Opinie

Herman Matthijs (UGent, VUB)

‘Er zal de volgende maanden ernstig moeten nagedacht worden over het defensiedossier’

Herman Matthijs (UGent, VUB) Hoogleraar Openbare Financiën aan de UGent en de VUB en lid van de Hoge Raad Financiën

Een grootschalige integratie van de Benelux-legers en een gemeenschappelijk aankoopbeleid kan al wat oplossen, schrijft Herman Mathijs.

Een meer dan opmerkelijke situatie maken we dezer dagen mee. Er worden allerlei sancties genomen tegen Russische politici, oligarchen, banken, bedrijven, de staat enzoverder, maar we blijven Russisch gas invoeren tegen ongeveer 700 miljoen euro per dag. Enkele Russische banken mogen blijven werken via het SWIFT-systeem en de Russische nationale bank is nog steeds lid van de bank der banken, de Bank voor Internationale Betalingen. De Britse conservatieve oorlogspremier Winston Churchill zei ooit: ‘We voederen de krokodillen in de hoop dat deze ons als laatste gaan opeten.’

Poetin en de NAVO

Al 20 jaar is de Russische president Vladimir Poetin bezig met oorlog te voeren: Tsjetsjenië, Georgië, de Krim, Syrië, enkele maanden geleden nog Kazachstan en nu Oekraïne. Vooral in Syrië heeft Poetin zijn nieuwste wapens kunnen uittesten voor het Oekraïne-offensief. Nooit heeft het Westen veel gedaan, enkele jaren geleden kwamen er wat voorlopige lichte sancties.

Waarom de NAVO in de jaren negentig wel een ‘no fly zone’ kon opleggen boven toenmalig Joegoslavië en vandaag niet boven het aangevallen Oekraïne, is niet te verklaren. Maar de NAVO heeft ook een traditie van niet ingrijpen in het Russisch gebied en de voorbeelden zijn een deel van de geschiedenis van de Koude Oorlog: de opstand te Oost-Berlijn (1953), de Hongaarse Opstand (1956), de Praagse Lente (1968) enzoverder. Uiteindelijk is heel het Sovjetrijk uiteengevallen als gevolg van het economisch-financieel-politiek faillissement van het communisme.

Als gevolg van de militaire oorlogssituatie hebben diverse NAVO-lidstaten aangekondigd om hun budgettaire uitgaven voor het leger te verhogen. Reeds op de ‘Wales summit ‘ van 2014 was beslist dat de lidstaten van het bondgenootschap tegen 2024 aan twee budgettaire normen zouden moeten voldoen. Primo, zou er minstens twee procent van het bbp worden uitgeven aan defensie. Volgens het NAVO-rapport van juni 2021 voldoen daar elf landen aan, namelijk: de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Polen, Noorwegen, Roemenië, Griekenland, Kroatië en de drie Baltische staten. Secundo zou minstens 20 procent van het militair budget moeten besteed worden aan aankopen en investeringen. Hieraan voldoen al 18 van de 30 NAVO-landen.

België

België voldoet aan geen van beide normen. Volgens de NAVO bereikt dit land in 2021 een uitgavennorm van 1,12 procent bbp, wat al iets meer is dan het dieptepunt van 2017 met 0,88 procent. Nederland wordt geraamd op 1,45 procent. Het NAVO-gemiddelde wordt voor 2021 geraamd op 2,65 procent en zonder de VS wordt dat 1,70 procent. Nog steeds loopt België hier erg achteraan in het peloton van de 30 leden.

Ingevolge het investeringsprogramma van de Zweedse regering, met minister Steven Vandeput (N-VA) op de post van landsverdediging, zijn de investeringen wel aan het stijgen tot 18 procent in 2021. Het ziet er dus naar uit dit land de tweede norm van Wales wel kan behalen.

Als men de laatste NAVO-studie van juni 2021 doorneemt, krijgt men het volgende budgettair militair profiel van het koninkrijk België. Er gaat 56 procent van het defensiebudget naar personeel, 18 procent naar aankopen, 2 procent naar infrastructuur en 24 procent naar onderhoud en operaties. Het legercontingent staat op 24.800 mensen en dat was in 2014 nog 30.500 personen. We hebben dus al ruim 20 procent bespaard op het personeelsbestand en zijn daarmee ook op zo’n laag niveau gekomen dat niet alle taken meer kunnen uitgeoefend worden. Nederland staat al jaren stabiel op 40.800 mensen in het leger.

Per capita geeft dit land 466 dollar uit aan defensie en dat is een stuk lager dan Nederland (685 dollar) en zelfs Luxemburg (594 dollar). Het NAVO-gemiddelde staat hier op 1.102 dollar en zonder de VSA op 521 dollar.

De NAVO raamt ons defensiebudget voor 2021 op 5.337 miljoen euro of de reeds vermelde 1,12 procent van het bbp. Het bereiken van de 2 procent bbp kost dus 4.193 miljoen euro om tot 9.530 miljoen euro te geraken. Nederland besteedt nu 11.800 miljoen euro of 1,45 procent bbp aan defensie. In Nederland is dus 4.475 miljoen euro nodig om de 2 procent bbp van 16.275 miljoen euro te halen. Minister-president Mark Rutte heeft er voor gepleit om die norm te behalen en in de Tweede Kamer is er een meerderheid om meer te geld te geven aan defensie.

De vraag is waar men in België die meer dan 4 miljard moet gaan zoeken. Het overheidsbeslag en de fiscale druk in dit land is al jaren goed voor een mondiale top drie plaats. Er zullen keuzes moeten gemaakt worden door de regering. En het is niet bepaald de sterkste kant van de federale en de Vlaamse bestuurders, over de laatste dertig jaar, om keuzes te maken ten aanzien van de taken van de overheden. Dat hebben vergelijkbare landen als Nederland en Zweden wel gedaan en met succes.

Het agendapunt dat op de ministerraad van 24 februari werd goedgekeurd over een verhoging van het investeringsprogramma, loopt al achter op de feiten. Volgens dat plan zouden we in 2025 aan 1,39 procent bbp geraken en in 2030 op 1,54 procent bbp. Het lijkt zowat een verhaal te worden dat men in 1939 beslist om een leger te hebben tegen 1945 en dat terwijl de vijand voor de deur staat.

In ieder geval gaan meer buitenlandse operaties, meer personeel en de ingevoerde hogere lonen al geld kosten. Maar ook aan materieel mankeert er veel in het Belgisch leger. Hierna een beperkte oplijsting van de mogelijke winkelmand. We hebben te weinig F 35A gekocht. In feite dienen we er nog 11 bij te bestellen om de NAVO norm van 45 vliegtuigen te behalen. Kostprijs van dit vliegtuig zowat 80 miljoen euro per stuk. Dit land heeft ook geen gevechtshelikopters (bijv. Apache, kostprijs zowat 80 miljoen euro) of transporthelikopters (bijv. Chinook, kostprijs 80 miljoen euro).

Gezien de belangrijkheid van de haven en de handelsvloot zijn twee fregatten (kostprijs 1 miljard euro) en zes mijnenvegers (kostprijs 200 miljoen) erg weinig. Maar het Belgisch leger beschikt ook niet over een antiraketsysteem à la ‘patriot’ (kostprijs 900 miljoen euro per stuk). Enzovoort. Bij een mogelijks 2 procent bbp voor het militair budget komt het investeringsbedrag op minimaal 2 miljard euro uit. Op basis van de vermelde prijzen zal dat deel van het budget snel uitgeput zijn.

Conclusie

Er zal de volgende maanden ernstig moeten nagedacht worden over het defensiedossier. Een grootschalige integratie van de Benelux-legers en een gemeenschappelijk aankoopbeleid kan al wat oplossen. Maar als standplaats van de NAVO en SHAPE zullen de ogen zeker gericht zijn op de Belgische defensie-uitgaven in de nabije toekomst. Bovendien komt de post van secretaris-generaal van de NAVO vrij. Als dit land wenst mee te doen in de race naar die functie, dan dienen we een goed figuur te slaan bij de NAVO.

Partner Content