De Wit-Russische schrijfster en onderzoeksjournaliste Svetlana Aleksijevitsj heeft de Nobelprijs Literatuur gewonnen. De 67-jarige Aleksijevitsj krijgt de prijs voor haar "polyfone schrijfsels, een monument voor lijden en moed in onze tijd", zo luidt het. Aleksijevitsj volgt de Franse schrijver Patrick Modiano op.
...

De Wit-Russische schrijfster en onderzoeksjournaliste Svetlana Aleksijevitsj heeft de Nobelprijs Literatuur gewonnen. De 67-jarige Aleksijevitsj krijgt de prijs voor haar "polyfone schrijfsels, een monument voor lijden en moed in onze tijd", zo luidt het. Aleksijevitsj volgt de Franse schrijver Patrick Modiano op. Harold Polis kocht Aleksijevitsj' vuistdikke orale geschiedenis over de val van het communistisch regime twee jaar geleden aan voor De Bezige Bij Antwerpen, waar hij toen nog uitgever was. Eind vorig jaar, rond zijn tumultueuze vertrek bij de uitgeverij, kwam het al uit. Hij is bijzonder opgetogen met de prijs. 'Dit is de eerste en misschien wel enige keer in mijn carrière dat ik een Nobelprijswinnares heb herontdekt vóórdat ze de prijs krijg. Dat is fantastisch.'Volgens directeur/uitgever Henk Pröpper van De Bezige Bij ligt het iets anders. Híj heeft het boek gevonden, via de Franse vertaling, en heeft Polis de rechten daarop laten kopen. 'Ik wilde het graag in Antwerpen uit laten geven, omdat ik vond dat het intellectuele klimaat in Vlaanderen geschikter was voor dit boek', zegt hij aan de telefoon. 'Hopelijk wordt ze nu ook bekender in Nederland. Op dit moment zijn er zo'n twee-, drieduizend exemplaren van het boek verkocht. Niet superveel, maar best aardig voor een toch niet makkelijk boek.'Hoe het ook zei: volgens Polis en Pröpper is de hoogste eer voor de Wit-Russische Aleksijevitsj zonder meer terecht. Polis, direct nadat hij de bekendmaking live op internet had gezien: 'Zij is in haar stijl een op en top Russische schrijfster die in de traditie van de grote verhalenvertellers staat. Zij wordt geroemd om haar pseudo-autobiografische boeken waarin ze journalistiek en literatuur vermengt, maar zij is bovenal de erfgename van Tolstoj in de na-oorlogse tijd.'En Pröpper: 'Zij weet met een encyclopedie van stemmen en kleuren steeds een heel tijdperk of een belangrijk moment in de geschiedenis op te roepen. Ze voert honderden mensen op die toch allemaal voor een moment een echt karakter zijn. Daarmee laat ze zien hoe veelvoudig de geschiedenis is en hoe gefragmenteerd een mensenleven in het geheel van gebeurtenissen waarin het wordt vermalen. Het is dramatisch, maar ook altijd geestig.'Polis kende haar naam vaag van twee eerdere publicaties die bij kleine Nederlandse uitgeverijen waren uitgekomen: 'In de ban van de dood' bij Pegasus (1995) en 'Wij houden van Tsjernobyl' bij Mets & Schilt (2006). 'Maar in aanloop naar de Frankfurter Buchmesse van 2013, waar zij de Friedenspreis kreeg, dook haar naam steeds vaker op. Via de Franse uitgever Actes Sud kon ik een fragment van haar nieuwe boek in Franse vertaling lezen. Ik was meteen verkocht.'Polis zag destijds op de Buchmesse ook een interview met haar. 'Plompverloren in de gangen, waar weinig mensen stonden te luisteren. Zij sprak natuurlijk Russisch, waardoor dat in het Duits vertaald moest worden. Maar op dat moment was bij mij de euro al gevallen. Ik deed alles om dat boek als eerste voor het Nederlandse taalgebied te krijgen. Niet dat er veel concurrentie was, maar je voelde dat anderen ook nieuwsgierig werden. Ik heb ook helemaal niet veel betaald voor de rechten.'Later heeft Polis ook haar oudere werk gelezen. 'Ook dat zijn fantastische boeken, die bewijzen dat Aleksijevitsj een zeer grote, belangrijke auteur is die ten onrechte bij ons onderbelicht is geweest. Ik roep mijn oude collega's dan ook op zo veel mogelijk boeken van haar op de markt te brengen. Ja, natuurlijk had ik haar zelf het liefst blijven uitgeven, maar ik kan me voorstellen dat De Bezige Bij een Nobelprijswinnaar nu natuurlijk niet meer laat gaan. Het is ook alweer een tijdje terug dat De Bij een Nobelprijswinnaar had.' De Bezige Bij heeft de hardcover van 'Het einde van de rode mens' nog altijd leverbaar. Begin volgende week verschijnt de paperback. En ouder werk? 'Ik kan op dit moment niet precies nagaan hoe het zit met de twee boeken die eerder in het Nederlands zijn vertaald', zegt Pröpper. 'Maar ik ga daar zeker naar kijken. Met name naar haar boek over Tsjernobyl ben ik geïnteresseerd. En natuurlijk blijven we haar volgen. Eerlijk gezegd weet ik niet waar ze nu mee bezig is.'(Maarten Dessing)