Op een verlaten strand bij nacht, het tere profiel van twee op elkaar geplakte meisjes, klaar om de branding te trotseren op de restanten van een zandkasteel. Willen ze de sprong wagen? Er zit niets realistisch in de geschilderde tekening - of is het een getekend schilderij? - waarin alle details weggelaten zijn, de voorstelling herleid tot uiterst gestileerde lijnen, witte en donkere partijen, streepjes. Maar de essentie van het waargenomen beeld is gebleven en heeft het bedrieglijke echtheidsgehalte van een droom gekregen.
...

Op een verlaten strand bij nacht, het tere profiel van twee op elkaar geplakte meisjes, klaar om de branding te trotseren op de restanten van een zandkasteel. Willen ze de sprong wagen? Er zit niets realistisch in de geschilderde tekening - of is het een getekend schilderij? - waarin alle details weggelaten zijn, de voorstelling herleid tot uiterst gestileerde lijnen, witte en donkere partijen, streepjes. Maar de essentie van het waargenomen beeld is gebleven en heeft het bedrieglijke echtheidsgehalte van een droom gekregen. Before the Wave (1908) is een knap staaltje van verdichting en suggestie, het kenmerk van de mooiste werken van Léon Spilliaert (1881-1946). Het is opgenomen in de lopende retrospectieve in de Londense Royal Academy en vanaf oktober te zien in het Musée d'Orsay in Parijs. Het is ook gewoon naast meer dan 2000 andere werken door iedereen vrij te consulteren in de onlinecatalogus van de vzw Het Spilliaert Huis in Oostende (www.hetspilliaerthuis.be/cataloog). Joost Declercq had Before the Wave voor ogen toen hij voor Het Spilliaert Huis een kleine tentoonstelling bedacht met zo'n twintig geschilderde tekeningen van de huiskunstenaar, aangevuld met evenveel andere werken, verdeeld over vier hedendaagse kunstenaars: Jan Vercruysse, Lili Dujourie, Luc Tuymans en Cris Brodahl. Declercq is ook een toegewijde golfsurfer. De spanning van de surfer op het moment van stilte voor de aanstormende golf gaf hem het grondmotief in waaruit alle andere voortvloeiden: eenzaamheid, verontrusting, het wachten, het kijken. Met emotie geladen motieven, geënt op de realiteit, geobserveerd en gefilterd door een afstandelijke, fotografische blik. Het oog wordt een camera, ingesteld op scherpte en licht-donkercontrast. Een aanzet ontstond in het oude China, waarna de fotografische blik via de Japanse prentkunst van de negentiende eeuw ook Europa bereikte. De Chinezen gebruikten de schildertechniek van de gewassen inkt: ze doopten het penseel in de inkt en brachten die in verschillende verdunningen aan op zijde of papier. De kunst bestond erin om uit te komen met een minimaal aantal lijnen en tinten om een effectvolle vorm te bereiken. Ook Spilliaert hield van schilderen of tekenen met gewassen inkt, vaak verzacht door het gebruik van kleurpotlood en krijt. Zijn marines, strand- en dijkgezichten, interieurs, stillevens en (zelf-)portretten herken je erdoor uit de duizend. Van elk genre toont Joost Declercq er enkele. De andere vier kunstenaars pikken in hun werk voor Oostende elk wel iets op van de stilte, de verlatenheid, het wachten, de onbehaaglijke spanning en de afstandelijke fotografische blik die Before the Wave en aanverwante meesterwerkjes kenmerken. Echo, het schilderij van Cris Brodahl, deelt Spilliaerts verontrustende atmosfeer en zelfs enigszins de ingebakerde vormen uit diens Witte gewaden. Jan Vercruysse (Portret van de kunstenaar door hemzelf) en Lili Dujourie ontleden in hun fotoreeksen de fotografische blik tot zijn voyeuristische kern, onvermijdelijk de compliciteit onthullend tussen de kunstenaar en de kijker: bij Vercruysse in een illusieloos cynische, bij Dujourie in een extreem kwetsbare variant. Als een bijna logisch vervolg op deze impasse van het kijken, maakte Luc Tuymans werk van het wegbranden van het beeld: Passenger - een onherkenbare Albert Frère - vastgesjord in zijn nauwe vliegtuigstoel, is nog slechts een deerniswekkende schim, veroordeeld tot eeuwige onzichtbaarheid, After the Wave.