Zuid-Afrika is altijd een gewelddadig land geweest. Er was niet alleen het staatsgeweld van het Apartheidsregime. Ook veel boeren zijn gewapend. De blanken keken niet op een zwart mensenleven. In de zwarte gemeenschap werd er ook onder het oude regime veel gemoord, geroofd, verkracht en mishandeld. Het leven in de door de Apartheid uitgeroepen thuislanden en in de sloppenwijken is uitzichtloos, de werkloosheid groot, de scholingsgraad laag.
...

Zuid-Afrika is altijd een gewelddadig land geweest. Er was niet alleen het staatsgeweld van het Apartheidsregime. Ook veel boeren zijn gewapend. De blanken keken niet op een zwart mensenleven. In de zwarte gemeenschap werd er ook onder het oude regime veel gemoord, geroofd, verkracht en mishandeld. Het leven in de door de Apartheid uitgeroepen thuislanden en in de sloppenwijken is uitzichtloos, de werkloosheid groot, de scholingsgraad laag. Onder de Apartheid was dat geen probleem - voor de blanken. Er was de fysieke scheiding, en het politieapparaat was volledig afgestemd op de bescherming van de blanke minderheid. Nu het land door het ANC van Nelson Mandela en zijn opvolger Thabo Mbeki wordt bestuurd, klagen vooral de blanken over de criminaliteit. De farmer killings beroeren de gemoederen. Blanke boeren worden vermoord in hun afgelegen boerderijen waar ze in het oude regime absoluut veilig waren. In Johannesburg durft geen blanke na zonsondergang de straat op. Het wapenbezit is problematisch. Investeerders aarzelen, burgers verlaten het land en zoeken elders hun geluk. Het geweld bedreigt de jonge democratie. Zuid-Afrika heeft een van de hoogste criminaliteitscijfers van de wereld - in de eerste plaats de armen en dus de zwarten zijn daarvan het slachtoffer. Het politieke geweld van het Apartheidsregime is overgegaan in crimineel geweld. Een onverdachte bestrijder van de Apartheid als Breyten Breytenbach klaagt vandaag, na zijn terugkeer uit ballingschap, over de laksheid waarmee de overheid die criminaliteit aanpakt. De auteur heeft zijn bedenkingen bij sommige aspecten van de groot andersmaak. Zwarte criminelen die blanken beroven en vermoorden, worden voorgesteld als slachtoffers van racisme. In de townships waar het ANC de plak zwaait, worden de smerissen weggejaagd, schrijft Breytenbach in zijn jongste boek, "Hondenhart". "Vroeger was de politie er alleen om de belangen van de regering en dus van de witte gemeenschap te verdedigen", zegt kolonel Eddy Hendrickx van de Belgische rijkswacht. "Na de verkiezingen volgde de reorganisatie van de politie. Die moet voortaan de belangen van àlle gemeenschappen verdedigen. Dat betekent onvermijdelijk dat de witte gemeenschap minder bescherming geniet. Zo komt ze in contact met toestanden die altijd al bestonden in de townships waar de armoede en de sociale ellende gigantisch is." Hendrickx was een monitor bij de eerste vrije verkiezingen in 1994. Zuid-Afrika vroeg hem terug voor de hervorming van de voormalige oproerpolitie. Hij is trots op zijn werk. "In vier jaar viel er geen enkele dode bij een manifestatie. Dat was vroeger wel anders." Begin dit jaar was er een eerste slachtoffer, bij een moslimbetoging tegen de Britse premier Tony Blair. België spendeert in de periode 1995-2000 bijna 164 miljoen frank aan de herstructurering van de Zuid-Afrikaanse politie. Dat is een ingewikkelde operatie. Elf politiekorpsen moeten fuseren - elk thuisland had zijn korps. Bovendien moet de nieuwe politie breken met het verleden en dus berekenbaar en geloofwaardig worden. "Alle politiemensen van het oude regime zijn gescreend en opnieuw geselecteerd. Van de 12.000 bleven er 8500 over. Wij hielpen bij de opmaak van het beleidsdocument voor de hervorming en bij de training van de kaders", vertelt de rijkswachter. De opdracht is zwaar. "Tot de eerste democratische verkiezingen van 1994 was er hier enorm veel politiek geweld, vooral in de townships", zegt Hendrickx. "Dat politiek geweld is vandaag bijna volledig gestopt, behalve in Kwazulu Natal. Er is nu vooral veel gewone en vooral brutale criminaliteit. Hier bestaan immense wapenstocks die illegaal worden verhandeld. Die wapens komen uit het verzet tegen de Apartheid of uit conflicten in de buurlanden. Voor geen drieduizend frank koop je hier een kalashnikov."Peter Renard