Ruim 39 procent van de zowat 5500 kunstwerken in de verzameling van het KMSKA bestaat uit schenkingen en legaten. Die hebben er mee voor gezorgd dat moderne kunst inmiddels de grootste deelcollectie vormt in een museum voor 'schone kunsten' die teruggaan tot de 13e eeuw. Het tijdperk van de privéverzamelingen begon in Antwerpen al in de 16e eeuw met de straffe Bruegelcollectie van Nicolaas Jonghelinck, belastingontvanger in dienst van Filips II. Van schenkingen is pas sprake vanaf de jaren 1800, wanneer de eerste publieke musea, waaronder het KMSKA, het licht zien. In het begin gaat het alleen om oude kunst. De trend bij vermogende burgers om eigentijdse kunst te verzamelen en te doneren nam sinds 1900 g...

Ruim 39 procent van de zowat 5500 kunstwerken in de verzameling van het KMSKA bestaat uit schenkingen en legaten. Die hebben er mee voor gezorgd dat moderne kunst inmiddels de grootste deelcollectie vormt in een museum voor 'schone kunsten' die teruggaan tot de 13e eeuw. Het tijdperk van de privéverzamelingen begon in Antwerpen al in de 16e eeuw met de straffe Bruegelcollectie van Nicolaas Jonghelinck, belastingontvanger in dienst van Filips II. Van schenkingen is pas sprake vanaf de jaren 1800, wanneer de eerste publieke musea, waaronder het KMSKA, het licht zien. In het begin gaat het alleen om oude kunst. De trend bij vermogende burgers om eigentijdse kunst te verzamelen en te doneren nam sinds 1900 geleidelijk toe en overvleugelde ten slotte de schenkingen oude kunst. Dat is een van de verrassende bevindingen in het ampel gedocumenteerde boek van Leen de Jong, met medewerking van Nanny Schrijvers en Ulrike Müller. Zijn internationale roep dankt het Antwerpse museum nochtans aan zijn oude meesters. Kostbare altaarstukken van Rubens en Van Dyck, door de Franse bezetters na de ontmanteling van enkele Antwerpse kerken in 1794 overgebracht naar Parijs, belandden na de nederlaag van Napoleon in 1815 in het KMSKA, toen nog een onderdeel van de kunstacademie. Kort daarop, in de Hollandse tijd, ontpopte ridder Florent van Ertborn zich tot de belangrijkste mecenas die het museum ooit heeft gekend. Het indrukwekkende legaat (1841) van deze burgemeester bevat topwerken van onder anderen Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Jean Fouquet, Hans Memling, Simone Martini, Fra Angelico en Antonello da Messina. Als adviseur van de koning wist hij Willem I van Oranje er bovendien toe te bewegen om een schilderij van Titiaan te verwerven op een veiling en het aan het KMSKA te schenken. De modernen maakten hun opmars onder impuls van interieurarchitect François Franck (1872-1932), die zijn hele familie mobiliseerde, de vereniging Kunst van Heden aanstuurde, tentoonstellingen met jonge kunstenaars promootte, doordrong tot het bestuur van het KMSKA en samen met zijn erfgenamen het museum een schat naliet die talrijke meesterwerken van James Ensor bevat. Het allermooiste echter, De intocht van Christus in Brussel, maakte Louis Franck jr. te gelde door het aan het Gettymuseum in Malibu te verkopen. Het schenkingenverhaal kende inderdaad niet alleen hoogtepunten. De mateloze inzet van baron Georges Caroly voor het museum resulteerde in 1920 eerst in de schenking van het iconische schilderij De man in de stoel (1875), een intimistisch werk van Henri De Braekeleer met echo's van de kunst van Van Eyck en Vermeer. Maar toen de baron, ietwat voortvarend, voor rekening van het KMSKA op een veiling een werk kocht dat het afgesproken budget te boven ging, betaalde hij het zelf en verwende voortaan het museum van Lier. Het fijnste van het oeuvre van Rik Wouters belandde in het museum door toedoen van topdokter Ludo van Bogaert. Rentenier en weldoener Oscar Nottebohm schonk een geldsom die het museum in staat stelde om opnieuw wat oude kunst te kopen ( Een sjouwer door Adriaen Brouwer en andere). Maar met het omvangrijke legaat van diamantairsvrouw Gilberte Ghesquière (2018) sloeg de balans weer door in het voordeel van de moderne en hedendaagse kunst, van Kurt Schwitters tot Panamarenko. Benieuwd hoe het KMSKA, als het ooit weer opengaat, de strijd tussen antieken en modernen zal beslechten in zijn presentatie.