De aanslepende impasse in de Antwerpse coalitieonderhandelingen doet het echte probleem van de stad voorlopig naar de achtergrond verdwijnen. Maar het feit dat Antwerpen geen millimeter budgettaire marge voor nieuwe beleidsinitiatieven of investeringen heeft, weegt heel zwaar op het gemoed van de onderhandelaars. Pech? Nalatigheid? Slecht bestuur? Velen stellen zich binnenskamers de vraag en steken tegelijk een beschuldigende vinger uit naar de zittende schepen van Financiën, Hugo Schiltz.
...

De aanslepende impasse in de Antwerpse coalitieonderhandelingen doet het echte probleem van de stad voorlopig naar de achtergrond verdwijnen. Maar het feit dat Antwerpen geen millimeter budgettaire marge voor nieuwe beleidsinitiatieven of investeringen heeft, weegt heel zwaar op het gemoed van de onderhandelaars. Pech? Nalatigheid? Slecht bestuur? Velen stellen zich binnenskamers de vraag en steken tegelijk een beschuldigende vinger uit naar de zittende schepen van Financiën, Hugo Schiltz.Tot aan de gemeenteraadsverkiezingen slaagde Antwerpen erin de zaak stil te houden. Veel langer kon het Antwerpse stadsbestuur niet verzwijgen dat de begroting 2000-2001 verre van sluitend is. Op 7 november kreeg het kabinet van Vlaams minister van Binnenlandse Aangelegenheden Johan Sauwens (VU) voor het eerst lucht van de ernst van de situatie. Rijkelijk laat, vindt het kabinet, dat de zaak niet licht opneemt. De minister houdt Antwerpen, vanwege zijn ongezonde financiën, streng in de gaten. De stad is (net zoals Gent) onderworpen aan een 'goedkeuringstoezicht', wat betekent dat haar begroting eerst het fiat van een begeleidingscommissie moet krijgen, alvorens de gemeenteraad zijn zeg erover mag doen. Toen het Antwerpse stadsbestuur voorts liet doorschemeren zijn reservefonds te willen gebruiken om de begroting in evenwicht te brengen, werden de wenkbrauwen op het kabinet pas goed gefronst. Antwerpen moest in 1995 een reservefonds aanleggen ter waarde van 1 miljard, in ruil voor een borgstelling van de Vlaamse overheid voor een goedkope saneringslening bij het toenmalige Gemeentekrediet, nu Dexia. Voor minister Sauwens is het wellicht onbespreekbaar dat dit fonds wordt opgesoupeerd om het begrotingsgat van volgend jaar dicht te rijden. Een kwijtschelding van de schuld, waar een Antwerpse delegatie voor de verkiezingen op aandrong, is evenmin negotieerbaar. Sauwens heeft een diepgewortelde afkeer van een voorkeursbehandeling. En de minister wil ook de fricties tussen de kleine gemeenten en hun grote broers niet verder op de spits drijven. De kleintjes vinden namelijk dat Antwerpen nu al een onevenredig grote hap uit het Gemeentefonds neemt. De Vlaamse overheid piekert er dus niet over het verschil op de begroting bij te passen. 'Antwerpen moet terug naar af en zijn huiswerk overmaken' bevestigt een medewerker van Sauwens.ONDUIDELIJKHEID TROEFZeer verontrustend is dat niemand bij de stad een duidelijk beeld lijkt te hebben van de oorzaak en de omvang van de catastrofe. 'Het is moeilijk te geloven' aldus een bevoorrecht waarnemer 'maar alles lijkt Antwerpen te overvallen. Antwerpen vaart financieel een blinde koers. Vreemd dat het vorige bestuur zich daarbij zo weinig vragen heeft gesteld.' Het tekort van een kleine twee miljard op de begroting van volgend jaar wordt door de Antwerpse administratie toegeschreven aan dalende inkomsten uit de onroerende voorheffing op de bedrijfsuitrusting ten gevolge van een maatregel van de Vlaamse overheid. Die besliste in 1997 de onroerende voorheffing te verlagen om een gunstiger investeringsklimaat te scheppen. 'De Vlaamse regering voert een lastenverlaging door op onze kap' klaagt Antwerpen. Die bewering klopt niet, de overheid compenseert grotendeels het inkomstenverlies van de steden. Wat volgens mensen die het kunnen weten, wel klopt, is dat de Vlaamse regering door een administratieve fout vorig jaar 600 miljoen te veel heeft gestort op de Antwerpse stadsrekening. Antwerpen moet dit bedrag nu terugbetalen, én het bedrag schrappen uit het budget van volgend jaar. Resultaat: een put van 1,2 miljard. Vraag blijft hoe het kan dat niemand bij de stad zich vragen stelt over extra inkomsten van 600 miljoen, toch geen peulenschil. Een goed boekhouder moet bovendien in de opmaak van de begroting dalende inkomsten uit onroerende voorheffing incalculeren. De begeleidingscommissie heeft Antwerpen daar in september nog op gewezen. Dat niet doen, is op zijn minst nonchalant. De stad heeft nu noodgedwongen een 'technische begroting' opgesteld, dat wil zeggen het strikte minimum op begrotingsvlak, waaruit alle beleidsinitiatieven die het college principieel had goedgekeurd maar waarvoor nog geen kredieten waren vastgelegd, geschrapt zijn. Voor nieuwe investeringen is er helemaal geen ruimte. En dan nog moet het reservefonds eraan geloven. De toestand leidt uiteraard tot grote zenuwachtigheid aan de onderhandelingstafel en tot flink wat wrevel tussen het zittend college, dat verantwoordelijk gehouden wordt, en de nieuwkomers, die zich bedonderd voelen. 'We hebben nooit vermoed dat het zo erg was' fluistert men. De nieuwe coalitie gaat dus van start met een fraaie erfenis, ambitieuze mobiliteitsplannen mogen in deze context weer worden opgeborgen. Christian Leysen (VLD), de zelfverklaarde toekomstige schepen van Economie en Onderwijs, liet zich in een interview ontvallen dat het stadsbestuur in deze omstandigheden net zo goed geen begroting kan indienen. Vóór 8 oktober leken de stadsfinanciën nochtans aan de beterhand. Burgemeester Leona Detiège en schepen van Financiën Hugo Schiltz lieten geen gelegenheid voorbijgaan om in de verf te zetten dat Antwerpen, dankzij een goed beleid, eindelijk weer beschikt over wat budgettaire ruimte. Schiltz verkreeg tijdens zijn bestuur een schuldherschikking en bracht extra geld in de stadskas door de verkoop van participaties in het Gemeentekrediet, 'maar dat geld is niet gebruikt om de schuld structureel aan te pakken, alleen om tijdelijk soelaas te bieden' aldus een goed geïnformeerde bron. Schiltz bracht vorige week een bezoek aan het kabinet van Sauwens om te kijken of er nog iets te regelen viel, maar hij kwam van een kale reis terug. De stadsontvanger weet inmiddels niet meer van welk hout pijlen maken. Zijn dienst is hopeloos onderbemand en de financiële auditeurs, beloofd in het bestuursakkoord van de scheidende coalitie, zijn nooit aangesteld. Met als gevolg dat de tot bedrijfseenheden omgevormde departementen van de stadsadministratie geen rekenschap kunnen afleggen van hun inkomsten en uitgaven. En dat vooralsnog niemand gefundeerde suggesties heeft voor mogelijke besparingsposten.HISTORISCHE SCHULDDe historische schuld van Antwerpen bedraagt 142 miljard. Dat is ongeveer de helft van de totale uitstaande schuld van alle Vlaamse gemeenten samen. In Antwerpen leeft sterk de overtuiging dat de hogere overheid ook een grote verantwoordelijkheid draagt voor die rode cijfers. De stad lijdt inderdaad aan onderfinanciering en is in het verleden door de hogere overheid niet altijd even rechtvaardig behandeld. Toen in 1989 tientallen federale miljarden naar de gewesten stroomden, heeft Wallonië dat geld gebruikt om de schuld van Luik gedeeltelijk, en die van Charleroi volledig kwijt te schelden. Terwijl Vlaanderen het geld grotendeels in de reconversie van de Limburgse steelkoolmijnen investeerde. Antwerpen mag dan in het verleden benadeeld zijn, de stad kampt ook, terecht, met een kwalijke reputatie inzake financieel beheer, niet het minst door zijn naoorlogse traditie van nepotisme en politieke benoemingen. De Vlaamse regering is niet happig om zomaar, zonder enige Antwerpse tegenprestatie, de financiële put te dempen. De eerste taak van het nieuwe stadsbestuur wordt daarom het in kaart brengen van de inkomsten en uitgaven van de stad, om vervolgens op basis van objectieve criteria uit te maken waar kan worden bespaard. Het is vooral zaak de saneringsdiscussie uit ideologisch vaarwater te houden. Een schier onmogelijke opgave. In de sowieso al zeer moeizame onderhandelingen, staan dus heftige discussies te wachten over privatisering, een blauw stokpaardje, over het stedelijk onderwijs, van oudsher een rood bastion, waar de uitgaven 1 miljard hoger liggen dan de inkomsten, en over andere hete hangijzers. De situatie is dramatisch en legt een zware hypotheek op de toekomst van Antwerpen. Want zelfs met een goed saneringsplan zijn de resultaten pas na een paar jaar voelbaar. Antwerpen moet bovendien rekening houden met nieuwe uitdagingen, zoals de politiehervorming, de liberalisering van de energiemarkt, en de aangekondigde federale belastingverlaging. Een goed plan is echter de enige manier om te voorkomen dat een hogere overheid Antwerpen komt vertellen hoe en waar er gesaneerd moet worden. 'Zolang we geen orde op zaken brengen in het eigen huishouden, heeft het geen zin te gaan bedelen bij de Vlaamse regering. Dat kan alleen als Antwerpen zelf een sterk dossier voorlegt' meent een bron dichtbij het Antwerps stadsbestuur. Verhogen van de belastingdruk biedt geen oplossing, Antwerpen heeft ook daar zijn limiet bereikt. Een zoveelste schuldherschikking is met de huidige rentevoeten financieel niet interessant, een schuldspreiding zou de pijn alleen maar verlengen. De enige oplossing is snoeien in de uitgaven. Op 28 november aanstaande vergadert de begeleidingscommissie van de Vlaamse regering met het Antwerps stadsbestuur. Het is weinig waarschijnlijk dat minister Sauwens deze Antwerpse begroting goedkeurt. De vlieger van het reservefonds gaat niet op, zoveel is duidelijk. Tenzij het manna plotseling uit de Antwerpse hemel valt, zal de stad vanaf januari 2001 overschakelen op de zogenoemde voorlopige twaalfden, een systeem van maandelijkse kredieten, uitsluitend bestemd voor de verplichte uitgaven. Het nieuwe stadsbestuur - wie dat ook wordt - had zich de aftrap wellicht anders voorgesteld.Han Renard