Het Franse satirische weekblad Le Canard Enchaîné heeft bewezen dat een eend wel geketend kan worden, maar daarom nog haar bek niet houdt. Fors betaalde journalisten drijven de oplage van het 84 jaar oude blad boven het half miljoen exemplaren en timmeren met hun onthullende verhalen aan zijn gezag.
...

Het Franse satirische weekblad Le Canard Enchaîné heeft bewezen dat een eend wel geketend kan worden, maar daarom nog haar bek niet houdt. Fors betaalde journalisten drijven de oplage van het 84 jaar oude blad boven het half miljoen exemplaren en timmeren met hun onthullende verhalen aan zijn gezag. Op 27 september 1989 was het weer prijs. Claude Roire onthulde toen hoe Jacques Calvet, de toenmalige baas van Peugeot, zijn salaris van 1986 tot 1988 met 45,9 procent verhoogde, terwijl dat van de 158.000 werknemers van het Franse automobielbedrijf met amper 6,7 procent steeg en zij - ondanks de miljardenwinsten in 1988 - de sociaal betwiste herstructurering verder uit eigen zak betaalden. De ongenaakbare Calvet verhoogde in 1988 zijn salaris nog eens extra tot jaarlijks 2.223.747 Franse frank of maandelijks zo'n slordige 1,2 miljoen Belgische frank netto. Vandaar de ronkende titel: "Calvet met un turbo sur son salaire". Het weekblad publiceerde Calvets drie jongste belastingaangiften. Calvet kon er niet mee lachen en diende klacht in tegen X wegens schending van het beroepsgeheim. Dat deed ook de minister van Financiën. Het gerechtelijk onderzoek kon die X, zeg maar het lek, identificeren. En dus verschenen uiteindelijk alleen de journalist en zijn toenmalig directeur Roger Fressoz voor de correctionele rechtbank, wegens heling van documenten, verkregen door schending van beroepsgeheim én door diefstal. Beiden werden in 1992 in eerste aanleg vrijgesproken, maar in 1993 in beroep veroordeeld. Deze veroordeling werd in 1995 door Cassatie niet verbroken. Restten dus het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het Europees Hof in Straatsburg, dat over deze kwesties waakt. Artikel 10 EVRM garandeert niet alleen de vrije meningsuiting maar ook de (slechts in uitzonderlijke omstandigheden te beperken) vrijheid om informatie te verzamelen en te verstrekken. Het was dus niet onbelangrijk dat het nieuwe Europees Hof voor de Rechten van de Mens - waarvan de samenstelling en de procedures tijdens de voorbije maanden respectievelijk uitgebreid en vereenvoudigd zijn -, de zaak Fressoz & Roire versus France door de Grote Kamer met zeventien rechters, en niet door de Kamer met vijf rechters liet behandelen. En dat het allereerste arrest precies de interpretatie van artikel 10 betreft. OVERDRIJVEN EN PROVOCEREN MAGHet Europees Hof heeft op 21 januari Frankrijk veroordeeld wegens schending van artikel 10, de betrokkenen van Le Canard Enchaîné in het gelijk gesteld en hen bovendien 70.001 Franse frank (plus intresten) schadevergoeding toegekend. Vandaar de tussentitel vorige week: "Les piégeurs piégés". Het nieuwe hof bevestigt bovendien zijn vroegere interpretatie van artikel 10 en verwijst daarbij naar desbetreffende arresten. Daarmee blijft het Europees Hof de publicatie billijken van informatie of ideeën die ergeren, choqueren of verontrusten: "qui heurtent, choquent ou inquiètent". Het is zelfs toegestaan te overdrijven of te provoceren, omdat "la liberté journalistique comprend aussi le recours possible à une certaine dose d'exagération, voire même de provocation". Indien dit alles tenminste waarheidsgetrouw is en gebeurt in het kader van "un débat d'intérêt général". De journalist mag daarbij het bronnengeheim inroepen om zijn informanten te beschermen. Hier knelt evenwel het schoentje. Ook in België. Terwijl de nochtans beloofde wet op het journalistieke bronnengeheim al drie jaar uitblijft, omzeilen een aantal Belgische magistraten de arresten van het Europees Hof ter zake door vaak wilde huiszoekingen en inbeslagnames bij de media te organiseren. Zeker als er sprake is van heling van gestolen of gefotokopieerde documenten. Vandaar dat het arrest van 21 januari ook in België belangrijk is. Professor Dirk Voorhoof, die media- en auteursrecht doceert aan de Universiteit Gent en de arresten van het Europees Hof al jaren onder de loep neemt, merkt op hoe het hof nu voor het eerst stelt dat "een veroordeling van een journalist wegens heling onaanvaardbaar is als door die veroordeling de persvrijheid in het gedrang komt. Het hof waarschuwt de nationale rechtbanken ervoor dat zij al uitzonderlijk sterk moeten staan en zeker een hoger belang moeten kunnen inroepen voor zij nog een journalist sanctioneren wegens heling. Het Europees Hof hakt zelfs een tot op heden onontwarbare knoop door. Enerzijds wordt de pers vaak verweten onvoldoende bewijzen te leveren en worden de journalisten desnoods burgerlijk gedagvaard met het oog op schadevergoeding. Anderzijds worden de journalisten die wél bewijzen hebben en publiceren, strafrechtelijk vervolgd en veroordeeld wegens heling. Sinds het arrest van 21 januari wordt dit moeilijker, aangezien de lidstaten van de Raad van Europa - waaronder België - rekening moeten houden met de rechtspraak van het Europees Hof. Als tenminste het geïncrimineerde verhaal past in een maatschappelijk debat en geen manifeste inbreuk vertoont op het privé-leven van de betrokkenen." Frank De Moor