Hoe is uw project geboren?
...

Hoe is uw project geboren? Bie Michels: Tijdens een gesprek waarin ik Natasa Petresin, de curator van Contour Biënnale 9, vertelde over mijn jeugd. Ik ben geboren in Kimwenza en heb negen jaar op de campus gewoond van Lovanium, de huidige universiteit van Kinshasa. Mijn vader werkte daar. Op mijn zevende werd ik doodziek. Ik genas omdat ik gerepatrieerd werd naar België. Een zwart kind zou gestorven zijn. Ik leef nog omdat ik blank ben. Mijn gevoel bij dat privilege vormde het startpunt van mijn project voor Contour Biënnale 9. Omdat dat een Mechels festival is, moest er een link met de stad zijn. Die vond ik bij het monument op de Schuttersvest. Het dateert van 1953 en is gemaakt door Lode Eyckermans. De sokkel draagt de verfijnde hoofden van een Centraal-Afrikaanse man en vrouw. Ze vormen een januskop, vergezeld van een achterhaalde inscriptie. Er staat: 'Zij gaven hun leven voor de beschaving', met daaronder de namen van 31 Mechelaars. Intussen is bekend hoe de Belgen zich in Congo hebben misdragen. De Mechelaar Willem Frans Van Kerckhoven was een van de grootste wreedaards. Samen met enkele Mechelaars met Congolese roots besloot ik een nieuwe tekst te schrijven. De openingszin luidt: 'De kolonisatie van Congo betekende een schok voor de menselijke beschaving.' Beeldhouwer Ron Vergauwen heeft een kopie van het monument gemaakt: The Copy. Hoe reageerde burgemeester Bart Somers (Open VLD) op uw project? Michels: We hebben hem ingelicht in maart, maar kregen te horen dat hij pas na de verkiezingen tijd zou hebben. Maar op 23 mei, drie dagen voor de stembusgang, liet hij opeens een toelichting plaatsen bij het monument op de Schuttersvest. De basistekst was geschreven door professor Marnix Beyen. Er was zelfs geen overleg met Mechelaars met Congolese roots aan voorafgegaan. We hadden beter verwacht van de 'beste burgemeester ter wereld'. Toen we Somers daarmee confronteerden, in juni, beweerde hij niet op de hoogte te zijn van ons project. Larie. 'Wij kijken niet naar gemeenschappen maar naar alle Mechelaars', zei hij. Dat vond ik holle woorden. Het hele proces - van het maken van The Copy tot de discussie met de burgemeester - is te zien in de film (Pas) Mon Pays, Part I. Er is ook een Part II. Wat laat dat deel zien? Michels: Voor Part II heb ik mijn droom vervuld: vorig jaar ben ik naar Congo teruggekeerd. In mijn jeugd leefden we daar in een bubbel. Het was altijd mooi weer, we speelden in alle tuinen. Thuis spraken we wel over het lot van de Congolezen en over de politiek. Ik begreep niet alles. Tot ik op een dag iets zag wat een kind niet hoort te zien. In Part II vertel ik over dat moment. Ik neem de kijker ook mee naar Kinshasa. Ik sprak er met inwoners, universiteitsstudenten en -docenten over de invloed van de kolonisatie op hun leven. In 2009 maakte u Briefjesarchief, waarin u de briefjes van uw dementerende moeder verwerkte. Wat zou ze schrijven na het zien van The Copy en de film? Michels:(stilte) 'Maar Bieke toch, ik wist niet dat terugkeren naar Congo zo belangrijk voor je was.' Dit was, voor mijn doen, een ongewoon geëngageerd project. Het heeft me veranderd. Ik reageer scherper op elke vorm van racisme, ook als het onbewust is. Bart Somers zal door mijn werk niet veranderen. Maar zijn stad misschien wel.