Alles draait om timing, beweren komieken. Zondag, op de dag af één jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen, hield het Vlaams Belang in de Antwerpse Waagnatie haar A-conventie. De plaats van een VB-congres is nooit toevallig. Meestal is het een of ander voormalig rood bolwerk, zoals de Horta vorig jaar.
...

Alles draait om timing, beweren komieken. Zondag, op de dag af één jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen, hield het Vlaams Belang in de Antwerpse Waagnatie haar A-conventie. De plaats van een VB-congres is nooit toevallig. Meestal is het een of ander voormalig rood bolwerk, zoals de Horta vorig jaar. Zondag kwam Filip Dewinter niet verder dan 'de Waagnatie ligt in het centrum van de stad'. Vreemd, want de symboliek lag er nochtans voor het rapen. Na de Tweede Wereldoorlog vertrokken duizenden van hieruit naar Amerika op zoek naar een beter leven. 'Dat heeft er niets mee te maken', zegt Dewinter. De symboliek van het VB kon je zondag alleen aan kraampjes kopen: een 'Hart voor Antwerpen'-speldje (in 't Antwerps pinneke) voor 2 euro, 'Hart Voor Antwerpen'-marsepein voor 5 euro, 'Hart voor Antwerpen'-notitieboekjes voor... 'Ze zoeken de laatste tijd echt naar symbolen die niet meer te counteren vallen', vertelt VB-watcher Marc Spruyt. 'Wie kan er nu iets tegen een slogan als 'Hart voor Antwerpen' hebben? Toch verrast het mij hoe iedereen zich daardoor laat misleiden. Toen Dewinter begin dit jaar startte met zijn 'Hart voor Antwerpen'-campagne, las ik in alle kranten dat het VB veranderd was. Niets was minder waar. Wie de moeite deed om de partijprogramma's te vergelijken, merkte dat het nauwelijks afweek van dat van 2000. Dat is het bizarre: ze lanceren een symbool, een imago en iedereen trapt daarin.'Toch blijft de symbolenstrijd van het VB intrigeren. Zondag op de A-conventie recupereerde Dewinter&co het stadslogo 'A'. 'Een plagerijtje . Meer niet', beweert Dewinter. Natuurlijk is het meer dan een plagerijtje . Het cynisme van Dewinter is eindeloos. Uitgerekend hij, die de laatste maanden met scherp schoot op de 'marketingcampagnes van de stad' en het logo A, pakt nu uit met de A. 'Een typische Dewinter-truc', zegt Spruyt. 'Als hij er volgend jaar niet in slaagt om aan de macht te komen, is zijn rijk uit. Daarom zijn alle middelen goed nu. Dat wil hij met die A ook duidelijk maken: hij is zo gretig om de macht over te nemen, dat hij alvast de symbolen overneemt. Enerzijds verkettert hij die, anderzijds misbruikt hij ze. De boodschap is: de meerderheid in Antwerpen mag doen wat ze wil, wij doen alsof wij degenen zijn die het voor het zeggen hebben.'Dewinters opponent, Patrick Janssens, bevond zich dit weekend aan de andere kant van de stad. In het provinciehuis, om de 'Quinzaine Française Antwerpen' te openen. Op de kraag van zijn kostuum hing een pinneke met een A erop. Nee, niet dezelfde A als die van Dewinter, want die is rood op wit. Die van de burgemeester is wit op rood en heeft zes oranje straaltjes. Dit wordt een verhaal met nuances. Het begint vijf jaar geleden. Walter Van Beirendonck was juist curator van het Modejaar geworden. Om dat in de verf te zetten, plaatste hij een grote rode A op het dak van de Boerentoren. De stad reageerde - zoals altijd - verdeeld: de ene helft vond die A geweldig, de andere helft... Panamarenko hoopte zelfs dat 'die stomme A zo snel mogelijk van de toren zou donderen'. Dat gebeurde ook. Maar amper een paar weken na het Modejaar klauterde SP.A-gedeputeerde Frank Geudens met een paar vrienden opnieuw de toren op. 'Wij heten ABBA', riep hij. ABBA bleek later te staan voor 'A Behouden op de Boerentoren Antwerpen' en kantte zich tegen de verrechtsing van de stad. 'Tot mijn verrassing kregen we per mail een 1000-tal reacties op ABBA', vertelt Geudens. 'Hoewel onze actie ludiek bedoeld was, namen heel wat mensen dat bijzonder ernstig.'Maar de A kwam niet terug. De KBC, sinds mensenheugenis eigenaar van de Boerentoren, lag dwars. 'Een teleurstelling', geeft Geudens toe. 'Maar ik vond dat we het idee van die A niet zomaar mochten weggooien. Het was zo simpel, maar o zo geniaal. Die A moest hét symbool worden van Antwerpen. Zoals de Eiffeltoren het symbool is van Parijs. Een stad heeft dat nodig om zichzelf te verkopen. Ik had eigenlijk maar één probleem: welke A? Blijkt dus dat er miljoenen A's bestaan. Ik besloot op zoek te gaan naar de gemiddelde A: niet te dik, niet te mager, even hoog als breed. Lettertype Gill Sans Bold. In het roodste rood... Ik wou er meteen een patent op nemen, maar dat bleek niet te gaan. Nogal wiedes achteraf bekeken, anders kan niemand de A nog gebruiken (lacht). Maar misschien ook goed. Nu kan iedereen de A gebruiken. Ik zeg altijd: "De A is een gevoel. Iedereen kan dat Antwerpse gevoel delen." Zoals sommige Belgen ook de C van Catalonië op hun auto plakken.'Geudens méénde het. Hij introduceerde A-ambassadeurs, A-diploma's voor bedrijven met een groot-Antwerpen-gevoel... hij trok zelfs met de A onder de arm naar de burgemeester. '"Patrick, ge moet iets doen met die A." Die letter heeft niks dan praktische voordelen. Ze heeft twee poten en blijft recht staan. Een F valt om, een O begint te rollen...' (lacht) Janssens was op dat moment driftig op zoek naar een stadslogo. Antwerpen had er geen. Of juister: had er een stuk of zestig. De stad schreef een wedstrijd uit. Winnaar werd het reclamebureau, dat - o ironie - ook de campagne van Visa had ontworpen. In geen tijd ver-overde een Keith Haring-achtige A de stad: er werden A-T-shirts ontworpen, A-briefpapier, een A-stadsbijbel, A-polsbandjes, A-posters, A-suikerklontjes... en natuurlijk A-pinnekes. Tom Lanoye draagt er één, stadsdichter Ramsey Nasr... zelfs den Bob van De Strangers draagt een pinneke. En Patrick Janssens natuurlijk, 'als er tenminste een gaatje in zijn kostuum kan'. Alleen de niet-socialistische schepenen zijn hun pinneke de laatste weken blijkbaar collectief kwijtgeraakt. Toeval? Het zal wel. Natuurlijk zit er een bedoeling achter die hele 'A'-strategie: een wij-gevoel creëren. Janssens en co willen het beeld van een verdeelde stad waar nooit iets loopt zoals het moet lopen, veranderen. In de A-stadsbijbel lezen we: 'Hoe verschillend we ook zijn, we hebben één ding gemeen: dat we Antwerpenaar zijn.' Merkwaardig document, trouwens, die A-stadsbijbel. Het stadsbestuur wordt de 'visionairen, de inspirators en motivators' genoemd (...). Wat vroeger werknemers waren van 't Stad, zijn nu de 'missionarissen' (...). Een anekdote: een van die A-missionarissen was zo enthousiast over de hele A-campagne dat hij de stralende A en de slogan ''t Stad is van iedereen'meteen ook op verkeersboetes liet drukken. Na stomverbaasde reacties van Antwerpenaars, werd de A er vlug weer afgehaald. Blijft de vraag: werkt de hele A-strategie? 'Er is meer dan een leuke campagne nodig om een wij-gevoel te creëren', zegt professor politieke marketing Frank Thevissen. 'Het probleem is dat het allemaal weer snel, snel, snel moest gaan. De normale evolutie is dat je een organisatie van onderuit vernieuwt. De laatste stap - de kers op de taart - is dan de communicatiestrategie, waarmee je duidelijk maakt dat er iets veranderd is. In Antwerpen zijn ze begonnen met de kers. Nu moeten ze de taart nog bakken. Als dat niet snel lukt, gaan mensen die hele campagne doorprikken.'En toch. Het beeld van de stad lijkt nu al veranderd. Antwerpen is de laatste tijd bijvoorbeeld heel populair in tv-series. Het gekke is: steden als Gent en Oostende hadden honderdduizenden euro's veil om die series naar hun stad te lokken. Antwerpen niet. In Antwerpen mag je komen filmen. Als enige stad in Vlaanderen heeft A een eigen Filmcel, die cameraploegen bijstaat. 'Het is indrukwekkend', vertelt Wim Cassiers van de Filmcel. 'Ik krijg telefoons uit de hele wereld of ze hier mogen komen filmen. Al weet ik niet of ze altijd een juist beeld hebben van Antwerpen. Onlangs belde een buitenlands tv-station of ze hier mochten komen filmen, met het mooie berglandschap op de achtergrond.' (lacht) Eén ding is zeker: al die series zijn promotie voor 't Stad. De Turnhoutsebaan is al lang niet meer de baan waar Abou Jahjah de oorlog predikte. Het is de baan waar Kaat Cremer uit Kaat&co haar hippe loft bewoont. Cassiers: 'De Antwerpenaar merkt dat ook. Een tijd geleden belden de makers van de in Duitsland razend populaire serie Shemansky. Ze wilden op een vrijdagavond om vijf uur komen filmen op het kruispunt van de Suikerrui en de Kaaien. Ik dacht: oei, oei, oei... op dat moment is het daar altijd file. En je kent de Antwerpenaar, hé (grijns). De dag van de opnames stond daar inderdaad een monsterfile. Alleman stapte natuurlijk uit. 'Wat is hier aan de hand?' Eén chauffeur was kwaad. Eén! De rest was ongelofelijk trots. "Watte? De Duitsers in 't Stad? Bangelijk!" '(grijns) Trots: daarover gaat A. Het is te makkelijk om de hele A-campagne af te doen als een happy-go-lucky-show. Er zit veel meer achter. Om dit te kaderen, diepen we een Humo-interview met Bob Cools uit 1992 op - de man was nog burgemeester. De kop boven het artikel luidt: 'Bol het hier af, want ge zijt ne kloot. Is dat uw vraag?' Bij het artikel staat een zwart-witfoto van een norse oude man. Vijf bladzijden lang weidt Cools uit over het Verschijnsel - de naam 'Vlaams Blok' weigert hij uit te spreken - en over die 125.000 Antwerpenaren die op dat spul gestemd hebben. En ook over die zure madammen die op de markt roepen 'dat de Cools vóór de Marokkanen is'. Terug naar 2005. Patrick Janssens brengt twee boeken uit: een kinderboek en een stadsgids. Het contrast met Cools kan nauwelijks groter zijn. In de twee boeken staat geen woord over het VB. De stad wor azzek zen gebore... is een stadsgids die helemaal past in de A-filosofie. Het boek gaat over het Sint-Anneke en de VIIe Olympiadelaan. Over Rik Coppens en Tom Barman. Over Panamarenko en Gaston Berghmans. Maar niet over partijpolitiek. (Of misschien toch, in de marge. Janssens zet in zijn top-10 van 'de gebouwen die beter nooit gebouwd waren' die mooi-lelijke IJzeren Brug op één. Niet toevallig de brug die hij volgend jaar wil afbreken. Het weerzinwekkend lelijke Alcatel-project op het Kievitplein, gebouwd onder zijn bewind, staat niet in de top-10.) Nog merkwaardiger is Janssens' kinderboek. Zelfs Dewinter heeft het gekocht. 'Voor mijn kinderen. En ja, ze vonden het goed. Ik moet Janssens dus proficiat wensen. Maar een politieke visie over de stad heb ik er helaas niet in ontdekt. Ik had evengoed de Moppentrommel van de Snoecks kunnen lezen.' Dewinter - die naar eigen zeggen ook een Antwerpen-boek aan het schrijven is - heeft niet goed gelezen. Op pagina 47 legt Janssens zijn strategie perfect uit: 'Als je voetbalt, moet je niet recht naar de goal lopen. Je kan beter een driehoekje maken: je speelt de bal naar je ploegmaat die rechts of links staat. Je loopt je tegenstander langs de andere kant voorbij. En je ploegmaat geeft de bal terug. Dat is veel beter dan boenk op de verdediger van de tegenstander te lopen.''Natuurlijk is het niet toevallig dat Janssens net nu met die boeken op de proppen komt', zegt Thevissen. 'Net zomin het toeval was dat hij De Strangers vroeg voor zijn bal. Het is tegenwoordig mode geworden om te zeggen: 'ik heb daar geen enkele bedoeling mee... 't is allemaal voor de saamhorigheid'. Dat gelooft toch geen kat? Niets is toeval nu. En maar goed ook: als Janssens nu nog niet bezig zou zijn met de verkiezingen, zou hij een vogel voor de kat zijn.'Het probleem, zegt Marc Spruyt, is dat Janssens en co te veel verwachten van de A-strategie. 'Hij redeneert: "wanneer je aan het bestuur bent, dan moet je over dat beleid communiceren. " En natuurlijk is het niet de taak van Patrick Janssens om de grote antifascist uit te hangen. Maar alleen met een goed bestuur en dito communicatie zullen ze het VB niet terugdringen. Ze zoeken al jaren naar het wondermiddel om het VB te counteren, maar dat bestaat niet. Het VB spreekt verschillende doelgroepen aan. Als de stad het VB wil aanpakken, dan zal ze het op verschillende manieren moeten doen.'Tekenend was Janssens' reactie op de aankondiging van Tom Barman om volgend jaar met dEUS een grootschalig concert tégen het VB te organiseren: hij was not amused. 'Dat bewees nog maar eens wat voor een controlefreak Janssens wel is', zegt Thevissen. 'Hij heeft de controle over de strijd tegen het VB, en die actie van Barman had hij natuurlijk niet verwacht. Nu, eerlijk gezegd: ik vind dat concert ook niet verstandig. Want wie gaat daar naar toe komen? De overtuigden. Het resultaat zal zijn dat degenen die zich aangevallen voelen, zich nog meer gaan identificeren met het Vlaams Belang. De intenties zijn goed, maar de uitwerking is niet sluw genoeg om kiezers te overtuigen.' Spruyt is het daar niet mee eens. 'Janssens reageert nu als burgemeester. Maar toen hij nog reclameman was, deed hij hetzelfde. Ik herinner mij dat hij in 1999 voor Humo een Doe De Stemtest bedacht over het Vlaams Blok, om mensen te doen nadenken over die partij. Nee, ik vind het initiatief van Barman schitterend. Het allerergste wat er nu kan gebeuren, is dat niemand zich nog expliciet uitspreekt tegen het VB. In dat geval rol je de rode loper naar de macht uit. Politiek gaat niet alleen over verkiezingen winnen, over stemmen halen. Het gaat ook om bondgenoten maken, jezelf sterk en onmisbaar maken. *** A werkt. In de Antwerpen-peiling, die Gazet van Antwerpen en de VRT dit weekend bekendmaakten, wonnen de socialisten lichtjes. Het VB stagneerde. Natuurlijk is een peiling maar een peiling. Maar toch. Dewinter recupereerde zondag in de Waagnatie niet alleen de A. Onder massaal gejuich van zijn aanhang eindigde de A-conventie op de tonen van Aantwaarpe, die evergreen van De Strangers en... de beltoon van de gsm van Patrick Janssens. Dewinter grijnsde. Janssens ook. Op 't Schoon Verdiep citeerde iemand een ander Antwerps symbool, Dirk Bikkembergs. 'As ze a schoenen beginnen te kopiëren, dan zedde goe bezig.'Door Stijn Tormans