Keine Atempause. Geschichte wird gemacht. Es geht voran! De eerste lijn van het iconische nummer Ein Jahr van de groep Fehlfarben lijkt wel geschreven voor de partijtop van de Duitse sociaaldemocraten (SPD). Zondag moest partij- en fractievoorzitter Andrea Nahles de eer aan zichzelf houden - ze nam ontslag als voorzitter van de partij én als fractievoorzitter - nadat de druk binnen de partij onhoudbaar was geworden. Na Sigmar Gabriel, Martin Schulz en Olaf Scholz is Nahles de vierde voorzitter die op ruim twee jaar tijd het ambt naast zich neerlegt. Geen adempauze voor de SPD-voorzitters dus.
...

Keine Atempause. Geschichte wird gemacht. Es geht voran! De eerste lijn van het iconische nummer Ein Jahr van de groep Fehlfarben lijkt wel geschreven voor de partijtop van de Duitse sociaaldemocraten (SPD). Zondag moest partij- en fractievoorzitter Andrea Nahles de eer aan zichzelf houden - ze nam ontslag als voorzitter van de partij én als fractievoorzitter - nadat de druk binnen de partij onhoudbaar was geworden. Na Sigmar Gabriel, Martin Schulz en Olaf Scholz is Nahles de vierde voorzitter die op ruim twee jaar tijd het ambt naast zich neerlegt. Geen adempauze voor de SPD-voorzitters dus. SteekspelSinds haar aantreden in april vorig jaar heerste er binnen de SPD grote onvrede over Nahles. Voor de rechtervleugel was ze van meet af aan verdacht omdat ze als voormalig jongerenvoorzitter de links-radicale standpunten niet schuwde. De linkervleugel vond dat Nahles koppig bleef vasthouden aan de destructieve centrumkoers van de afgelopen jaren. Welke kant de partij ook uitging, Nahles kreeg de wind van voor. Haar voorzitterschap werd voorwerp van een beenhard steekspel in eigen rangen, zeker na de nefaste resultaten bij de Europese verkiezingen en de stembusgang in de stadstaat Bremen. Tweemaal behaalde de SPD het slechtste verkiezingsresultaat in haar geschiedenis. In Bremen moest de partij voor het eerst in 73 jaar de duimen leggen voor de christendemocratische CDU. Voor kritische stemmen binnen de partij was dat dé aanleiding om de druk op Nahles op te voeren. Wat volgde was geen achterklap, ze werd openlijk in vraag gesteld. 'Ik geniet niet meer de nodige ruggensteun om langer te kunnen aanblijven', aldus Nahles bij de aankondiging dat ze beide functies naast zich neerlegde. Een opmerkelijke nederlaag voor iemand die als minister van Werk en Sociale Zaken in de vorige Bondsregering het minimumloon wist in te voeren. Dat was misschien wel een van de belangrijkste verwezenlijkingen van de Duitse sociaaldemocraten in de afgelopen decennia. De reacties op de gang van zaken waren allesbehalve mild. 'Hoe kan een partij die rechtvaardigheid en gelijkheid moet uitdragen zo met haar eigen mensen omgaan?', fulmineerde jongerenvoorzitter Kevin Kühnert op sociale media. Existentiële crisisVolgens de Duitse krant Die Welt verkeert de SPD in de diepste crisis sinds haar begindagen. Zowel het ontslag als de verkiezingsresultaten zijn exemplarisch voor de impasse waarin de SPD een kleine vijftien jaar verkeert. In 2005 wist de partij nog 34,2 procent van de kiezers te overtuigen. Bij de jongste Europese verkiezingen moest de SPD het stellen met 15,8 procent, een verlies van maar liefst 11,5 procentpunten in vergelijking met 2014. Met het oog op de komende deelstaatverkiezingen in Saksen, Thüringen en Brandenburg deze herfst bieden het intern geruzie en de slechte verkiezingsresultaten bitter weinig hoop op beterschap.Waarom blijft het maar mislopen voor de Duitse sociaaldemocraten? Grootste struikelblok lijkt de onvermijdelijke grote coalitie met de Union (CDU/CSU) van bondskanselier Angela Merkel. Door de opkomst van de Alternative für Deutschland (AfD) en de toenemende spreiding van de stemmen over de verschillende partijen heen is het Duitse partijlandschap fundamenteel veranderd. Na de Bondsdagverkiezingen in 2017 was de grote coalitie het enige tweepartijenverbond dat bij onze oosterburen nog mogelijk was. Hoewel de SPD aanvankelijk beloofde om een oppositiekuur te ondergaan, werd de partij door de mislukte regeringsonderhandelingen tussen de Union, de Grünen en de liberale FDP (ook wel de Jamaikacoalitie genoemd, nvdr.) gedwongen tot een nieuw verstandshuwelijk met de christendemocraten. Die samenwerking verloopt hoe langer hoe moeilijker. Bij de SPD heerst er aanzienlijke frustratie over het feit dat ze niet beloond wordt voor de maatregelen die de regering onder haar impuls heeft genomen. De invoering van het minimumloon, de goedkeuring van het homohuwelijk, de opvang van vluchtelingen, etc. het zijn verwezenlijkingen die de sociaaldemocratische kiezers zeker steunen en die ook gezien mogen worden. Dat geeft iedereen toe. In plaats daarvan wordt de SPD in een snel tempo voorbijgestoken door Die Grünen. Die mogen volgens de meest recente peilingen zelfs rekenen op 20 tot zelfs 27 procent van de stemmen. Door het charismatische en realistische leiderschap van partijkopstukken Robert Habeck en Annalena Baerbock verlaten een massa kiezers de traditionele partijen voor de Duitse ecologisten. Die Grünen wisten bij de Europese verkiezingen maar liefst anderhalf miljoen kiezers van hun sociaaldemocratische concullega's af te snoepen. Wat als?In de SPD klinkt de roep de grote coalitie te verlaten alsmaar luider. Als de partij geen radicale stappen onderneemt, dreigt ze nog verder in de dieperik in te strompelen. Maar er zijn ook tegenargumenten: hoe lang zal de SPD veroordeeld zijn tot de oppositiebanken? En zullen ze in dat geval niet nog verder wegzakken? Bovendien staan er de komende maanden enkele cruciale dossiers voor de deur. Denk maar aan de Europese begrotingsopmaak, de brexit, het Duitse voorzitterschap in de Europese Raad en de verdeling van de Europese topposities. Vanuit die optiek roept de sociaaldemocratische partijtop op tot stabiliteit. Maar laat die alternativlose stabiliteit nu net datgene zijn waar vele kiezers de buik van vol hebben. Zoals altijd in rumoerige tijden: enige voorzichtigheid blijft geboden, het einde van de grote coalitie werd de voorbije jaren (ook door uw dienaar, nvdr.) al meer verkeerdelijk voorspeld. Verlaat de SPD toch het toneel, dan is het aan Angela Merkel om een nieuwe coalitie te bouwen. Mathematisch is het enige alternatief een Jamaikacoalitie. Maar dat lijkt onbegonnen werk. De liberalen hebben opnieuw aangegeven dat ze niet in een regering willen stappen met Merkel aan het hoofd. De groenen willen op hun beurt liever nieuwe verkiezingen om de gunstige peilingen in resultaten om te zetten. Merkel kan ook zelf een stap terugzetten. Dat kan op twee manieren. Ofwel neemt ze ontslag en moet bondspresident Frank-Walter Steinmeier op zoek naar een vervanger. Die kan worden benoemd nadat een kandidaat na maximaal drie stemrondes de absolute meerderheid van de stemmen behaalt. Wanneer iemand slechts een relatieve meerderheid achter zich kan scharen, kan Steinmeier die benoemen of op eigen houtje het parlement ontbinden. Tweede mogelijkheid is dat Merkel zelf de vertrouwensvraag stelt. Als ze die verliest, dan kan Steinmeier ineens nieuwe verkiezingen uitschrijven.