1. Diepvriezer

'Het is welletjes geweest. We beginnen morgen met het vaccineren van medewerkers in de frontlijn. Er liggen heel wat vaccins in onze diepvriezers - wachten met vaccineren is onverantwoord. We staan uiteraard klaar om ook andere ziekenhuizen te helpen.'
...

Groot was de voorbije week de verwarring en nog groter het ongenoegen over de gevolgde vaccinatiestrategie in Vlaanderen. Bij de woonzorgcentra verloopt alles traag maar 'volgens plan', zo zeggen de verantwoordelijken. Ondertussen blijken er toch veel vaccins in de diepvriezers te liggen wachten. En dat terwijl minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (SP.A) begin januari nog verklaarde: 'Er mogen geen vaccins in de diepvriezer blijven liggen.' De Vlaamse verantwoordelijken verdedigen de grote voorraad met te zeggen dat ze zeker willen zijn dat iedereen zijn tweede vaccin krijgt. Elders verloopt het vaccineren in elk geval in een hoger tempo.Voor de Gentse rector, Rik Van de Walle, was het zondag 'welletjes'. Hij kondigde op Twitter aan: 'We beginnen morgen met het vaccineren van medewerkers in de frontlijn. Er liggen heel wat vaccins in onze diepvriezers - wachten met vaccineren is onverantwoord.' Een rector van een van onze grootste universiteiten met een zeer groot Universitair Ziekenhuis desavoueerde dus de Vlaamse minister van Volksgezondheid, Wouter Beke (CD&V), die politiek verantwoordelijk is voor het vaccineren. Het Vlaamse vaccinatiebeleid werd publiek afgewezen.Boven op de onvrede met het Vlaamse vaccinatiebeleid kwamen verwarrende berichten van farmaceuticabedrijf Pfizer, producent van het BioNTech/Pfizer-vaccin. Eerst liet het vorige week vrijdag weten dat het maar 60.000 in plaats van 100.000 vaccins zou kunnen leveren. Dat leidde tot grote woede bij de politieke verantwoordelijken voor de aankoop van de vaccins in ons land, en die ligt federaal bij minister Vandenbroucke en vanzelfsprekend ook bij premier Alexander De Croo (Open VLD). In de aanpak van corona vormen beiden een tandem.Na politieke tussenkomst zei Pfizer zaterdag dat er toch 86.500 dosissen zouden worden geleverd. Maandag was weer sprake van minder dosissen. De ondernemingen spreekt van een tijdelijke vertraging in de levering: er zouden even minder vaccins kunnen worden geproduceerd, om daarna de productie fors op te drijven. Hoe dan ook, de verwarrende communicatie hoort niet voor een farmabedrijf van dat kaliber en zeker niet nu de inzet en de spanning zo hoog zijn.De Vlaamse verantwoordelijken grepen de productievertraging bij Pfizer aan om dinsdag een vaccinatiestop bij het zorgpersoneel in de ziekenhuizen af te kondigen. Met als resultaat dat heel wat gezondheidswerkers ontgoocheld en verbitterd waren, want hun was in het vooruitzicht gesteld dat ze deze week een eerste spuitje zouden krijgen.In sommige ziekenhuizen werd het personeel, ondanks de vaccinatiestop, toch lustig gevaccineerd. Officieel omdat de vaccins al uit de diepvriezer waren gehaald vóór de beslissing van het stopzetten bekend werd en ze dus al aan het ontdooien waren. Dat in bepaalde ziekenhuizen het personeel toch al werden ingeënt, zorgde dan weer voor irritatie bij collega's in aanverwante (kleinere) ziekenhuizen, die niet over de vaccins beschikken omdat ze niet de nodige diepvriezers in huis hebben.De vaccinatie van het ziekenhuispersoneel zou de volgende weken zijn beslag krijgen, maar de voorkeur gaat nog steeds naar de zorgcentra. De vaccinatiestrategie die een week eerder door minister Beke met veel klaroengeschal was voorgesteld, wordt dus voortdurend bijgesteld. Aankondigingspolitiek kunnen we missen, zeker de mensen die al bijna een jaar in de frontlinie staan en meer dan het beste van zichzelf hebben gegeven.Het was een zoveelste blaam voor Beke, die al de hele coronacrisis achter de feiten aan lijkt te lopen, te beginnen bij de vele doden in onze woonzorgcentra bijna een jaar geleden tot het uitrollen van de vaccinatiestrategie vandaag. Het is verbazingwekkend dat iemand die politiek verantwoordelijk is voor zo veel foute beslissingen nog steeds minister is.Woensdag dook dan in de Franstalige krant Le Soir het verhaal op dat veel van de vertraging en onzekerheid over het vaccin kwam omdat Pfizer het aantal leveringen had verminderd nadat was gebleken dat er niet 5 maar 6 dosissen uit één flacon konden worden gehaald. Die extra dosis zorgde eerder voor een hoerastemming bij onze virologen en politieke verantwoordelijken, want het betekende dat we over 20 procent méér vaccins zouden kunnen beschikken dan eerst was gedacht.Maar omdat Pfizer nu rekening hield met de realiteit van 6 dosissen per flacon, zouden we minder flacons krijgen dan gehoopt, aldus Le Soir. En dus was het de schuld van Pfizer dat de vaccinatie vertraging opliep, zo heette het. Viroloog Marc Van Ranst tweette: 'Dus @pfizerbelgie levert minder flacons omdat onze vaccinatoren in de woonzorgcentra en ziekenhuizen als goede huisvaders/moeders minutieus en plichtbewust 6 in plaats van 5 dosissen optrekken uit een flacon? Mag ik dit niet erg netjes vinden, Pfizer?'Van Ranst mag dat natuurlijk vinden, maar is Pfizer ook 'niet erg netjes'? Want de Europese Unie bestelde bij Pfizer een aantal vaccins, niet een aantal flacons. Al enige tijd werd vastgesteld dat men uit één flacon 6 in plaats van 5 vaccins kon halen. Sommigen laten uitschijnen dat dit in ons land werd ontdekt, maar dat is niet zo. Ook elders in Europa werden al 6 dosissen uit één flacon gehaald.Nadat gezondheidswerkers hadden vastgesteld dat 6 vaccins uit één flacon haalbaar waren, kwam het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) met de mededeling dat 6 vaccins uit één dosis de norm was. Op 8 januari liet EMA duidelijk weten: 'EMA's human medicines committee (CHMP) has recommended updating the PDF iconproduct information for Comirnaty (het corona-vaccin van BioNTech/Pfizer, nvdr), to clarify that each vial contains 6 doses of the vaccine'. Ook de Amerikaanse Food and Drug Administration en de Britse geneesmiddelenregelgever adviseerden dat uit elke flacon 6 dosissen moeten worden gehaald.Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Pfizer zich aanpaste aan deze EMA-richtlijn en voor het leveren van het aantal dosissen in de toekomst uitgaat van 6 dosissen per flacon. Het bedrijf benadrukt dat de overeenkomsten met regeringen altijd gebaseerd waren op de levering van dosissen en niet op het aantal flacons: 'We zullen leveren aan landen in overeenstemming met onze leveringsovereenkomsten en het label dat in het land geldig is, en we zullen onze leveringsverplichtingen nakomen in overeenstemming met onze bestaande overeenkomsten - die altijd gebaseerd zijn op de levering van dosissen, niet van flacons', aldus Pfizer.Pfizer voegde er nog aan toe dat het alleen maar eerlijk is om zijn contractuele verplichtingen met Europese landen na te komen en zei dat ze de resterende dosissen zal gebruiken om de ontwikkelingslanden te bevoorraden. Met andere woorden, volgens Pfizer gaan de flacons waar we contractueel geen recht meer op hebben naar de ontwikkelingslanden.Sommige Belgische politici hadden het donderdag naar aanleiding van de Kamerzitting over de 'harteloosheid' van Pfizer. Natuurlijk is Pfizer als commercieel bedrijf uit op winst, en zelfs op zo veel mogelijk winst. Iemand verbaasd? Ex-SP.A-Kamerlid Maya Detiège, apotheker en jarenlang expert bij de Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen, meende toch te moeten zeggen: 'We hadden moeten zwijgen dat we 6 dosissen uit het flacon kunnen halen. Pfizer zelf had het niet gezien, maar onze Belgische ziekenhuisapothekers wel. Dan moet je juist blij zijn. Maar wat denkt Pfizer? "Daar gaat een stuk van onze omzet." Hoe is dat toch mogelijk?' Zulke oprispingen lijken eerder voor binnenlands politiek gebruik, om de verantwoordelijke ministers uit de wind te zetten en Pfizer alle schuld te geven.We hebben ons ooit rijk gerekend, maar het contract met Pfizer zet ons weer met beide voeten op de grond.Want 'hoe is het mogelijk' dat Pfizer minder flacons levert? Omdat in heel Europa werd vastgesteld dat er 6 dosissen uit één flacon konden worden gehaald, omdat de EMA dat daarna ook zo voorschreef, omdat Pfizer zich daaraan aanpaste en omdat Europa geen flacons maar dosissen bestelde. Ook populistische verklaringen als die van Detiège kunnen we in deze tijd zeker missen.Dat er minder flacons worden geleverd, geldt dus voor heel Europa en ook voor ons land. Van die 'extra' dosis waar iedereen hier zo blij mee was, is geen sprake meer. En dus kon de Vlaamse vaccinatiestrategie die op basis daarvan was opgesteld naar de prullenmand. We hebben ons ooit rijk gerekend, maar het contract met Pfizer zet ons weer met beide voeten op de grond.Het verhaal van die 6 vaccins uit één flacon heeft wel wat haken en ogen, of beter spuiten en naalden. Je krijgt die zesde dosis alleen maar uit het flacon na nauwgezet afmeten. Daarvoor moeten zorgverleners een speciaal soort naald/spuit gebruiken, een zogenaamde 'low dead volume'-spuit, want er blijft altijd een beetje vloeistof achter, het zogenaamde 'dode volume'.Dat is ook wat viroloog Van Ranst zei in een tweede tweet op 21 januari: 'EMA stelde op 8/1 dat een Pfizerflacon 6 dosissen bevat INDIEN speciale (duurdere en niet meegeleverde) naalden/spuiten worden gebruikt met een laag dood volume (<35 µL). Pfizer kan niet veronderstellen dat men 6 dosissen uit 1 flacon haalt.' Die laatste zin komt voor alle duidelijkheid van Van Ranst. Zoals hoger geschreven baseert Pfizer zich daarvoor op het EMA, dat zegt hoeveel dosissen uit één flacon gaan. En dat zijn er nu 6 (en ook de Amerikaans en Britse regelgever voor geneesmiddelen hebben het over 6 dosissen per flacon).De vraag is dan of we over genoeg van die 'low dead volume'-spuiten beschikken om tijdens de hele vaccinatieperiode 6 dosissen uit één flacon te halen. En die waren er onvoldoende, zo bleek uit een factcheck op deze site. Minister Vandenbroucke verklaarde donderdag in de Kamer: 'We hebben intussen een bijkomende bestelling van 6 miljoen spuiten gedaan tegen begin februari, waarmee we die kloof kunnen dichten. Als we dat krijgen, dan is er geen probleem.' Als... dan... Daarbij blijft het altijd opletten.Valt nog op te merken dat de aanschaf van de spuiten voor het allergrootste deel een regionale bevoegdheid is: voor bijvoorbeeld de woonzorgcentra, Kind en Gezin, scholen, en ook de vaccinatiedorpen is de Vlaamse overheid bevoegd voor de aankoop van de spuiten. Voor ziekenhuizen is dat de federale overheid. Ja, het is altijd net iets ingewikkelder in België.Daarnaast nog deze bedenking: stel dat we niet op tijd de juiste spuiten hebben, dan kunnen we toch maar 5 in plaats van 6 dosissen uit een flacon halen en gaat er eigenlijk telkens één dosis verloren. Dat zou beteken dat 20 procent van de potentiële vaccins niet worden gebruikt. Dat zou een gigantische verspilling zijn.Boven op dit alles komt nog een grote misser: door een vergeten handtekening liep België (tijdelijk?) 2,5 miljoen vaccins van BioNTech/Pfizer mis, zoals collega Kamiel Vermeylen op deze site in primeur wist te melden. Samengevat komt het hierop neer: midden november kopen de Europese Commissie en de lidstaten samen 200 miljoen vaccins bij BioNTech/Pfizer. België doet mee en krijgt volgens de Europese verdeelsleutel ongeveer 5 miljoen dosissen, waarmee 2,5 miljoen mensen kunnen worden ingeënt.Een kleine maand later, op 15 december, licht de Commissie een bijkomende aankoopoptie van 100 miljoen vaccins, waarvan België er 2,5 miljoen zou krijgen. Xavier De Cuyper, topman van het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) en verantwoordelijke voor de Belgische vaccinaankopen in de Europese Unie, geeft te kennen dat België opnieuw wil meedoen. Maar het FAGG vergeet om een deelnamedocument tijdig te ondertekenen.De gevolgen dringen te laat door en begin dit jaar blijkt dat België naar die extra bestelling kan fluiten. Premier De Croo onderneemt nog wel een poging om vaccins van Duitsland over te nemen, maar vangt in eerste instantie bot. Minister van Volksgezondheid Vandenbroucke ontkent het probleem niet, maar zegt dat we de misgelopen 2,5 miljoen vaccins zullen recupereren bij de nieuwe bestelling bij Pfizer. Volgens Vandenbroucke heeft het voorval 'geen impact voor ons land op het aantal vaccins, evenmin op de timing van de levering'.Is dit wel echt zo? Krijgt België bij de nieuwe bestelling echt 2,5 miljoen vaccins extra uit de Europese pot, dus meer dan waarop we volgens de verdeelsleutel recht hebben? En welke landen leveren dan in, want elk land wil nu toch zo veel mogelijk vaccins? En loopt het aantal geleverde vaccins echt geen vertraging op door het missen van de eerste optie? Want wanneer zou België de misgelopen 2,5 miljoen vaccins normaal hebben gekregen en wanneer krijgt het die nu?Hoe dan ook plaatst deze affaire onze hele aanpak van het coronavirus in een nog bedenkelijker daglicht.