Annegret-Kramp Karrenbauer, kortweg AKK, heeft haar ontslag als voorzitter van de Duitse christendemocraten aangekondigd. Het was een kroniek van een aangekonigd aftreden. De plannen van Angela Merkel om op een vlotte manier een vertrouwelinge aan het roer te krijgen is op een pijnlijke manier mislukt. De kans is niet onbestaande dat ze zelf vroeger moet vertrekken.
...

Annegret-Kramp Karrenbauer, kortweg AKK, heeft haar ontslag als voorzitter van de Duitse christendemocraten aangekondigd. Het was een kroniek van een aangekonigd aftreden. De plannen van Angela Merkel om op een vlotte manier een vertrouwelinge aan het roer te krijgen is op een pijnlijke manier mislukt. De kans is niet onbestaande dat ze zelf vroeger moet vertrekken.Even terug naar eind 2017. Bij de nationale parlementsverkiezingen kreeg bondskanselier Merkel de wind van voren. Om de spanningen te verzachten nam ze afstand van het partijvoorzitterschap. Merkel schoof haar vertrouwelinge en voormalig minister-president van Saarland Annegret Kramp-Karrenbauer naar voor, al kreeg die meer weerstand dan verwacht. Uiteindelijk haalde ze in de tweede ronde slechts een nipte meerderheid tegen de conservatieve Friedrich Merz.Annegret Kramp-Karrenbauer, kortweg AKK, ondervond meteen moeilijkheden om de volledige partijachterban van haar kwaliteiten te overtuigen. In nationale populariteitspolls prijkte ze nooit in de top tien. Haar beslissing om nationale ervaring op te doen als minister van Defensie - misschien wel de moeilijkste ministerpost in Duitsland - zette weinig zoden aan de dijk. Haar inhoudelijke lijn en leiderschapskwaliteiten waren steeds onderwerp van kritiek.Eind vorig jaar probeerde Kramp-Karrenbauer het laken naar zich toe te trekken op het nationale partijcongres. Zich bewust van haar zwakke positie zette ze haar achterban voor een dilemma: 'Als jullie er niet van overtuigd zijn dat ik de juiste weg voor ogen heb, dan maken we er vanavond een einde aan. Maar als jullie vinden dat we deze weg toch moeten volgen, laat ons dan de mouwen opstropen en beginnen', aldus Kramp-Karrenbauer. Karrenbauer kreeg minutenlang applaus, maar had enkel tijd gekocht.Exit 'AKK'Het doek lijkt nu definitief te vallen over het partijvoorzitterschap van Annegret Kramp-Karrenbauer. Dat kondigde ze maandagochtend zelf aan op het partijpresidium. Na een hobbelig parcours als voorzitster, geteisterd door slechte peilingen en teleurstellende verkiezingsresultaten, geeft het politieke debacle in Thüringen de doodsteek aan haar voorzitterschap. Wel zal ze naar alle waarschijnlijkheid verder doen als minister van Defensie. Wat is er precies gebeurd? Vorige week verkozen 21 christendemocraten samen met het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) de liberaal Thomas Kemmerich tot minister-president. Daarmee rebelleerden ze tegen de partijlijn die samenwerking met partijen op de extremen van het politieke spectrum verbiedt. De stemming kwam er na een politieke patstelling waarbij de traditionele partijen onvoldoende zetels konden bemachtigen tijdens de deelstaatverkiezingen eind vorig jaar. Het waren de radicaal-linkse Die Linke en de extreemrechtse Alternative für Deutschland die aan het langste einde trokken. Zonder een van de twee partijen kon er geen stabiele meerderheid gevonden worden. De crisis in Thüringen had van meet af aan een Berlijnse component. Mike Mohring, CDU-voorzitter in Thüringen, toonde zich meteen na de stembusslag bereid om met Die Linke te spreken. Zonder een andere concrete oplossing naar voor te schuiven werd hem dat door Kramp-Karrenbauer en partijsecretaris Paul Ziemiak resoluut verboden. AKK was dus van meet af aan betrokken bij de crisis die zich nadien zou ontvouwen. Na de stemming besloot ze meteen naar de deelstaat af te reizen. Voor Kramp-Karrenbauer was het een vervelende situatie, maar wel één waarin ze doortastend leiderschap kon tonen. Maar ter plaatse kreeg ze de wind van voren omdat ze aanvankelijk de situatie mee had veroorzaakt. Uiteindelijk was het Merkel die tussenbeide moest komen om orde op zaken te stellen - waaruit bleek dat Kramp-Karrenbauer in de praktijk machteloos was. AKK trekt nu haar eigen conclusies. 'Ze heeft beseft dat ze binnen haar partij onvoldoende steun geniet om op cruciale dossiers te kunnen doordrukken', klinkt het in diplomatieke kringen in Berlijn. Déjà vu? Het verhaal doet terugdenken aan de episode van voormalig bondskanselier Helmut Kohl en zijn poulain Wolfgang Schäuble aan het eind van de jaren '90. 'Kohls populariteit was tanende en jonge leeuwen aasden op zijn positie', legt Duitsland-expert Dirk Rochtus (KU Leuven) uit. Na de verkiezingsnederlaag in 1998 droeg Kohl Schäuble voor, maar nadat beide heren raakten verwikkeld in een schandaal rond alternatieve boekhouding moest die laatste aftreden. Uiteindelijk wist huidig bondskanselier Angela Merkel het machtsvacuüm op te vullen. De samenwerking tussen Schäuble en Merkel zou nadien zelden nog hartelijk verlopen. Diezelfde Merkel kijkt momenteel ook aan tegen het einde van haar carrière politieke carrière in het land. Hoewel ze nog steeds een van de populairste politici is, staat ze verzwakt: net als in de rest van de Europese Unie zitten de traditionele partijen er danig in het defensief. Omdat ze partijvoorzitter af is, heeft ze in principe geen rechtstreekse invloed meer over de gang van zaken in eigen rangen. Merkels opvolgingsstrijd heeft de partij veel pijn gedaan. De gestructureerde transitie die zij voor ogen had, is volledig mislukt. Vraag is dus vooral wie het huidige machtsvacuüm zal opvullen. Naar gewoonte wordt de partijvoorzitter ook de kandidaat-bondskanselier. Nu Merkels grote favoriet uit de race stapt, is het voorlopig koffiedik kijken wie als voorzitter uit de bus komt. Wel circuleren er al geruime tijd enkele namen die zich de afgelopen jaren prominent op de voorgrond hebben gewerkt. 'Gedoodverfde voorzitterskandidaten zijn Friedrich Merz, Jens Spahn, Armin Laschet en Markus Söder', vertelt Rochtus aan Knack. De conservatieve Friedrich Merz nam het in 2018 al op tegen Kramp-Karrenbauer bij de voorzittersverkiezingen en wist het haar toen knap lastig te maken. Een tweede naam is Jens Spahn. Als jongste van de bovengenoemde namen moest hij bij de vorige voorzittersverkiezingen ook de duimen leggen voor Kramp-Karrenbauer. Sindsdien heeft hij zichzelf als minister van Volksgezondheid aardig in de verf kunnen zetten als een politicus van gematigd centrumrechts. Een derde potentiële kandidaat is Armin Laschet, huidig minister-president van de invloedrijke deelstaat Nordrhein-Westfalen en vertrouweling van Angela Merkel. Ten slotte zou Markus Söder (CSU) een handige oplossing kunnen bieden voor de interne strubbelingen in de partij. Intussen is het dertig jaar geleden dat een Beierse christendemocraat, Franz Josef Strauß, het nog eens als kanselierskandidaat mocht proberen. Tenzij Laschet het pleit wint, lijkt het erop dat de partij onder de nieuwe voorzitter terug naar rechts zal opschuiven. Onzekere (Europese) toekomstHoewel de CDU volgens de meest recente peilingen nog steeds 28 procent van de stemmen haalt, zal ze zich aanzienlijk moeten bezinnen over haar eigen toekomst. Voormalig SPD-voorzitter Sigmar Gabriel waarschuwt ervoor dat de CDU wel eens hetzelfde kan meemaken als zijn partij - en Gabriel kan het als ervaringsdeskundige wel eens bij het rechte eind hebben. Moet Merkel na de voorzittersverkiezingen een stap opzij zetten om de nieuwe kopman- of vrouw de nodige ruimte te geven? Of zal de nieuwe voorzitter zelf de regering laten vallen en Merkel kapitelen om aan de hand van vervroegde verkiezingen zelf tot op het hoogste schavot te schoppen? De grote coalitie tussen de sociaal- en de christendemocraten zit al een tijdlang in het defensief en kan ondanks enkele aanzienlijke verwezenlijkingen het grote publiek moeilijk overtuigen. Onder impuls van het nieuwe voorzittersduo is de sociaaldemocratische SPD vooral bezig met een inhoudelijke heroriëntatie. Ook de christendemocraten gaan die weg op. Mogelijk heeft de politieke turbulentie in Duitsland aanzienlijke gevolgen voor het Europese toneel. Met het oog op de nationale parlementsverkiezingen in 2021 en de daaropvolgende coalitievorming betekent het dat Duitsland de komende periode nog meer naar binnen zal georiënteerd zijn. En dat terwijl Duitsland binnenkort het voorzitterschap van de Europese Raad bekleedt. De hervorming van de Europese bankenunie en de ambitieuze voorstellen van Frans president Emmanuel Macron - die al langer gefrustreerd is door de Duitse terughoudendheid - zullen misschien nog langer op zich laten wachten.