In 4 op 10 Vlaamse tuinen zitten teken: hoe groot is het risico op infectie?

© UAntwerpen
Trui Engels Journalist Knack.be

In Europa neemt het aantal infecties door tekenbeten, voornamelijk de ziekte van Lyme, jaar na jaar toe. Wat velen niet weten is dat het probleem zich ook in de eigen tuin schuilhoudt.

Teken zitten niet enkel in lang gras in de bossen van de Ardennen. Uit een burgeronderzoek van de UAntwerpen van 168 (vooral landelijke) Vlaamse tuinen blijkt namelijk dat er zich in 40 procent van deze tuinen ook teken schuilhouden. In totaal kregen de onderzoekers 671 teken binnen. Het gaat om drie soorten: de vogelteek, de egelteek en de schapenteek. Die laatste was met 92 procent veruit de meest voorkomende. Er werden teken gevonden in alle Vlaamse provincies en op verschillende types vegetatie in de tuinen.

Met dit onderzoek wil UAntwerpen het risico op besmettingen in tuinen beter in kaart brengen. In 2019 werd immers bijna 45 procent van de gerapporteerde tekenbeten op Tekennet.be opgelopen in de tuin. Toch blijkt uit onderzoek dat 40 procent van de mensen zich niet beschermt tegen teken in de tuin. Tijdens een wandeling in de bossen is dat maar 12 procent. ‘De meeste mensen denken dat de aanwezigheid van grote zoogdieren, zoals reeën, de belangrijkste rol speelt in het in stand houden van een tekenpopulatie, maar dat klopt niet helemaal’, zegt biologe Käthe Robert (UAntwerpen). ‘Teken hebben vier levensstadia en het zijn enkel de exemplaren in het laatste levensstadium die grote zoogdieren nodig hebben. De twee niet-volwassen levensstadia, de larven en de nimfen, voeden zich op kleine zoogdieren en vogels die in onze tuinen voorkomen.’

Ziekte van Lyme

De kans is bovendien niet onbestaand dat je door een tekenbeet een infectie oploopt. In de gevangen teken uit de Vlaamse tuinen werden verschillende ziekmakende bacteriën gevonden, waaronder degene die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Algemeen in België is 10 tot 20 procent van de teken besmet met de bacterie Borrelia burgdorferi die de infectieziekte Lyme borreliose veroorzaakt. Tot nog toe blijkt uit het onderzoek dat de besmettingspercentages in de tuinen vergelijkbaar of zelfs iets hoger dan die van teken in bosgebieden. Maar verder onderzoek is nodig.

Als je de teek binnen de 12 uur veilig verwijdert, is het risico op een besmetting met Lyme bijna onbestaand. Toch is het aangeraden om elke tekenbeet op te volgen voor symptomen. Is er toch een besmetting, dan zal bij ongeveer de helft van de mensen het lichaam zich er voldoende tegen kunnen verdedigen en wordt de persoon niet ziek. Wanneer de ziekte zich wel ontwikkelt, ontstaat 2 tot 30 dagen na de tekenbeet meestal, maar niet altijd, een rode kring op de huid die vanaf de plaats van de tekenbeet langzaamaan groter wordt. Er kunnen ook andere verschijnselen optreden, zoals koorts, vermoeidheid en spier- en hoofdpijn. Lyme is makkelijk te behandelen met antibiotica als je er op tijd bij bent.

Sommige patiënten die de ziekte van Lyme hebben gehad (en behandeld zijn) lijden aan het ‘post Lyme-syndroom’, vergelijkbaar met long covid na een infectie met SARS-CoV-2. De exacte oorzaak van dit syndroom is nog onbekend. Wetenschappers nemen aan dat de klachten het resultaat zijn van blijvende schade na een infectie met de ziekte van Lyme, en niet van een voortdurende infectie.

Van april tot oktober loop je het meeste risico op een tekenbeet, maar door de zachtere winters van de voorbije jaren, kunnen we tegenwoordig ook in de winter een tekenbeet oplopen, zegt Robert. ‘Teken leven 2 tot 6 jaar, maar zijn niet actief als het te koud of te warm is. Dat zijn ze wel als het niet vriest en het warmer is dan 5 garden. We hebben sinds de jaren 70 ook het verspreidingsgebied van de teken zien toenemen omdat er meer geïnvesteerd wordt in groene connectiviteit, zoals ecoducten, waardoor de gastheerpopulatie beter op elkaar aansluit. Daardoor kunnen steeds meer gastheren tot in de steden komen en die brengen teken met zich mee.’

Virus

Een minder bekende infectieziekte die wordt overgedragen door teken is tekenencefalitis (TBE). De teek zo snel mogelijk verwijderen, beschermt in dit geval niet omdat die ziekte in het begin van de beet wordt overgedragen. Een besmetting met het tekenencefalitis-virus verloopt meestal zonder symptomen of geeft een milde ziekte, met griepachtige verschijnselen die spontaan verdwijnen. Maar het kan in zeldzame gevallen leiden tot een ontsteking van de hersenvliezen of het hersenweefsel en zelfs de dood.

‘Hier gaat het om een virus dat in een groot deel van Europa in opmars is, maar officieel nog niet in België is vastgesteld’, zegt de biologe. ‘Het is wel al gespot in mogelijke gastheren, maar het aantal teken dat dit virus draagt, is haast verwaarloosbaar. Er bestaat een vaccin tegen TBE, al is het in België voorlopig niet nodig om je te laten inenten. Misschien is dat in de toekomst wel raadzaam. Het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen volgt dit heel nauwgezet op. Ga je daarentegen kamperen of wandelen in gebieden in Europa waar TBE wel voorkomt, is vaccinatie sterk aangeraden’, besluit Robert.

Burgeronderzoek

Teek a Break, het burgerwetenschappelijk onderzoek naar teken, is op zoek naar extra deelnemers. Mensen kunnen met een zelfgemaakte tekenvlag in de tuin teken vangen, invriezen en opsturen. Wil jij je steentje bijdragen aan dit onderzoek, dat nog tot oktober 2022 loopt? Op www.uantwerpen.be/teken vind je alle info.

Fout opgemerkt of meer nieuws? Meld het hier

Partner Content