De auteur is hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Gent.
...

De auteur is hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Gent.Wanneer u dit leest, staan we aan de vooravond van de derde Golfoorlog in vijfentwintig jaar. Tijd dus om een blik te werpen op theday after, als het stof van de strijd is gaan liggen. Dat de Amerikaanse strijdkrachten de oorlog zullen winnen, staat buiten kijf. Maar hoe moeten wij ons de wereld voorstellen na die overwinning? Het is niet helemaal uit te sluiten dat alles 'naar wens' verloopt. Een snelle militaire nederlaag van het Iraakse leger. Een Amerikaans bezettingsbewind gedurende een paar jaar om het land te stabiliseren en de economie op gang te brengen. Vervolgens de overdracht van de macht aan een min of meer democratische Iraakse regering. In de Verenigde Staten zullen de architecten van de derde Golfoorlog de eclatante overwinning uitroepen tot het ultieme bewijs dat de nieuwe empire strikes first-strategie haar deugdelijkheid heeft bewezen. In de regio zelf zal de aanwezigheid van een Amerikaans militair bewind evenwel worden aangevoeld als de zoveelste nederlaag en paranoia en revanchisme oproepen. Dat zal nog versterkt worden omdat een evenwichtig Amerikaans beleid in de Israëlisch-Palestijnse burgeroorlog zal uitblijven. De sterkste voorstanders van de derde Golfoorlog zijn immers ook de sterkste verdedigers van de Sharon-aanpak. Zij zullen dus gebruik maken van dezelfde combinatie van militaire druk en politieke chantage om, na Irak, de overige schurkenstaten in het Midden-Oosten aan te pakken, zoals Iran, Libië, Syrië en uiteindelijk Saudi-Arabië. In de rest van de wereld zullen zij hun land dezelfde weg doen inslaan. Zegedronken door de snelle overwinning zal hun overtuiging immers gesterkt zijn dat de strijdkrachten het primaire instrument vormen van het Amerikaanse buitenlandse beleid. De neiging zal groot zijn om Amerikaanse strijdkrachten wereldwijd uit te sturen, zoals de Romeinse legioenen destijds. Onder leiding van de triomferende neoconservatieven zullen diplomatie en internationale organisaties met dédain worden afgeschreven, nu bewezen is dat ze niet echt nodig zijn en het Amerikaanse beleid alleen maar hinderen. We zullen ver af staan van het 'bescheiden' buitenlandse beleid waar president Bush het bij zijn ambtsaanvaarding over had. De moedige waarschuwing van senator William Fullbright bij het begin van de Vietnamoorlog dat zijn land niet verblind mocht raken door de arrogantie van de macht, zal aan dit post-Saddam Washington niet besteed zijn. De internationale samenwerking, de erfenis van honderd jaar moeizame multilaterale diplomatieke inspanningen, zal het grote slachtoffer zijn. Het ongewoon brutale Amerikaanse optreden heeft diepe wonden geslagen in de Verenigde Naties, de NAVO en de Europese Unie. Landen zullen samenspannen om Wa-shington klem te rijden. Elke poging tot universeel leiderschap roept immers universeel verzet uit. Het begin daarvan is te zien in New York, waar Fransen, Chinezen en Russen elkaar gevonden hebben in een afwijzingsfront. Van de weeromstuit zal dat de Verenigde Staten dwingen om steeds meer enkel op eigen krachten te rekenen. Dat is meteen ook de achilleshiel van de Pax Americana. Op een dag zal de mondiale ambitie te zwaar worden om te dragen. Eindresultaat: een amechtig Amerikaans leiderschap, een verschrompeld multilateraal instrumentarium - het recept voor een lange periode van chaos, net zoals na de Pax Romana. Maar de oorlog kan vanaf de tweede dag ook averechts uitdraaien. Uiteindelijk zullen de Amerikaanse strijdkrachten ook dan de overwinning behalen, maar de prijs zal dan hoog zijn: een maandenlange stadsguerrilla met vele burgerslachtoffers, grote schade aan de Iraakse olie-installaties en de Iraakse infrastructuur, conflicten tussen Turken en Koerden, een Afghanistan-achtige instabiliteit met grote vluchtelingenstromen, paniek onder de Iraakse bevolking en een machtsstrijd tussen verscheidene fracties, onrustige buurlanden die delen van het Iraakse grondgebied hebben bezet, terreuraanslagen in de Verenigde Staten, een mondiale recessie. Kortom, een overwinning zoals in 1968 in Vietnam na het Têt-offensief: een veldslag gewonnen in de ogen van de militairen, maar de oorlog verloren in de ogen van de rest van de wereld. Zie je wel, zal dan de algemene reactie zijn. Naarmate de strijd zich moeizaam voorsleept, zullen de messen gewet worden voor een politieke afrekening in Washington zelf, waardoor alle politieke energie binnenlands gericht zal worden en het buitenland geen aandacht meer zal krijgen. Een isolationistisch en gepolariseerd Amerika is geen goede zaak, want de rest van de wereld zal daardoor niet kunnen rekenen op de Verenigde Staten om een gecoördineerd antwoord te vinden op al die problemen die ons dan te wachten staan. We zullen puin moeten ruimen in het dan onwaarschijnlijk ingewikkeld geworden kluwen van overlappende problemen in het Midden-Oosten. We zullen de economische recessie te lijf moeten gaan, die het gevolg zal zijn van het gecombineerde effect van aanslepende gevechten, gestegen olieprijs, overheidstekorten en economische onzekerheid. Als het stof van de strijd is gaan liggen, zullen ook al die problemen die aan de vooravond van 'elf september' hoogst dringend werden geacht en intussen als een kankergezwel zijn blijven groeien, in hun volle omvang opnieuw om aandacht schreeuwen: het broeikaseffect, de georganiseerde criminaliteit, de aidsepidemie, de nog steeds groter wordende kloof tussen de rijksten en de armsten in de wereld, de scheefgroei tussen ontwikkeling en leefmilieu. Om die problemen-zonder-paspoort in goede banen te leiden, is de samenwerking van alle grote mogendheden vereist. Maar het zal een hele poos duren eer de Verenigde Staten voldoende met zichzelf in het reine zijn gekomen om op een constructieve wijze hun deel van de mondiale verantwoordelijkheid opnieuw op te nemen. We staan op het punt slaapwandelend de geschiedenis in te gaan. Dat hebben we ook gedaan bij die vorige 'preventieve oorlog', die van 1914. Toen we wakker werden, zag de wereld er al evenmin aangenaam uit.