Het eerste nummer van Dagblad Vooruit rolt van de persen op 31 augustus 1884. Het telt 4 pagina's, kost 2 centiem en heeft een oplage van 2.340 exemplaren. Op het hoogtepunt, in 1934, zullen dat er 60.000 zijn.
...

Het eerste nummer van Dagblad Vooruit rolt van de persen op 31 augustus 1884. Het telt 4 pagina's, kost 2 centiem en heeft een oplage van 2.340 exemplaren. Op het hoogtepunt, in 1934, zullen dat er 60.000 zijn. Aan de wieg van Dagblad Vooruit staat Edward Anseele, het boegbeeld van de Gentse socialisten die eerder de coöperatieve Vooruit hebben opgericht. Die is ondertussen uitgegroeid tot een heus imperium met fabrieken, een bakkerij, kruidenierswinkels, apotheken, een brouwerij en meer dan 5000 medewerkers. Daar hoort ook een krant bij, vindt Anseele.AntiklerikaalAls 'Socialistisch Dagblad' haalt Vooruit van in de beginjaren fel uit naar de katholieke kerk. Die openlijk antiklerikale opstelling weerspiegelt zich in het taalgebruik: woorden als 'papenras' worden niet geschuwd. Die ideologische duidelijkheid is trouwens niet het alleenrecht van Vooruit. Het Volk, dat zeven jaar na Vooruit op de markt komt, noemt zichzelf openlijk 'Antisocialistisch Dagblad'.Heel wat journalisten zijn in die tijd trouwens zelf politiek actief. Zo cumuleert August Balthazar (1893-1952) vanaf 1927 zijn hoofdredacteurschap bij Vooruit met een ambt als schepen en als volksvertegenwoordiger voor de Gentse socialisten. August Balthazar is de grootoom van Herman Balthazar, oud-gouverneur van Oost-Vlaanderen en voormalig hoogleraar geschiedenis aan de UGent. 'Het is pas wanneer mijn grootoom in 1938 minister wordt, dat hij stopt met de krant', vertelt Herman Balthazar, 'omdat hij die jobs praktisch niet kan combineren.' Algemeen stemrechtVooruit heeft altijd een militante rol opgenomen. Prominent aanwezig op de Vooruit-pagina's is de strijd voor het algemeen enkelvoudig stemrecht, met als hoogtepunt een grote staking in april 1913. Van een betoging die toen werd georganiseerd, is een foto gemaakt in de Gentse Bagattenstraat, met op de achtergrond het Feestpaleis Vooruit, dat op dat moment nog niet hoger reikt dan de eerste verdieping. 'Het gebouw moest klaar zijn tegen de opening van de Wereldtentoonstelling in mei 1913,' vertelt Herman Balthazar, 'maar net door die staking zal dat niet lukken. Terwijl de socialisten zo graag toonden dat ze de mooiste paleizen konden bouwen.' Dat zouden ze later ook demonstreren met de bouw van het 'perspaleis' in de Sint-Pietersnieuwstraat, waar de redactie van Vooruit huist vanaf 1931. Het is trouwens de 90ste verjaardag van de inhuldiging van dat gebouw die de aanleiding vormt voor deze tentoonstelling, opgezet door oud-medewerkers Van de Voorde, Balthazar en Jan Van Doorslaer. Kunst veredeltDe socialisten geloofden in volksverheffing door cultuur - 'Kunst Veredelt' prijkt in de theaterzaal van Kunstencentrum Vooruit nog altijd boven de scène. Ook de krant droeg daartoe haar steentje bij. 'Met de dagelijkse boekenrubriek 'De Boek-Uil', vanaf 1929, en de wekelijkse cultuurpagina 'Het Geestesleven', vanaf 1933, was Vooruit een pionier in het Belgische perslandschap,' zegt Bob Van de Voorde, die de laatste hoofdredacteur was van de krant.Die focus op kunst en cultuur kan niet los worden gezien van de jarenlange medewerking van kunstenaars. 'Dat Vooruit vooraanstaande kunstenaars aan zich wist te binden, was niet enkel de verdienste van de krant,' vertelt Herman Balthazar. 'Die artiesten werkten niet uit puur ideologische overwegingen voor Vooruit, ze hadden het geld ook hard nodig. Maar dat neemt niet weg dat ze het werk met plezier en toewijding deden.'Richard MinneDat geldt zeker voor dichter Richard Minne (1891-1965). Wanneer die met financiële problemen wordt geconfronteerd, probeert hij andere beroepen uit, zonder veel succes. Bij Vooruit vindt hij wél zijn draai. Hij zal voor de krant werken van 1931 tot aan zijn pensioen in 1957, en levert met zijn 'Brieven aan Pierke' een van de populairste rubrieken die de krant heeft gehad.Frits Van den BergheOok schilder Frits van den Berghe (1883-1939) komt om den brode voor de krant werken. Hij had een lucratief contract bij een grote Brusselse galerie, maar toen die galerie failliet ging na de beurscrash van 1929, werden 65 doeken van hem verkocht voor een appel en een ei en bleef Van den Berghe berooid achter. Van 1932 tot aan zijn dood in 1939 zal hij illustraties leveren voor Vooruit. Zijn antifascistische karikaturen sluiten aan bij de felle antinazihouding van de krant.BoontjeSchrijver Louis Paul Boon (1912-1979) komt in 1948 bij Vooruit terecht, na zijn ontslag bij de communistische krant De Rode Vaan. In 1954 komt Boon in vaste dienst, en hij zal tot in 1978 blijven. 'Boon is pas laat doorgebroken bij het grote publiek, en kon het vaste inkomen goed gebruiken,' zegt Herman Balthazar.Van de Voorde herinnert zich hoe hij als jonge snaak, samen met twee collega's, in het bureau van Boon werd gedropt. 'Wij konden onze vreugde niet op. In een column deed Boon alsof hij die vreugde niet deelde, maar ik herinner mij hem als een aangename collega, en vooral als een harde en ongelooflijk snelle werker. Hij had zijn dagelijkse 'Boontje-rubriek' én verschillende vaste wekelijkse rubrieken, terwijl hij maar vier dagen op de redactie werkte en de rest van de tijd schilderde en romans schreef.' Romans waar veel research bij kwam kijken, herinnert Herman Balthazar zich, die een vaste historische kroniek had in de krant, van 1964 tot 1971, en daarvoor iedere week op de redactie kwam. 'Boon werkte toen aan 'Pieter Daens', en had iedere keer wel een vraag voor mij.'Hermetisch gezeverOp de medewerkerslijst van Vooruit prijkt ook Hugo Claus. Nochtans werd zijn eerste stuk, in 1952, slecht onthaald door Richard Minne, die Claus liet weten dat hij het 'hermetisch gezever' vond. Het is Claus in ieder geval bijgebleven: in 1999 zal hij aan de biograaf van Minne toegeven dat die laatste gelijk had.In 1967 maakt Jan Hoet samen met fotograaf Rony Heirman het stripverhaal 'De Romeintjes' voor de krant, en weinigen weten dat Kamagurka en Herr Seele met hun cartoons niet debuteerden in Humo, maar wel in Vooruit.PromotieDat de socialistische krant deel uitmaakt van de succesvolle coöperatieve wil niet zeggen dat ze zichzelf verkoopt. 'In de beste jaren leest ongeveer 30 procent van de socialistische kiezers een socialistische krant', licht Balthazar toe. Het is August Balthazar die als hoofdredacteur zal proberen om een krant te maken die een ruimer publiek kan bekoren. Hij vernieuwt de krant, zowel inhoudelijk als vormelijk, en ondersteunt die operatie door een spectaculaire propagandacampagne, met spandoeken tijdens de 1-meistoet van 1928 in Gent en zelfs een promotiefilm in 1933. De campagne levert 10.000 nieuwe lezers op.Weelderige boezemMinder succesvol is de krant in advertentiewerving. De reclame blijft zo goed als beperkt tot producten uit de eigen winkels van de Vooruit-coöperatieve. Het gros van de advertenties promoot geneesmiddelen allerhande: thee tegen schele hoofdpijn en pillen tegen reuma of voor een weelderige boezem, bijvoorbeeld.Cherchez la femmeStonden de socialistische partij en Dagblad Vooruit vanaf dag één op de barricaden voor het algemeen stemrecht, dan was dat niet het geval wanneer het om stemrecht voor vrouwen ging. Wanneer dat in 1949 wordt ingevoerd, wijdt de krant er niet eens een apart artikel aan. 'Niet verbazend', zegt Balthazar. 'Socialisten waren tegen gelijke rechten voor vrouwen, om de eenvoudige reden dat ze bang waren dat die voor de katholieke CVP zouden stemmen. De kerk heeft tenslotte altijd een grotere invloed gehad op vrouwen dan op mannen.'Ook de krant zelf was overigens geen toonbeeld van vrouwvriendelijkheid. Zelfs tijdens de laatste jaren dat Vooruit bestond, waren vrouwen ver te zoeken op de redactie. 'Janine De Rop (1927-2014), die van alle medewerkers ongetwijfeld de beste pen had, werkte op de administratie. Hoewel ze regelmatig gesmaakte bijdragen heeft geleverd, is ze nooit tot de redactie toegelaten. Ze is uiteindelijk in colère weggegaan,' vertelt Van de Voorde.Open linksIn de loop der jaren bleef de militante krant haar openlijke steun uitspreken bij grote sociale conflicten. Bij de staking tegen de Eenheidswet, in 1960-61, kiest Vooruit zonder voorbehoud de kant van de stakers, bij het Gentse studentenoproer in 1969 staat ze aan de zijde van de studenten. Van de Voorde, die het protest verslaat als journalist, wordt door de Rijkswacht opgepakt. 'Ik ben de hele nacht aangehouden gebleven, terwijl ik nochtans een officiële perskaart kon voorleggen.' Zowat alle kranten brengen daar verslag over uit, de journalistenvereniging reageert verontwaardigd.Ook in andere dossiers aarzelt Vooruit niet om mee op de barricaden te gaan staan. Dat is het geval in 1973, als een Waalse dokter wordt gearresteerd omdat hij een abortus heeft uitgevoerd bij een meisje dat werd verkracht. 'Dokter Peers, wij staan achter u', kopt de krant. Dat is opnieuw zo wanneer in datzelfde jaar een dokwerkersstaking uitbreekt die niet door de vakbonden wordt erkend, en wanneer arbeiders de Gentse ACEC-fabriek bezetten.Die houding van de redactie zorgt meer dan eens voor tweespalt tussen de socialistische partij en de krant, die op dat moment nog altijd een orgaan is van die partij, zoals dat trouwens op de voorpagina expliciet wordt vermeld. Maar de jonge generatie journalisten die begin jaren 1960 bij de krant is begonnen, waaronder Van de Voorde, wil geen partijblad meer maken. 'Wij vonden dat Vooruit een 'open links' dagblad moest worden,' zegt Van de Voorde, 'naar het succesvolle voorbeeld van Het Vrije Volk in Nederland en The Mirror in Groot-Brittannië.'RotzooiOmdat de partij daar geen oren naar heeft, beginnen Van de Voorde en zijn collega's aan een 'zachte veroveringstocht'. 'We probeerden de krant geleidelijk te hervormen, rubriek per rubriek, en we startten in 1967 met 'Tientime', een jongerenpagina, toen uniek in de Vlaamse krantenwereld.' De nieuwe rubriek wordt door de Gentse top van de partij niet altijd op applaus onthaald. Vooral een interview van Van de Voorde met de kop 'God wil niet dat we masturberen' zet kwaad bloed. 'Vergeet niet dat socialisten in die tijd behoorlijk preuts waren,' zegt Herman Balthazar.Vooral partijsecretaris Gilbert Temmerman laat in intimiderende brieven zijn ongenoegen blijken. Bij latere vernieuwingen komt steeds minder verzet. 'Op een bepaald moment liet Temmerman in een brief weten dat hij 'met de hele rotzooi van de redactie niets meer te maken wilde hebben,' lacht Van de Voorde.SOS VooruitIn juni 1974 doet het hardnekkige gerucht de ronde dat de partij wil stoppen met de krant. Daarop stelt Bob Van de Voorde aan het verzamelde personeel voor om het redactiegebouw te bezetten als protest. Iedereen doet mee, de actie 'SOS Vooruit' is geboren. 's Nachts zijn dan in de stad al duizenden pamfletten rondgedeeld om ook trouwe lezers en militanten te alarmeren. Herman Balthazar coördineert die actie. 'We moesten snel een oproep lanceren bij het publiek. We maakten pamfletten waarin we onze lezers opriepen om de krant te steunen. Via de chef van alle Gentse postbodes lieten we die in het holst van de nacht bezorgen op het triagecentrum, zodat de postbodes ze konden meenemen op hun ronde om ze in alle Gentse brievenbussen te deponeren.'Opnieuw reageert de partijtop woedend, maar uiteindelijk wordt er gepraat en leidt de actie toch tot een compromis, vertelt Van de Voorde. De verwijzing naar de partij op de voorpagina verdwijnt en maakt plaats voor een roos in een vuist, het symbool dat de partij gebruikt in de vernieuwingsoperatie die Karel Van Miert op dat moment op gang brengt. En het belangrijkste: de krant zal grondig vernieuwd worden, al moet dat, anders dan in de tijd van August Balthazar, zonder grote budgetten gebeuren.De MorgenWanneer Karel Van Miert in 1978 met De Morgen een nieuwe socialistische krant lanceert, zal het doek vallen over Vooruit, zij het slechts geleidelijk. Tot aan het faillissement van uitgeverij Het Licht in 1984 blijft Vooruit als parallelle titel bestaan voor de Gentse editie. Van de Voorde, die toen zelf al was overgestapt naar Belga, toont hoe de titelwissel stap voor stap gebeurde: 'Eerst staat Vooruit nog in het groot en De Morgen in het klein op de voorpagina, maar subtiel en geleidelijk verandert die verhouding, tot de naam Vooruit uiteindelijk verdwijnt. Een schoolvoorbeeld van hoe kranten die andere titels overnemen dat altijd doen, in de hoop de oorspronkelijke lezers niet kwijt te spelen.'