Zes eeuwen lang werd het grote publiek niet geacht zijn neus te steken in de handschriften uit de geroemde bibliotheek van de hertogen van Bourgondië. Dat duurde tot september vorig jaar, toen de Koninklijke Bibliotheek (KBR) er in haar kolossale gebouw op de Kunstberg een museum voor inrichtte. Omdat ze sneller verouderen en zelfs schade oplopen bij een blootstelling aan (te veel) licht, maakten de oorspronkelijk getoonde stukken midden mei al plaats voor andere, even kost- en kwetsbaar als de eerste.
...

Zes eeuwen lang werd het grote publiek niet geacht zijn neus te steken in de handschriften uit de geroemde bibliotheek van de hertogen van Bourgondië. Dat duurde tot september vorig jaar, toen de Koninklijke Bibliotheek (KBR) er in haar kolossale gebouw op de Kunstberg een museum voor inrichtte. Omdat ze sneller verouderen en zelfs schade oplopen bij een blootstelling aan (te veel) licht, maakten de oorspronkelijk getoonde stukken midden mei al plaats voor andere, even kost- en kwetsbaar als de eerste. Alleen kijken mag, achter glas nog wel. Snuisteren, betasten, lezen en bestuderen blijft voorbehouden aan enkele geleerden. Zelfs deze uitverkorenen lieten al veel kwalijke sporen na op de bladen: 'was van omgevallen kaarsen, afdrukken van vingers, sleet aan de hoeken, notities en commentaren in de marge, handtekeningen en zelfs kopieën van miniaturen in loodstift'. Elk manuscript ligt open op een blad met een of meerdere miniaturen, randversieringen of gehistorieerde initialen (beginletters met een tafereeltje erin verwerkt). Die sluiten aan bij de hoogwaardige beeldcultuur in de Zuidelijke Nederlanden onder de Bourgondische hertogen, en in het bijzonder Filips de Goede (1396-1467), de eigenlijke stichter van de bibliotheek. De zo gewaardeerde stijl van de grote paneelschilders en beeldsnijders verschilt in wezen niet van die der boekverluchters. Ze werkten weleens samen of kwamen op elkaars terrein. De laatmiddeleeuwse gedachtewereld laat zich slechts langzaam ontcijferen aan de hand van deze oude boeken, geschreven in het ene of andere gotische lettertype, hoe luxueus Filips de Goede of Karel de Stoute ze ook lieten uitgeven. Boeken vol gebeden en morele traktaten, boeken over gedenkwaardige krijgsdaden en -technieken, over wonderen, hoofse liefdes en wilde jachtpartijen, boeken van auteurs uit de klassieke oudheid, overgeschreven door ijverige kopiisten. De bezoeker krijgt alvast een pen in de hand waarmee hij de cruciale handschriften op een tablet kan doorbladeren. Merkwaardige exemplaren genoeg, na deze eerste stukkenwissel. Emblematisch voor de hele verzameling zijn de Chroniques de Hainaut, besteld door Filips de Goede om de verovering van Henegouwen op zijn nicht Jacoba van Beieren luister bij te zetten. Het is een van de vele manuscripten die tot tweemaal toe door de Fransen bij de bezetting van onze gewesten werden geroofd uit de Librije van Bourgondië en later met hangende pootjes terugbezorgd. Een frisse en levensechte grisailletekening uit de Conquestes et croniques de Charlemaine reveleert het buitengewone talent van miniaturist Jan Tavernier, opgeleid in Doornik en er zonneklaar beïnvloed door het detailrealisme van Robert Campin (alias de Meester van Flémalle), leermeester van Rogier van der Weyden. Hoe de apostel Petrus door toedoen van Jezus een muntstuk uit de bek van een vis haalt om de tempelbelasting te kunnen betalen, is te zien op een geestige tekening van topminiaturist Simon Marmion in La Fleur des Histoires, een erg Bijbels geïnspireerde geschiedenis van de wereld vanaf haar schepping door Jean Mansel, geschiedschrijver en belastingontvanger in dienst van Filips de Goede. Christine de Pizan, de enige vrouw in het gezelschap, liet zich gelden als een prille feministe en ongemeen productieve geschiedschrijfster, dichteres en vertaalster, na haar scheiding gedwongen om van haar pen te leven. Een geïllustreerde bladzijde uit haar ballade Le débat de deux amants doet verlangen om het verloop te kennen van de berijmde dialoog tussen twee mensen over het onuitputtelijke onderwerp van de liefde. Een verlangen dat niet in vervulling gaat.