Albert Einstein tekent in de Leuvense Universiteitsbibliotheek present met originele brieven en foto's, Kazimir Malevitsj met een Suprematistische compositie. De twee leeftijdsgenoten brachten in volle Eerste Wereldoorlog een revolutie teweeg in het denken over de kosmos. De natuurkundige bedacht de algemene relativiteitstheorie die de 'zwaartekracht' tussen hemellichamen verklaart uit een kromming van de ruimtetijd. De kunstenaar ontwikkelde het suprematisme als een puur abstracte kunst van geometrische vormen in een grenzeloze ruimte. Beiden hadden misschien niet toevallig ook goede telescopen in huis. Meer dan een eeuw later is het wachten tot 18 december, wanneer de James Webb-ruimtetelescoop de ruimte in gaat. Hij moet er speuren naa...

Albert Einstein tekent in de Leuvense Universiteitsbibliotheek present met originele brieven en foto's, Kazimir Malevitsj met een Suprematistische compositie. De twee leeftijdsgenoten brachten in volle Eerste Wereldoorlog een revolutie teweeg in het denken over de kosmos. De natuurkundige bedacht de algemene relativiteitstheorie die de 'zwaartekracht' tussen hemellichamen verklaart uit een kromming van de ruimtetijd. De kunstenaar ontwikkelde het suprematisme als een puur abstracte kunst van geometrische vormen in een grenzeloze ruimte. Beiden hadden misschien niet toevallig ook goede telescopen in huis. Meer dan een eeuw later is het wachten tot 18 december, wanneer de James Webb-ruimtetelescoop de ruimte in gaat. Hij moet er speuren naar planeten met tekens van leven, verre sterrenstelsels en sporen van de oerknal. Wetenschappers en kunstenaars beschouwen zonder blozen de ontelbare heelallen als hun speeltuin, zo blijkt uit de expo Voorbij de oerknal. Priester Georges Lemaître was zo'n speelvogel. De geniale professor aan de KU Leuven formuleerde in 1927 als eerste de hypothese van een uitdijend heelal, logischerwijs het gevolg van een oerknal. Op A4 millimeterpapier tekende hij ragfijne, uitwaaierende lijntjes vertrekkend uit eenzelfde punt onderaan links, de zero-tijd, de big bang. Zijn Vijf grafieken van de evolutie in de tijd van de straal van het heelal (1927) kunnen moeiteloos worden verward met kunst, van het conceptuele soort weliswaar. Het omgekeerde kan ook. Kunstenaar Georges Vantongerloo verdiepte zich in de wetten van de kosmos om er in zijn abstracte werken bepaalde fenomenen uit te lichten en een notie van onmetelijkheid over te brengen: het ontstaan van de materie in concentrische cirkels (het schilderij Formation de la matière, 1951); een fragment van de beweging van de tijd, doorheen een transparant, spiraalvormig object uit gekleurd plexiglas ( Element indéterminé). En met een knipoog naar Stephen Hawkings theorie over de deeltjes die door middel van straling ontsnappen uit de zwarte gaten, trok Sarah Pickering naar The Black Hole, een testcentrum voor wapens. Ze schoot er haar munitie af op vellen onbelicht fotopapier dat openspattende, brandende plekken maakte onder het geschutvuur, enigszins vergelijkbaar met wat de volksverbeelding aanziet voor zwarte gaten ( Black Holes, 2017). Geen wetenschapper van enige faam of hij is weleens gefotografeerd voor zijn krijtbord vol ingewikkelde formules. Alleen ingewijden raken wijs uit de vergelijkingen op het bord van Stephen Hawking, dat hier voor het eerst publiek wordt getoond. Leken verdiepen zich in de grappige tekeningen en woordspelingen. De wetenschappelijke aura van krijt laat ook kunstenaars niet onberoerd. Van een bord waarop Albert Einstein formules uit zijn relativiteitstheorie neerschreef, nam Cornelia Parker dermate sterk uitvergrote foto's dat de stofdeeltjes van het krijt veranderen in grote verzamelingen sterren ( Einstein's Abstracts, 1999 ). De ultieme ophemeling van het krijtbord als kunstwerk komt op naam van de Chinese kunstenaar Ni Youyu en zijn Dust (Orion Nebula) uit een reeks van 'stofschilderijen'. Op de afdruk van een negentiende-eeuwse foto van de sterrenhemel tekent hij een raster. Dat helpt hem om vervolgens met krijt en lijm de hele constellatie nauwkeurig over te brengen op een groot bord. Het is alsof hij zich op die manier een romantische, want achterhaalde voorstelling van de Melkweg wil toe-eigenen en binnen handbereik brengen. Zo hoeft hij zich alvast niet op een afstand van lichtjaren blind te staren op een almaar uitdijend, slechts in abstracte termen te bevatten multiversum.