Verhullende beeldspraak belemmert de toetredingsgesprekken tussen de EU en Turkije. De praktijk van maagdenvliescontroles is een illustratie van het belang om de dingen bij naam te noemen. Maagdenvliescontrole blijft een courant gebruik in Turkije en veel vrouwen voelen zich gedwongen om te betalen voor een operatie om hun maagdenvlies te herstellen.

Beeldspraak is zelden neutraal. Het biedt het voordeel dat men niet in detail hoeft te treden, waardoor normatieve stellingnames kunnen binnenglippen in wat aan de oppervlakte een objectief argument lijkt. Het is daarom raadzaam om metaforen tegen het licht te houden en na te gaan of de auteur ze niet gebruikt als sluipweg om een heldere argumentatiestructuur te vermijden. Eén zo'n instantie van beeldspraak is de 'zieke-man-van-Europa'-uitspraak, die historisch toe te schrijven is aan Nicholas I, tsaar van Rusland. De tsaar zag het toenmalige Osmaanse Rijk als de 'zieke man van Europa', refererend aan het territoriumverlies en de toenemende financiële afhankelijkheid van Europese mogendheden. Volgens de tsaar was het de taak van Rusland en Engeland als Europese grootmacht om het zieke lichaam dat Turkije geworden was, te redden vooraleer het door hun vingers zou glippen.

Het mag duidelijk zijn dat dergelijke beeldspraak gefundeerd is op een retorische vuistregel waarbij men zich opwerpt als heroïsche hulpverstrekker, ogenschijnlijk wars van persoonlijke nutsoverwegingen. Edoch, disclaimers en waarschuwingen daargelaten, vandaag bestaat opnieuw de verleiding om Turkije voor te stellen als het land dat in de wachtzaal zit bij dokter Europa. Turkije zit momenteel alvast tot na de Duitse verkiezingen in de wachtzaal. Pas vanaf dan kan er opnieuw onderhandeld worden over een eventuele toetreding tot de Europese Unie (EU). Dat betekent echter niet dat dokter Europa - sprekend over metaforen - niet naarstig werkt aan pilletjes en zalfjes voor Turkije. Volgens de 'Delegation of the European Union to Turkey' financiert de EU elk jaar tal van projecten in Turkije, goed voor 1.8 miljard euro. Deze projecten hebben één doel: Turkije voorbereiden op het lidmaatschap tot de EU.

Is er iets mis met deze beeldspraak? Jazeker. Men kan terecht discussiëren over de morele verantwoording om een land voor te stellen als morbide en over de eventuele paternalistische rechtvaardiging van de autoriteit van de zorgverstrekker, maar vooral: het toont niet aan wat er mis is met de voorgeschreven 'pilletjes en zalfjes'. Deze metafoor geeft kortom niet aan welke problemen zich voordoen in Turkije.

Maagdenvliescontroles zijn zo'n probleem. Turkse vrouwen worden vaak naar het ziekenhuis gebracht om hun maagdelijkheid te laten controleren - terwijl het zeer moeilijk te bepalen is of een maagdenvlies al dan niet intact is. Niet weinig Turkse mannen eisen immers een intact maagdenvlies als bewijs van maagdelijkheid en als voorwaarde om te huwen. Hoewel de Turkse overheid werk leverde om vrouwenrechten te beschermen (inclusief aandacht voor maagdenvliescontroles) getuigen Turkse onderzoekers dat de overheid niet het nodige doet om de wetten na te leven of te laten naleven. Ongeacht nieuwe wetgeving ter zake, worden maagdenvliescontroles nog steeds frequent uitgevoerd door artsen.

Sociaalwetenschappelijk onderzoek wees meermaals uit dat de bescherming van vrouwelijke maagdelijkheid één van de hoofdoorzaken is van geweld tegen vrouwen. De overgrote meerderheid van vrouwen getuigt dat zulke controles psychologisch traumatiserend zijn. Volgens sommigen zijn dergelijke controles nauw verbonden met eermoorden, waardoor vrouwen zich soms gedwongen voelen om hun maagdenvlies operatief te laten 'herstellen'. Anderen bezoeken Europese dokters met als doel om een 'maagdelijkheidscertificaat' te verkrijgen. Volgens prof. Dr. Jean-Jacques Amy worden er jaarlijks enkele honderden van zulke certificaten afgeleverd door Belgische dokters.

Ver van ons bed? Neen dus. Voldoende bekend bij de Europese bevolking en hun instellingen? Wellicht niet. Ethisch verantwoord? Dat hangt af van de normatieve premisse, maar volgens die van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie alvast niet. Dat Handvest bevestigt de rechten die voortkomen uit de internationale verplichtingen die de lidstaten gemeen hebben en focust in de eerste drie hoofdstukken op waardigheid, vrijheid en gelijkheid. Laat het nu net zo zijn dat een gedwongen maagdenvliescontrole, zonder geïnformeerde toestemming, met een aantasting van de fysieke en mentale integriteit, haaks staat op waardigheid, vrijheid en gelijkheid.

Het is dus van belang dat de toetredingsgesprekken in het najaar afgebakend worden door een heldere analyse die de problemen bij naam noemt. Ook, en vooral, de ethisch gevoelige thema's. De voorwaarde daarbij is niettemin dat de dialoog er één is tussen gelijkwaardige onderhandelaars, en niet tussen een dokter en een patiënt. Het is mijn voorstel om te vertrekken van een waarde die kan gelden om gelijk welk sociaal gebruik te beoordelen: de mate waarin het welzijn van degenen die ermee in aanraking komen beïnvloed wordt.

Laat ons hopen op rationele gesprekken, met individuele waardigheid en wederzijds respect als basis, waarbij men fundamentele ethische debatten niet uit de weg gaat vanwege politieke correctheid.

Seppe Segers is kernlid van de Liberales-denktank, studeert Wijsbegeerte aan de Universiteit van Gent en is bachelor in het Sociaal Beleid

Verhullende beeldspraak belemmert de toetredingsgesprekken tussen de EU en Turkije. De praktijk van maagdenvliescontroles is een illustratie van het belang om de dingen bij naam te noemen. Maagdenvliescontrole blijft een courant gebruik in Turkije en veel vrouwen voelen zich gedwongen om te betalen voor een operatie om hun maagdenvlies te herstellen. Beeldspraak is zelden neutraal. Het biedt het voordeel dat men niet in detail hoeft te treden, waardoor normatieve stellingnames kunnen binnenglippen in wat aan de oppervlakte een objectief argument lijkt. Het is daarom raadzaam om metaforen tegen het licht te houden en na te gaan of de auteur ze niet gebruikt als sluipweg om een heldere argumentatiestructuur te vermijden. Eén zo'n instantie van beeldspraak is de 'zieke-man-van-Europa'-uitspraak, die historisch toe te schrijven is aan Nicholas I, tsaar van Rusland. De tsaar zag het toenmalige Osmaanse Rijk als de 'zieke man van Europa', refererend aan het territoriumverlies en de toenemende financiële afhankelijkheid van Europese mogendheden. Volgens de tsaar was het de taak van Rusland en Engeland als Europese grootmacht om het zieke lichaam dat Turkije geworden was, te redden vooraleer het door hun vingers zou glippen. Het mag duidelijk zijn dat dergelijke beeldspraak gefundeerd is op een retorische vuistregel waarbij men zich opwerpt als heroïsche hulpverstrekker, ogenschijnlijk wars van persoonlijke nutsoverwegingen. Edoch, disclaimers en waarschuwingen daargelaten, vandaag bestaat opnieuw de verleiding om Turkije voor te stellen als het land dat in de wachtzaal zit bij dokter Europa. Turkije zit momenteel alvast tot na de Duitse verkiezingen in de wachtzaal. Pas vanaf dan kan er opnieuw onderhandeld worden over een eventuele toetreding tot de Europese Unie (EU). Dat betekent echter niet dat dokter Europa - sprekend over metaforen - niet naarstig werkt aan pilletjes en zalfjes voor Turkije. Volgens de 'Delegation of the European Union to Turkey' financiert de EU elk jaar tal van projecten in Turkije, goed voor 1.8 miljard euro. Deze projecten hebben één doel: Turkije voorbereiden op het lidmaatschap tot de EU. Is er iets mis met deze beeldspraak? Jazeker. Men kan terecht discussiëren over de morele verantwoording om een land voor te stellen als morbide en over de eventuele paternalistische rechtvaardiging van de autoriteit van de zorgverstrekker, maar vooral: het toont niet aan wat er mis is met de voorgeschreven 'pilletjes en zalfjes'. Deze metafoor geeft kortom niet aan welke problemen zich voordoen in Turkije. Maagdenvliescontroles zijn zo'n probleem. Turkse vrouwen worden vaak naar het ziekenhuis gebracht om hun maagdelijkheid te laten controleren - terwijl het zeer moeilijk te bepalen is of een maagdenvlies al dan niet intact is. Niet weinig Turkse mannen eisen immers een intact maagdenvlies als bewijs van maagdelijkheid en als voorwaarde om te huwen. Hoewel de Turkse overheid werk leverde om vrouwenrechten te beschermen (inclusief aandacht voor maagdenvliescontroles) getuigen Turkse onderzoekers dat de overheid niet het nodige doet om de wetten na te leven of te laten naleven. Ongeacht nieuwe wetgeving ter zake, worden maagdenvliescontroles nog steeds frequent uitgevoerd door artsen. Sociaalwetenschappelijk onderzoek wees meermaals uit dat de bescherming van vrouwelijke maagdelijkheid één van de hoofdoorzaken is van geweld tegen vrouwen. De overgrote meerderheid van vrouwen getuigt dat zulke controles psychologisch traumatiserend zijn. Volgens sommigen zijn dergelijke controles nauw verbonden met eermoorden, waardoor vrouwen zich soms gedwongen voelen om hun maagdenvlies operatief te laten 'herstellen'. Anderen bezoeken Europese dokters met als doel om een 'maagdelijkheidscertificaat' te verkrijgen. Volgens prof. Dr. Jean-Jacques Amy worden er jaarlijks enkele honderden van zulke certificaten afgeleverd door Belgische dokters. Ver van ons bed? Neen dus. Voldoende bekend bij de Europese bevolking en hun instellingen? Wellicht niet. Ethisch verantwoord? Dat hangt af van de normatieve premisse, maar volgens die van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie alvast niet. Dat Handvest bevestigt de rechten die voortkomen uit de internationale verplichtingen die de lidstaten gemeen hebben en focust in de eerste drie hoofdstukken op waardigheid, vrijheid en gelijkheid. Laat het nu net zo zijn dat een gedwongen maagdenvliescontrole, zonder geïnformeerde toestemming, met een aantasting van de fysieke en mentale integriteit, haaks staat op waardigheid, vrijheid en gelijkheid. Het is dus van belang dat de toetredingsgesprekken in het najaar afgebakend worden door een heldere analyse die de problemen bij naam noemt. Ook, en vooral, de ethisch gevoelige thema's. De voorwaarde daarbij is niettemin dat de dialoog er één is tussen gelijkwaardige onderhandelaars, en niet tussen een dokter en een patiënt. Het is mijn voorstel om te vertrekken van een waarde die kan gelden om gelijk welk sociaal gebruik te beoordelen: de mate waarin het welzijn van degenen die ermee in aanraking komen beïnvloed wordt. Laat ons hopen op rationele gesprekken, met individuele waardigheid en wederzijds respect als basis, waarbij men fundamentele ethische debatten niet uit de weg gaat vanwege politieke correctheid. Seppe Segers is kernlid van de Liberales-denktank, studeert Wijsbegeerte aan de Universiteit van Gent en is bachelor in het Sociaal Beleid