De antikolonialistische tentoonstelling in de paviljoenen en het park van het Middelheim Museum zit vol bitterheid en ironie. Dat zwarte kunstenaars zich nog zo gebelgd voelen door een problematiek die ze niet aan den lijve hebben meegemaakt, hoeft geen verwondering te wekken. De sporen die het koloniale tijdperk naliet, ervaren ze nog altijd als brandend actueel. Hun werd gevraagd om in de buurt van de vroegere Koloniale Hogeschool een bijdrage te leveren aan de constructie van een denkbeeldig Congoville. De naam roept bij Belgen de herinnering aan steden als Léopold- en Elisabethville op, maar het is zonneklaar dat de vijftien deelnemende kunstenaars denken aan een jonge Afrikaanse stad die moeite heeft om de spoken van het ve...

De antikolonialistische tentoonstelling in de paviljoenen en het park van het Middelheim Museum zit vol bitterheid en ironie. Dat zwarte kunstenaars zich nog zo gebelgd voelen door een problematiek die ze niet aan den lijve hebben meegemaakt, hoeft geen verwondering te wekken. De sporen die het koloniale tijdperk naliet, ervaren ze nog altijd als brandend actueel. Hun werd gevraagd om in de buurt van de vroegere Koloniale Hogeschool een bijdrage te leveren aan de constructie van een denkbeeldig Congoville. De naam roept bij Belgen de herinnering aan steden als Léopold- en Elisabethville op, maar het is zonneklaar dat de vijftien deelnemende kunstenaars denken aan een jonge Afrikaanse stad die moeite heeft om de spoken van het verleden van zich af te schudden. Zo'n spook kan zich ophouden in het park tussen de stijlvolle bronzen Middelheimstandbeelden op sokkels. In zijn elegante, ietwat protserige uitdossing van 'bourgeois gentilhomme' straalt The Aesthetic Observer van Maurice Mbikayi zelfs een zekere klasse uit, ware het niet dat het fantoom van top tot teen is opgetrokken uit toetsen van afgedankte computerklavieren. Dat kan geen toeval zijn. In Afrikaanse mijnen, ooit door blanke kolonialen in bezit genomen, halen zwarte arbeiders de benodigde ertsen voor onze computers uit de grond. Wanneer wij ze niet meer gebruiken, worden ze als afval gedumpt in het continent waar de grondstoffen vandaan komen. Twee andere spoken van Mbikayi vertoeven in een lustprieeltje. Princesse Mathilde La Kinoise en Mademoiselle Amputée lijken uitgedost voor een koninklijke receptie. Helaas hebben ze afgehakte handen - een souvenir van de koloniale tijd - en zijn hun galajurken gemaakt van gerecycleerd elektronisch afval, triest overblijfsel van het kostbare erts coltan, door zwarte kinderarbeiders uit de grond gehaald. Nog zo'n treurige historie valt te sprokkelen in het lichtjes gedateerde Braempaviljoen, waar The Other Memorial van Sammy Baloji staat. In het rode Katanga-koper van zijn imposante koepelsculptuur op de vloer kerfde hij prachtige organische motieven uit het cultuurpatrimonium van de Luba en de Lunda. Dit ter ere van de vergeten Congolese soldaten in het Belgische leger die tijdens de Eerste Wereldoorlog het leven lieten, en nog niet met een monument waren herdacht. Ook het spookbeeld van de afgehakte handjes drong door tot in het Braempaviljoen. Hank Willis Thomas toont uitvoeringen in chocolade en in zeefdruk waarbij hij niet zonder boosaardigheid het symbool van het bloedige koloniale regime in Congo vermengt met dat van de fiere stad Antwerpen, waar soldaat Brabo de tollenaar Druon Antigoon een koekje van eigen deeg serveerde door diens hand af te hakken en handelsvrijheid voor de Scheldestad af te dwingen. Diep in het park onder de bomen verliest Congoville iets van zijn zwart-witkantjes. Het houten geraamte van Angela Ferreira's prikkelende installatie Independence cha cha evoceert de universele en revolutionaire dimensie van de modernistische architectuur en verbindt die via twee ingebouwde video's met de bittere realiteit: de Afrikaanse onafhankelijkheid als een verplicht nummer dat ietwat verlept is gaan klinken; de blijvende jammerklacht van de jeugd, blootgesteld aan uitbuiting en levensgevaar in de mijnen. Maar er is toch één kunstenaar die Congoville ziet als een mooie, futuristische droom. De modelstad van Bodys Isek Kingelez in het Collectiepaviljoen staat vol maquettes van kleurrijke wolkenkrabbers, de ene al fantasievoller dan de andere. Vast niet bedoeld om in te wonen, des te meer om zich aan te vergapen.