Ben Okri over ?Een gevaarlijke liefde? en het verlies van de Nigeriaanse cultuur.
...

Ben Okri over ?Een gevaarlijke liefde? en het verlies van de Nigeriaanse cultuur.IN?Een gevaarlijke liefde? beschrijft Booker-Prize-winnaar Ben Okri het dagelijks leven in het van corruptie doortrokken Nigeria, waar iedereen de sporen draagt van de burgeroorlog. Het is een verhaal van niet-verwezenlijkte ambities en armoedige levens in de sloppen van Lagos. Terwijl hun leven als los zand door hun vingers glipt, verliezen de Nigerianen ook de greep op hun cultuur. Christendom en islam verdrijven de traditionele godsdiensten en het Engels verdringt de oorspronkelijke talen. ?Een gevaarlijke liefde? is echter ook het relaas van de pogingen om daaraan te ontsnappen. Het hoofdpersonage, Omovo, zoekt die uitweg in de tekenkunst en in een overspelige liefde met zijn buurvrouw. Die relatie wordt hem bijna noodlottig, maar geeft hem ook inzicht in de mechanismen van de werkelijkheid. In uw roman is de burgeroorlog maar op de achtergrond aanwezig. Hoe komt dat ? BEN OKRI : Als ik op de bijzonderheden van de oorlog was ingegaan, zou de aandacht van de lezer zich te veel op dit conflict hebben toegespitst. Ik wou tonen hoe mensen omgaan met de gevolgen ervan. Mijn roman speelt zich af in Nigeria omdat ik daar vandaan kom en het land dus goed ken. Mijn vader was enkele jaren advocaat in Londen. Kort na het uitbreken van de Biafraanse oorlog keerden we terug en leefden er onder zeer moeilijke omstandigheden in het getto van Lagos. Ik heb uitvoerig geput uit mijn eigen herinneringen, maar je kan dit verhaal ook transponeren naar Rwanda, Liberia, Bosnië of zelfs Noord-Ierland, naar elk land waar een dergelijk conflict heeft gewoed. Ik heb ook uitdrukkelijk gekozen voor een verhaal dat niet al te dramatisch is. Als ik een roman zou schrijven over de aanslagen van het Ira, zou ik nooit een zin schrijven als : ?Hij bezocht een winkel in Oxford Street, verliet die zonder er iets gekocht te hebben en vijf minuten nadat hij de hoek van de straat was omgegaan ontplofte er een bom.? Ik zou het personage de volgende dag pas uit de krant laten vernemen dat er een bom is ontploft. Dat is minder spannend, maar wel realistischer. Zo beschrijf ik ook de gevolgen van een burgeroorlog. Je kunt het effect van een elektriciteitsstoring duidelijk maken door te vertellen hoe een chirurg er midden in een operatie door wordt verrast waardoor zijn patiënt overlijdt. Dergelijke scènes kom je in mijn roman niet tegen. Voor mijn personages is het alleen maar hinderlijk een ergernis die onvermijdelijk is en waarvan de rijken geen last hebben, want die hebben generators. U beschrijft wel hoe de Nigerianen in hun ontwikkeling worden geremd. OKRI : Het beleven van een burgeroorlog is op zich al erg, maar de gevolgen ervan blijven nog een generatie lang voelbaar. Niet alleen in de vorm van oorlogstrauma's en ander verdriet, maar ook in sociaal-economisch opzicht. Geen enkele van mijn personages heeft zijn middelbare school afgemaakt of een universitaire studie gevolgd wegens geldgebrek. Dat hypothekeerde hun verdere ontwikkeling. Voorts worden ze in hun ontwikkeling geremd door de corruptie. Die is in Nigeria, het meest corrupte land van Afrika, tot in alle facetten van de samenleving doorgedrongen. Het werk dat de ambtenaren of werknemers van grote bedrijven overdag doen, is slechts een bijbaantje. Wie ook maar het onbeduidendste baantje wil bemachtigen, moet over de juiste ?connecties? beschikken. Vandaar dat Omovo's schilderij van een overgelopen beerput onmiddellijk in beslag wordt genomen. De overheid ziet er direct in wat Omovo in zijn onschuld niet heeft bedoeld, maar onbewust wel heeft aangevoeld : een satirische weergave van de toestand van het land. Uw roman bevat haast geen magische elementen die zo kenmerkend zijn voor uw eerdere werken. Is dat een aanpassing aan de markt ? OKRI : Allerminst. Mijn uitgevers en sommige critici beweren dat de lezer geen behoefte heeft aan magisch-realistische romans zoals ?Toverzangen? en ?De Hongerende Weg?, maar altijd blijkt dat ze ongelijk hebben. Uitgever Van Gennep weigerde om die reden ?Astonishing the Gods? in een Nederlandse vertaling te brengen. Toch zijn er in Engeland al 15.000 gebonden exemplaren verkocht en 50.000 in pocket. Ik heb echter wel gereageerd op vragen van lezers die niet begrepen waarom het geestenkind Azaro, het hoofdpersonage uit mijn eerdere romans, absoluut onze realiteit wilde ontvluchten. Nu ze hebben gelezen hoe vreselijk de dagelijkse realiteit in Nigeria is, zullen ze dat wellicht begrijpen. Sommigen van Omovo's vrienden dromen over hun emigratie naar de VS. Een van hen leeft er zozeer naartoe dat hij alleen nog Engels spreekt. Hij vergeet zijn ?roots? terwijl hij nog in zijn land is. OKRI : De eerste emigranten raakten in hun nieuwe vaderland langzaam maar zeker vervreemd van hun cultuur, maar tegenwoordig zie je hoe dit proces al begint nog voor de mensen vertrokken zijn. Omovo's vriend Okoro is bijna het prototype van de Amerikaanse zwarte jongere, met zijn gettoblaster en hippe uitdrukkingen. Okoro weet alles van discodansen, maar is de traditionele dansen van zijn volk vergeten. Hij richt zich in heel zijn doen en laten op de VS, terwijl het nog maar de vraag is of hij er ooit zal raken. Is dit een onomkeerbaar proces of kunnen Afrikanen hun cultuur terugvinden ? OKRI : Het is onomkeerbaar. Kijk naar de Afro-Amerikanen die zich verdiepen in de religie van hun voorvaderen. Het is een bijna aandoenlijke maar vergeefse poging een dode godsdienst tot nieuw leven te wekken. De Afrikanen zijn niet de enigen die hun oorspronkelijke cultuur verliezen. Toen de Romeinen 2000 jaar geleden Brittannië bezetten, raakten de Britten ook vervreemd van hun Keltische godsdienst, taal en cultuur. Je kunt nooit terug naar de wortels, dat is een illusie. Het gaat erom de beste elementen van de nieuwe en de oude cultuur te verbinden tot iets dat hopelijk beter is dan die twee culturen afzonderlijk. Jeroen Kuypers Piet de Moor Ben Okri, ?Een gevaarlijke liefde?, Van Gennep-NOVIB/Ncos, Amsterdam-Brussel, 504 blz. 900 fr.Ben Okri : Het gaat erom de beste elementen van de nieuwe en de oude cultuur met elkaar te verbinden.