in Vilvoorde, met het oog op het vereiste quotum in de Zennestad. In de jaren negentig spoelde een golf van fusies over het Vlaamse ziekenhuislandschap. Vlaams minister Wivina Demeester (CVP) ging met ziekenhuisbeheerders rond de tafel zitten en ondertekende de ene fusie na de andere. Noodzakelijke fusies, dat wel, meent Robert Rutsaert, voorzitter van het Algemeen Syndicaat der Geneesheren van België. De kleine ziekenhuizen om de hoek hadden niet langer de nodige middelen om aan alle vereisten qua logistiek, infrastructuur en kwaliteit te voldoen, en dus waren ze gedoemd om te verdwijnen. De grote gingen aan de haal met de middelen, het marktaandeel en de beste artsen. Fuseren was onvermijdelijk. Nochtans vochten heel wat artsen uit ziekenhuizen en directies voor het behoud van hun eigen ziekenhuis. Maar de evolutie was onomkeerbaar en grootschaligheid was hét devies.Hoewel in Vlaanderen nooit behoorlijk is onderzocht hoeveel bedden en artsen er nodig zijn op basis van het risicoprofiel van de bevolking, was de overheid zeker van haar stuk. In het licht van de besparingen moesten ziekenhuizen zich verenigen. Binnen vijf jaar zouden ze op één campus werken. Dat was volgens het KB over de fusie wettelijk verplicht.Sommige fusies zijn perfect geslaagd: Klina bijvoorbeeld, de fusie van drie ziekenhuizen in Noord-Antwerpen en het pronkstuk van Wivina Demeester, of de ZOL, de fusie van drie Zuidoost-Limburgse ziekenhuizen. Bij andere fusies blijven de grote cultuurverschillen tussen de verschillende partners voor problemen zorgen. Dat is onder meer het geval in Diest, Tienen en Dendermonde.En dan zijn er de megalomane projecten. In Kortrijk raakt de fusie van het Groeningheziekenhuis maar niet rond. Er heerst de grootste verwarring, zowel bij geneesheren als bij verplegend personeel. De nieuwe campus voor het ziekenhuis is er nog altijd niet. Het technisch-financieel plan dat werd ingediend op 15 september vorig jaar ligt ter goedkeuring op het bureau van Vlaams minister van Gezondheid Mieke Vogels (Agalev). Die verslikt zich in het fenomenale bedrag van 6 miljard frank (148 miljoen euro), waarvan 60 procent of 3,6 miljard (89 miljoen euro) Vlaamse subsidies. Bovendien heeft de Vlaamse overheid wel wat anders te doen dan fusieziekenhuizen te sponsoren, die haar aan besparingszijde geen rooie duit opleveren. De hele besparing aan exploitatiekosten _ 5 tot 10 procent _ valt namelijk recht in de zakken van de federale overheid. Versnippering van de bevoegdheden heeft zo zijn voordelen.Het wrong dus tussen de twee overheden. De plicht voor een fusieziekenhuis om zich op één campus te vestigen, werd bijna omgezet in een verbod. Het mocht niet meer, want aan Vlaamse zijde was er geen geld: het einde van de één-campusverplichting. Verschillende ziekenhuizen bleven met een wrang gevoel zitten: werken vanuit verschillende campussen leverde voor de ziekenhuizen zelf niet de beoogde besparingen op. Bovendien kregen ze door besparingsmaatregelen vaak niet de medische specialisatieprogramma's die hen aanvankelijk waren beloofd.KATHOLIEKE ZIEKENHUIZENAchter de fusiegolf ging ook een levensbeschouwelijke omwenteling schuil. Door een compromiswet van 1998 onder Vlaams minister van Welzijn Luc Martens (CVP) konden openbare ziekenhuizen ook vanuit een minderheidspositie voortaan met een privéziekenhuis opgaan in een vzw-formule. Liberalen en socialisten waarschuwden voor een uitverkoop van OCMW-ziekenhuizen aan de katholieke zuil. VLD-voorzitter Karel De Gucht herhaalde onlangs in Knack zijn bezorgdheid dat de particuliere ziekenhuizen die bijna een monopolie bekleden, voornamelijk katholiek zijn. Zo hadden de Christelijke Mutualiteiten (CM) in het verleden heel wat ziekenhuizen in eigen beheer, maar ook na de fusies blijven ze sterk vertegenwoordigd in de raden van bestuur. 'We bekleden er geen meerderheid,' beweert Rob Van den Oever, stafmedewerker van de Cel Gezondheidszorg bij de CM, 'maar het is van belang dat we een invloed behouden.' Het risico op belangenvermenging blijft helaas bestaan. De Vilvoordse fusie is een schoolvoorbeeld van hoe de christelijke zuil de meerderheid in het bestuur van een ziekenhuis zonder meer afdwingt en het OCMW-ziekenhuis, dat weliswaar in de minderheid is, opslorpt. In de algemene vergadering wordt bijvoorbeeld de christelijke meerderheid gegarandeerd door dubbele mandaten. In het beheerscomité bedraagt de verhouding zes mandaten voor de CM tegenover vier voor het OCMW. En die worden door de coalitie van Jean-Luc Dehaene aangewezen.Het socialistische ziekenfonds blijft in Vlaanderen haast afwezig in het beheer van ziekenhuizen en blijkt zich, naast zijn taak als een patiëntenbond, meer dan de katholieken op de coöperatie van apotheken toe te leggen. De verhoudingen mogen dan al historisch zo gegroeid zijn, de katholieken hebben vrij spel in de ziekenhuizen.De daling van het aantal openbare ziekenhuizen komt die trend alleen nog versterken. 'Al is door de fusies het aantal privéziekenhuizen verhoudingsgewijs in dezelfde mate verminderd', verzekert Luc van Roye, directeur van de Nederlandstalige Kamer van de Vereniging van Openbare Verzorgingsinstellingen. 31 van de in totaal 98 ziekenhuizen in Vlaanderen zijn nog openbaar. Slechts 13 daarvan zijn nog zuivere OCMW-ziekenhuizen. 'Dat politieke invloeden in ziekenhuizen verdwijnen, kunnen we alleen maar toejuichen. We pleiten er zelfs voor dat de hele tekortenregeling, de gemeente die de financiële putten dicht, zou worden afgeschaft en dat ziekenhuizen hun eigen kosten zouden gaan indekken.'Over de invulling van de sociale rol die traditioneel toekwam aan de vroegere OCMW-ziekenhuizen, maakt Van Roye zich meer zorgen. 'Volgens het kwaliteitsdecreet moeten alle ziekenhuizen alle patiënten opnemen voor verzorging', zegt hij, maar hij stelt vast dat niet iedereen dat ook doet. 'Geregeld vernemen we dat privéziekenhuizen informeren naar de modaliteiten om een bepaalde categorie van de bevolking te kunnen doorverwijzen naar een OCMW-ziekenhuis.' Mieke Vogels moet erover waken dat het kwaliteitsdecreet wordt uitgevoerd.Als de sociale zekerheid in de toekomst verloopt op basis van pathologieën eerder dan van prestaties om de overconsumptie tegen te gaan, sluit Van Roye een verdergaande selectiviteit zeker niet uit. 'Stel dat er in de nieuwe financiering een mediane vergoeding betaald wordt voor de operatie bij een appendix. Het gevaar bestaat dat een ziekenhuis jonge patiënten verkiest waar de kans op verwikkelingen veel minder groot is dan bij oudere blindedarmlijders.' De gezondheidszorg is moeilijk samen te vatten in een mathematische som. Een ontwerp van norm stelde ooit dat een cardiochirurg veertig pacemakers per jaar moest plaatsen, wilde hij zijn erkenning niet verliezen. Als hij er 36 had eind november, moest hij er nog vier droog plaatsen. Of hij werd geschorst. Het ontwerp werd afgevoerd. Ingrid Van DaeleLiberalen en socialisten waarschuwden voor een uitverkoop van OCMW-ziekenhuizen aan de katholieke zuil.31 van de in totaal 98 ziekenhuizen in Vlaanderen zijn nog openbaar.