Automatische update:
Aan
Uit
De nieuwste eerst De oudste eerst
Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Einde liveblog

We sluiten het liveblog hier af. Bedankt om te volgen.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Conclusie is: leger is een staat in de staat'

Dirk Van Der Maelen trekt zware conclusies uit de woorden van Decrop. 'Ik voel me een beetje zoals toen we ontdekten dat de rijkswacht een staat in de staat was. De conclusie die we na de getuigenis van kolonel Decrop moeten maken, is dat het leger een staat in de staat is. Ze denken dat ze het recht hebben informatie achter te houden voor de politiek.'

De politiek is voorgelogen, zegt hij. 'Een verlenging van zes à zeven jaar kan zonder veel kosten, terwijl in 2015 nog 2,2 miljard gezegd werd en vorige week 1 miljard. Het militair apparaat heeft ons bedrogen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Is het parlement misleid?

Tim Vandenput merkt 'een groot probleem' op, als het inderdaad niet klopt dat die gegevens uit het verleden absoluut nodig zijn. 'Het parlement moet hierover de juiste informatie krijgen. We komen hier tot de kern van het probleem.'

'We hebben dus niet alle opties op een correcte manier onder ogen gekregen,' concludeert Wouter De Vriendt. 'De minister heeft altijd gezegd dat een verlenging van zes jaar 2,2 miljard kost, maar volgens kolonel Decrop kost een verlenging van 20 jaar 1 miljard. Zijn we hier als politieke klasse in de zak gezet door de minister en de legerleiding?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Er moet nu een recorder geïnstalleerd worden op de vleigtuigen'

Decrop geeft toe dat zijn voorgestelde besparing van 900 miljoen op zes jaar voorwaardelijk is, want die hangt af van een recorder die de Belgische vluchtgegevens registreert. Eerder bleek dat 90 procent van de gegevens uit het verleden beschikbaar moet zijn, wat niet het geval is. Maar dat is geen probleem, zegt Decrop. 'Door studies van Lockheed werd vastgesteld dat er genoeg gegevens beschikbaar zijn.'

Dat wil zeggen dat vanaf nu wel de gegevens geregistreerd moeten worden. 'Er moet nu een recorder geïnstalleerd worden op de vleigtuigen.' Als we dat doen, kan die besparing van 900 miljoen gerealiseerd worden volgens Decrop, en kunnen de F-16's dus enkele jaren langer gebruikt worden.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Tweede mail van klokkenluider kwam er na 'woelige discussie'

Nu antwoord Decrop op de vragen van Peter Buysrogghe. 'De memo van Lockheed gaat over het maximale structurele gebruik van onze F-16's. Het is geen echte verlenging.'

Over de tweede email, waarin hij het belang van de memo nuanceerde, zegt hij dat die er kwam na een 'woelige discussie' met zijn overste. 'Ik heb in mijn tweede mail herhaald wat in de memo van Lockheed staat: dat onze F-16's individueel een extensie van hun levensduur kunnen krijgen - mét voorwaarden.'

Een van die voorwaarden is de installatie van een recorder om de slijtage te registreren. Ook verdere studies zijn nodig. 'In de toekomst zullen we nog modificaties moeten doen,' voegt Decrop toe, 'om de vliegtuigen te verstevigen. Die elementen werden toen in mijn e-mail aangeraakt.'

'Ik weet niet of de informatie ook buiten Defensie verdeeld is.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Kolonel Decrop komt nog eens terug op de informatiestromen binnen Defensie. Hij zegt dat hij niet verder hogerop gegaan is omdat dat 'niet tot onze cultuur behoort.'

'Ik weet niet op welk niveau de informatie tegengehouden werd. Het komt mij niet toe daarop te antwoorden.'

'Ik heb gewoon als een stafofficier gehandeld die instaat voor de belangen van defensie, en de besparingen die we kunnen realiseren.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

1 miljard om vloot veel langer te gebruiken

Naast een korte verlenging behoort ook een lange verlenging, van zo'n 20 jaar, tot de opties die betaalbaar blijven, zegt Decrop. De kosten voor structurele en operationele upgrades schat hij op 600 miljoen, al wil hij een veiligheidsmarge inbouwen: 1 miljard voor de gehele F-16-vloot te moderniseren.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Wil niet praten over professionele gevolgen'

Decrop: 'Wat mijn loopbaan betreft: ik wil daar liever hier niet over praten. Het is hier niet het gepaste forum om te praten over de professionele gevolgen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Decrop niet betrokken bij studie uit 2015

De studie uit 2015, die de regering gebruikt had in haar beslissing om de F-16's te verlengen, was ook voor Decrop nieuw, zo zegt hij. Hij was niet betrokken bij het opstellen ervan, en denkt ook dat bepaalde elementen eruit niet langer kloppen.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Klokkenluider acht verlenging F-16's mogelijk, zelfs tot 20 jaar

Na een lange uiteenzetting besluit Decrop dat de Belgische F-16's voldoende uitgerust zijn met detectie- en moderniseringssystemen om nog enkele jaren langer ingezet te worden: 'Dit alles verklaart dus dat de soft SLEP (een verlenging van zes tot acht jaar) kan worden gecombineerd met alle operationele updates die we de afgelopen jaren hebben uitgevoerd.'

Volgens de kolonel is een uitbreiding tot ongeveer vierduizend geschatte vlieguren mogelijk, waarmee ons land twintig jaar zou kunnen wachten om de vliegtuigen te vervangen.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Voldoende gegevens om goed idee te hebben van toestand van onze vloot'

'We beschikken over voldoende gegevens om een goed idee te hebben van de toestand van onze vloot,' aldus Decrop. Bovendien zijn alle huidige vliegtuigen uitgerust met een nieuwe recorder om de vluchtgegevens bij te houden. Daarmee kan het levenseinde van de F-16's goed ingeschat worden, zegt hij.

Hij gaat uitvoerig in op de gegevens die beschikbaar zijn over onze vliegtuigen, en de inspectiemethodes die het leger heeft opgezet. Die zijn erg uitvoerig.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Niet gewoonte om vanuit mijn positie naar minister te communiceren'

'Ik wist dat ik kort na het verzenden van mijn mail naar een andere functie zou overgaan, en ik had dus geen tijd om extra studies uit te voeren. Ik had ook veel vertrouwen in de geadresseerden om de informatie hogerop te brengen. Het is trouwens ook niet de gewoonte om vanuit mijn positie direct naar de minister te communiceren', aldus Decrop.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Decrop: 'Zeer moeilijke momenten beleefd'

Kolonel Decrop verdedigt zijn handelswijze:

'Waarom heb ik niet direct naar de minister gecommuniceerd? Er was heel veel druk op dat moment - over het programma, over de informatie die werd verspreid. Er is herhaaldelijk op de geheimhouding gewezen. Er was op dat gebied heel veel stress. Ik heb in die periode ook zeer moelijke momenten beleefd, door een geplande overplaatsing.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Erg lange vragenreeks voor genodigden

De hoorzitting lijkt voor de parlementsleden vooral op een spreekzitting . Na een uur en een kwartier vragen stellen mogen de panelleden eindelijk hun antwoorden geven.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Kolonel Decrop, wat is uw case precies?'

We zijn het eens dat de informatie die u had, tot het parlement had moeten komen,' zegt Hendrik Bogaert (CD&V). Maar hij heeft ook harde vragen voor kolonel Decrop. 'Wat is uw case precies? U zegt in uw mails dat er voorwaarden zijn aan de besparing die u noemt.' Die voorwaarden zouden niet vervuld zijn: het gaat om recorders die op de Belgische F-16's geïnstalleerd moeten zijn - maar die zijn niet geïnstalleerd.

'Vandaar mijn vraag: wat is uw case dan precies? Ik vind uw case eigenlijk niet sterk, want ik zie niet hoe we aan die 900 miljoen besparingen zouden raken.

Ook de informatiestromen zijn voor Bogaert niet helemaal helder. 'Waarom geeft u de informatie niet rechtdoor omhoog, binnen de materiaalbeheerder van het leger, in plaats van opzij in het leger?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Welke prijs hebt u hiervoor betaald?

'Welke prijs hebt u hiervoor betaald?', vraagt Raoul Hedebouw vlakaf aan kolonel Decrop. Hij gaat ervan uit dat hij professioneel geleden heeft door als klokkenluider op te treden.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

N-VA wil uitleg van Decrop

Peter Buysrogghe is de eerste N-VA'er die kolonel Decrop het vuur aan de schenen legt. De studie ging niet over een verlenging van de F-16's an sich, maar behandelde de metaalmoeheid, klinkt het. 'Bent u het daarmee eens?'

'U hebt het belang van de studie nadien in een mail genuanceerd. Waarom hebt u dat gedaan?'

Hij wil ook weten aan wie Decrop de informatie heeft bezorgd, en waarom hij die eventueel aan mensen buiten Defensie doorgespeeld zou hebben. Bovendien vraagt hij de sprekers waarom de informatie op een bepaald moment niet meer doorgegeven is in de hiërarchie van het leger.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Waarom komt Lockheed nu met die info?

Richard Miller (MR) verwijst naar de uitspraak van kolonel Decrop dat de vervangingsprogramma's van bepaalde toestellen problematisch zijn. 'Aan welke moeilijke vervangingsprogramma's denkt u?'

'Ik ben wel een beetje verbaasd over dat initiatief van Lockheed Martin,' voegt hij nog toe, 'nu ze een F-35 ontwikkelen en landen proberen overtuigen die te kopen.' Hij vindt het vreemd dat Lockheed Martin nu zelf zegt dat de F-16's langer inzetbaar zouden zijn. 'Dat kan ook een commerciële geste zijn,' zegt Miller.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Volksvertegenwoordigers zitten met veel technische vragen

Commissieleden van alle partijen stellen allerlei technische vragen aan de militairen van het materiaalbeheer. De teneur is duidelijk: de verschillende studies en cijfers hebben het debat danig vertroebeld. Benoit Hellings (Ecolo) en Richard Miller (MR) verwachten van de militairen dat ze duidelijkheid geven over de levensduur van de F-16's, en vooral de kostprijs.

Miller: 'Kan u garanderen dat onze vliegtuigen over enkele jaren nog inzetbaar zijn, in een wereld die momenteel verre van stabiel is.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Ook majoor Van den Put sprak van 'politieke gevoeligheid'

Tim Vandenput (Open VLD) wijst erop dat niet alleen kolonel Decrop de informatie over een mogelijke verlenging belangrijk genoeg vond om die door te spelen. Majoor Van den Put maakte bijna een jaar eerder al een gelijkaardige inschatting. 'U hebt een mail gestuurd begin december 2016 waarin u praat over de politieke gevoeligheid van een verlenging. Waarom noemt u dat politiek gevoelig.'

Hij is ook benieuwd naar de manier waarop de studies bij SP.A zijn geraakt. Hij vraagt verduidelijking aan kolonel Decrop: 'Hebt u deze informatie ook met mensen van een vakbond gedeeld, en wist u dat deze informatie naar een politieke partij gelekt zou zijn? En was dat uw bedoeling?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Hoe lang kunnen F-16's nog vliegen zonder updates?

Dirk Van Der Maelen wil van kolonel Decrop horen hoe lang de F-16's nog operationeel kunnen zijn?

'Kan u op basis van officiële gegevens het echte tijdvenster geven waarin we onze F-16's moeten vervangen indien we geen enkele bijkomende update moeten doen? Ik heb de minister hier drie jaar lang horen zeggen dat dat moet gebeuren tussen 2020 en 2029. Klopt dat volgens u?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Ook Georges Dallemagne (CDH) spreekt over de 'moed' van kolonel Decrop. 'Dat moet ongetwijfeld niet makkelijk geweest zijn.' Hij wijst op het belang van wat Decrop aan het begin zei: dat een verlenging van de F-16's 150 miljoen per jaar zou kunnen besparen, ofwel 900 miljoen euro op zes jaar. 'Dat is een nieuw, belangrijk element.'

'Het feit dat u die informatie heeft gegeven, heeft dat een impact gehad op uw loopbaan?'

Aan kolonel Letten vraagt hij waarom hij de informatie niet naar de minister heeft doorgespeeld.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Wie hield informatie tegen?

De Vriendt probeert ook de verantwoordelijken binnen het leger te achterhalen. 'Hebt u ooit het gevoel gehad dat geprobeerd werd informatie van Lockheed Martin niet naar de hogere echelons door te laten sijpelen? Op welke manier, door wie?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

De Vriendt feliciteert klokkenluider: 'We hebben mensen als u nodig'

Volgens Wouter De Vriendt werpt de getuigenis van Rudi Decrop een nieuw licht op de zaak. Hij karakteriseert hem als 'dé materiaalbeheerder van de F-16-vloot, dé specialist.'

'U zegt dat de studies relevant waren. U zegt dat een levendsduurverlenging wel mogelijk is, en u zegt zelfs dat dit een besparing zou opleveren.'

Hij feliciteert Decrop dat hij aan de alarmbel heeft getrokken. 'Het zijn mensen zoals u die we nodig hebben.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Hoeveel kost verlenging F-16's?

Alain Top (SP.A) stelt als eerste vragen aan het panel. Hij wil onder meer weten wat volgens de militairen de kostprijs zou zijn van een verlenging, met acht jaar, van de F-16's. 'Er wordt gezegd: 2 miljard. Klopt dat? En met hoeveel uur kan de levensduur van onze F-16's gemiddeld verlengd worden?'

De socialist wil ook weten wie de studies bij Lockheed Martin opvroeg.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Al vierde keer dat ik hiet zit, dus ik moet me niet meer voorstellen'

Luitenant-generaal Rudy Debaene houdt de humor erin. Wanneer hij aan het woord komt om zichzelf in te leiden, houdt hij het kort. 'Het is al de vierde keer dat ik hier zit, dus ik denk dat ik me niet meer moet voorstellen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Problemen met moderne vliegtuigen

Een derde reden voor kolonel Decrop om de informatie als belangrijk in te schatten, was dat de programma's van bijvoorbeeld de F-35 nog bijzonder veel kinderziekten tonen bij dat vliegtuig. 'Het zou dus nuttig kunnen zijn om de aankoop even uit te stellen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Klokkenluider geeft uitleg over zijn acties

Kolonel Decrop schetst eerst hoe de situatie in het leger ontstaan is. Het grootste deel van het verhaal is bekend: hij speelde de studies van Lockheed Martin door aan zijn oversten, en informeerde hen dat de informatie daarin politiek gevoelig was. Daarom vond hij dat die doorgestuurd moest worden naar de politieke verantwoordelijken.

'Na april 2017 heb ik een andere functie genomen. Alvorens te vertrekken heb ik mijn hiërarchie geïnformeerd. Waarom leek het mij belangrijk om deze informatie kenbaar te maken? Ten eerste, op economisch vlak leek het mij belangrijk om mee te delen dat wij op zes jaar tijd 900 miljoen euro konden besparen.' Hij wijst erop dat de kostprijs per uur voor een F-16 beduidend lager ligt dan bij modernere toestellen.

'Ten tweede: waarom zouden we de vervanging van de F-16 niet even uitstellen om aan luchtcapaciteit te winnen? Als we het aantal vliegtuigen afbouwen, zal dat een impact hebben op het personeel en het aantal piloten. Het is dankzij ons hoog aantal personeelsleden dat we onze operationaliteit hebben kunnen waarborgen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Tweede panel klaar, met kolonel X

In het tweede deel komen militairen van de dienst materiaalbeheer aan het woord. Het is vooral uitkijken naar de getuigenis van Rudi Decrop, ook wel kolonel X geheten: hij is de man die de bal aan het rollen bracht en de studie aan het licht bracht.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Eerste deel afgelopen

De vier sprekers geven aan geen commentaar meer te willen toevoegen. De zitting wordt even geschorst, straks begint de commissie aan de tweede reeks vragen.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Veli Yüksel (CD&V) kritisch: 'Probleem' in onderzoek, 'onvolledig dossier' naar kabinet gestuurd

CD&V'er Veli Yüksel treedt inderdaad Peter De Roover niet zomaar bij. De beslissing om de F-16 te vervangen gebeurde op basis van een studie uit 2015, maar die benadrukte zelf dat bijkomend onderzoek nodig was. Dat is niet gebeurd. 'Dan denk ik dat de bevoegde diensten daar op zijn minst een onvolledig dossier naar het kabinet hebben gestuurd.'

Het onderzoek van de voorbije weken is volgens Yüksel evenmin tot in de puntjes gevoerd. 'Ik vind het onbegrijpelijk dat niet alle mailboxen van belangrijke personen in dit dossier onderzocht zijn. De opdracht was om de waarheid boven te halen. Als men niet in de diepte gaat kijken bij medewerkers van de minister, dan denk ik dat daar een probleem is.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Essentie is: het document waarover het gaat, is irrelevant'

Peter De Roover (N-VA) wil de stilaan uitdijende discussie tot de kern herleiden. 'De essentie is: hadden we het document gekend waar het over gaat, dan hadden we hier wellicht niet gezeten. Het is immers een irrelevant document. Ik dank de panelleden om daar duidelijkheid over te brengen.'

'Het gaat dus niet over een nota over de levensduurverlenging, maar over metaalmoeheid - een nota die gebruikt wordt om de vloot te beheren. Door de oppositie zijn daarover nogal wat misverstanden verspreid.'

'Ik heb toch wel een ander gevoel, mijnheer De Roover,' lacht Raoul Hedebouw. Hij wijst erop dat ook Open VLD en CD&V hun twijfels hebben bij de irrelevantie van de nota.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Wist leger dan toch in 2016 al van mogelijke levensduurverlenging F-16's?

Nadat de legertop daarnet ontkende dat ze sinds 2016 wist van een mogelijkheid op een verlenging, vraagt Dirk Van Der Maelen opnieuw het woord. Hij zwaait met een rapport over zo'n verlenging, en zegt dat kolonel Decrop al sinds 2016 poogde die studie door te spelen. De informatie was dus beschikbaar in het leger.

Het gaat over een document met een stempel van Lockheed Martin, van mei 2016. De zogenaamde piste 'SLEP', jargon voor een levensduurverlenging, wordt daarin al beschreven.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Geen sturing in intern onderzoek'

Henk Robberecht verduidelijkt de vragen rond het contact met het kabinet op 22 maart. Hij verduidelijkt dat het om een vrije keuze ging voor de betrokkenen om de verklaring te ondertekenen. Verder is er ook op 'op geen enkel ander moment, noch daarvoor noch daarna' sturing geweest van het onderzoek.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Legertop bijt van zich af: 'Wisten in mei 2016 niet van mogelijke verlenging'

Stafchef Marc Compernol reageert op Dirk Van Der Maelen, die de tijdlijn van de stafchef in twijfel trok. 'U gaat zeer kort door de bocht als u zegt dat in mei 2016 al geweten was dat een verlenging mogelijk was. In mei 2016 liet Lockheed Martin enkel weten dat ze een model hadden om nieuwe berekeningen te maken.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Geen impact op het lopende aanbestedingsdossier'

'Er is geen impact op het lopende aanbestedingsdossier,' herhaalt Ann Schoubs van het federaal auditbureau.

Ze stelt dat er van slechts één kabinetsmedewerker emails doorzocht zijn, maar er is wel gekeken of er vanuit Defensie communicatie was geweest naar het kabinet. 'We hebben enkel gekeken naar professionele emails. We kunnen niet aan iemand vragen zijn privémails in te kijken.'

Over de discussie rond de mailbestanden is ze formeel: met die bestandstypes is niets verkeerds gebeurd.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Vandenput (Open VLD): 'We krijgen hier een halfslachtig verhaal'

Tim Vandenput (Open VLD) volgt de redenering van Compernol evenmin. De stafchef stelt dat de informatie in de studie van Lockheed Martin niet meer relevant was, omdat de politiek al beslist had. 'Maar tot tweemaal toe wordt er door kolonels gezegd dat die informatie politiek wel gevoelig is. Het bewijst dat er mensen in uw organisatie beschikken over voortschrijdend inzicht.'

Hij wil ook dat de legertop heel duidelijk maakt of er inmenging is geweest, vanuit het kabinet-Vandeput, in het intern onderzoek dat de afgelopen weken gevoerd werd. Klopt het dat de persoonlijke assistent van de minister tweemaal heeft proberen ingrijpen? De verklaring van de legertop tot nu toe was een 'halfslachtig verhaal', aldus Vandenput.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Reeds vanaf 2016 speelt de legertop met de politiek'

Dirk Van Der Maelen trekt van leger tegen de legertop. De tijdlijn van stachef Marc Compernol klopt niet, klinkt het. 'Al van in 2016 wist het leger dat een verlenging mogelijk was. Op 29 juni 2016 wordt de strategische visie goedgekeurd. Wie heeft er toen niet gepiept over de mogelijkheid van een verlenging: de legertop,' zegt Van Der Maelen terwijl hij naar de uitgenodigde militairen wijst.

'De vervangingsprocedure werd in gang gezet in maart 2017. Wie heeft er tot maart 2017 gezwegen over die piste? Die legertop daar. Reeds vanaf 2016 speelt de legertop met de politiek, en houdt ze essentiële informatie achter.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Geheimhouding bemoeilijkt debat

Alain Top (SP.A) denkt dat bepaalde emailbestanden gemanipuleerd zijn voor ze bij de federale auditdienst terechtkwamen. Hij leidt dat af uit het bestandstype, dat anders is dan verwacht. Hij probeert zijn punt kracht bij te zetten: 'Ik wil graag citeren het auditverslag, maar ik mag niet,' klinkt het aarzelend.

Dirk Van Der Maelen heeft het stilaan gehad met die geheimhouding. 'Doe het toch maar,' maant hij Top aan.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Externe audit volledig onafhankelijk gevoerd

Op geen enkele manier is er druk geweest van het kabinet-Vandeput om het extern onderzoek in een bepaalde richting te sturen, zegt Ann Schoubs. 'We zijn volledig onafhankelijk geweest, zelf bepaald wie we wilden bevragen en welke vragen we wilden stellen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Geen gaten in mailverkeer gevonden

Ann Schoubs van de federale auditdienst licht het onderzoek naar het emailverkeer toe. 'We zijn niet op hiaten gestoot.' Concreet wil dat zeggen dat de kans klein is dat er mails uit de conversaties gewist zijn.

Een volledig sluitend onderzoek was niet mogelijk, onder meer door de beperkte tijd die de auditdienst kreeg, klinkt het.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Probeerde Vandeput zich te mengen in intern onderzoek?

Dirk Van Der Maelen (SP.A) komt nog terug op het telefoontje van het kabinet-Vandeput naar de mensen die het intern onderzoek voeren. Eerder in de hoorzitting bleek dat de persoonlijke assistent van de minister, Mario Engels, dat telefoontje pleegde.

Van Der Maelen: 'Die militair assistent reageert enkel op bevelen van de minister. Dat wil zeggen dat de opdracht komt van de minister.'

Volgens Van Der Maelen was het ook Engels die probeerde alle mails van klokkenluider kolonel Decrop te laten overmaken aan het parlement, nadat hij al 'geprobeerd heeft om een zinnetje binnen te smokkelen in de verklaring van kolonel Decrop.'

'Noemt u dat een onafhankelijk onderzoek? De vraag kwam van de assistent van de minister - dat wil zeggen: van de minister himself,' aldus Van Der Maelen.

'Er is in minstens twee gevallen interferentie geweest van het onderzoek,' besluit Wouter De Vriendt.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Bogaert: 'Memo bevat wél nieuwe informatie'

Hendrik Bogaert (CD&V) is het daar niet mee eens: 'De informatie in die memo vind ik wel nieuwe informatie. Dit had tot bij ons moeten komen, en had verwerkt moeten zitten in de antwoorden van de minister in het parlement op vragen van de oppositie.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Deontologische code over informatie nodig

Misschien moet er een uitgebreidere deontologische code komen over de omgang met informatie, stelt Henk Robberecht voor. Die is op dit moment mogelijk ontoereikend.

'We schieten er momenteel in te kort dat dat niet geformaliseerd is. Ik wil wel stellen dat de memo geen nieuwe informatie aanreikt.' De informatie was niet meer dan een verlengstuk van wat al in 2015 geweten was, zegt stafchef Marc Compernol. Daarom moest de informatie niet doorgegeven worden.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Welk gespin De Morgen wou vespreiden, laat ik aan hen over'

Robberecht sluit zich aan bij zijn stafchef in de kritiek op de media, en de vroegtijdige berichtgeving over het intern onderzoek.

'Ik kan u zeggen dat ik toen ook van mijn stoel viel om te lezen wat er in dat krantenartikel stond. Er werd nergens iets geciteerd uit het voorlopig rapport dat net besproken was, en de conclusies waren niet de conclusies of woorden die in het rapport gebruikt worden. Welk gespin De Morgen wou verspreiden, laat ik aan hen over.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Geen tegenstrijdigheden gevonden tijdens intern onderzoek

Robberecht verdedigt het intern onderzoek, maar stelt ook dat het geen uitgebreid forensisch onderzoek was. De emails en documenten waar hij medewerkers naar vroeg, heeft hij telkens gekregen. 'Tegenstrijdigheden in verklaringen ben ik in die veertien dagen niet tegengekomen.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Defensie verdedigt geheimhouding rond intern onderzoek

Het intern onderzoek moest volgens Robberecht vertrouwelijk blijven omdat bepaalde uitspraken over de persoonlijke levensfeer tot de privacy behoren. 'Het kan niet de bedoeling zijn die hier uit de context te trekken.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Persoonlijke assistent van Vandeput stelde vraag om verklaring te ondertekenen

Robberecht bevestigt ook dat van het kabinet-Vandeput gevraagd heeft om de klokkenluider, kolonel Decrop, een verklaring te laten ondertekenen. De vraag kwam 'van de persoonlijke assistent van de minister, mijnheer Mario Engels. De vraag werd niet enkel gesteld aan kolonel Decrop maar ook aan kolonel Letten,' zet Robberecht de puntjes nog op de i.

'Ze hadden de absolute vrijheid om die te ondertekenen of niet. Het is dus niet zo dat een verklaring werd opgedrongen. He klopt niet dat verklaringen in iemands mond werden gelegd.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Overste van klokkenluider was aanwezig bij verhoor

Luitenant-generaal Henk Robberecht, die het intern onderzoek leidde, benadrukt eveneens dat het onderzoek geen audit was. De audit werd uitgevoerd door de externe, federale dienst.

Het klopt volgens Robberecht dat luitenant-generaal Debaene, een overste van de klokkenluider, bij onderzoeken betrokken was en bij de verhoren aanwezig was, 'om redenen van efficiëntie'.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Geen klokkenluidersregeling binnen Defensie'

Marc Compernol beantwoordt ten slotte nog de vraag van Peter De Roover. 'Er bestaat binnen Defensie geen formeel klokkenluiderstatuut.' Wel kunnen medewerkers naar de federale ombudsman, en Defensie heeft een eigen klachtendienst. 'Maar als u refereert naar klokkenluiders, dan moet ik toegeven dat zo'n mechanisme niet bestaat.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Berichtgeving over intern onderzoek klopt niet'

Stafchef Compernol heeft het ook over de interne auditresultaten die al in de pers verschonen nog voor het parlement die gekregen had. 'Het was eigenlijk geen audit, maar een intern bestuurlijk onderzoek. Dat is wel iets anders.'

Over de lekken zegt hij: 'Als de krant De Morgen bepaalde dingen schrijft, dan denk ik dat u niet alles moet geloven wat de krant schrijft. Het onderzoek werd niet gelekt aan kranten, en als u de teksten nu vergelijkt met wat geschreven werd, zal u zien dat een en ander niet klopt.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Beslissing om niets met die informatie te doen was 'verdedigbaar'

De tweede tijdslijn is die van het beheer van de F-16-vloot, zegt Compernol. In november 2016 maakt Lockheed Martin aan het leger de mogelijkheid over om een studie uit te voeren over de toestand van de toestellen.

'We krijgen op april 2017 de memo die u intussen ook ontvangen hebt. Die zegt dat er vanuit structureel oogpunt nog mogelijkheden zijn voor de F-16, als we beschikken over minstens 90 procent van de vluchtgegevens van de vloot.'

Op dat moment was de procedure en de politieke beslissing al gestart om een vervanger te zoeken, zegt Compernol. Bovendien ging de studie enkel over metaalmoeheid, niet over de wapensystemen, corrosie of andere factoren.

De beslissing om niets met die informatie te doen was dus 'verdedigbaar', klinkt het.

U moet vertrouwen stellen op de mensen die op hun niveau de beslissingen nemen, is de stafchef stellig. 'Had ik van de studie geweten, hadden we hier vandaag niet gezeten. Maar dat is niet relevant. Wat relevant is, is dat ik de beslissing van de materiaalbeheerder om de informatie niet door te sturen, verdedigbaar vind.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Compernol: 'Vanaf maart 2017 was verlenging F-16 geen optie meer'

Na een uitgebreide vragensessie neemt stafchef Marc Compernol als eertse het woord. Hij spreekt van twee belangrijke tijdlijnen, en begint met de vervanging van de F-16's. Daartoe werd al door de vorige regering besloten. Het regeerakkoord van Michel I herhaalt die doelstelling. De kabinetten herbekijken de opties weliswaar nog eens, maar uiteindelijk wordt alles in 2017 gang in gezet om een vervanger te zoeken voor de F-16.

'Op 17 maart 2017 zijn wat ons betreft alle beslissingen genomen om over te gaan tot de vervanging van de F-16. Op dat moment is een verlenging van de F-16 geen optie meer. Daartegen ingaan zou politiek bedrijven zijn.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Witwassen gebeurt natuurlijk alleen als er iets zwart is

Peter De Roover (N-VA) houdt zijn vragen kort. Hij vraagt naar het bestaan van een klokkenluidersregeling binnen Defensie. 'Is er in deze zaak enige indicatie dat er gebruikt van gemaakt zou zijn?'

Van de oppositie verwacht hij enige terughoudendheid. 'Ik heb nogal wat verdachtmakingen gehoord, er is gesproken van witwassen. Witwassen gebeurt natuurlijk alleen als er iets zwart is. Als dat het uitgangspunt is, moeten we geen hoorzittingen meer houden.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

MR haalt uit naar oppositie die debat 'diaboliseert'

Damien Thiéry (MR) haalt uit naar de oppositie. 'Ik stel vast dat sommigen het debat willen diaboliseren. In geen geval is er sprake van wie of wat dan ook toe te dekken.'

Maar ook hij blijft op zijn honger zitten en vraagt de genodigden om te verduidelijken waarom de informatie niet relevant genoeg was om door te geven aan minister Vandeput. 'Wanneer wordt een studie dan wel relevant?'

Hij wil van de stafchef weten of hij met stevig lobbywerk geconfronteerd is in de zoektocht naar een nieuw gevechtsvliegtuig.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

N-VA-Kamerlid Peter Buysrogghe vraagt Ann Schoubs van het Federaal Auditcomité om meer details over het opzet van de audit. 'Wie bepaalde de contouren van de audit? Heeft u alles kunnen bekijken wat u wou bekijken? Heeft u ondervraagden op leugens kunnen betrappen? Heeft u het gevoel gehad dat bepaalde informatie werd achtergehouden voor u?'

Van de stachef Marc Compernol wil hij weten wat er zal gebeuren met de aanbevelingen van de audit.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Bogaert bezorgd over veiligheid van F-16-piloten

Uit de audits bleek dat slechts 16 van onze F-16's onderzocht zijn door Lockheed Martin, omdat enkel over die toestellen gedetailleerde informatie is bijgehouden. Hendrik Bogaert (CD&V) draait die logica ook om: dat wil zeggen dat we over tientallen toestellen helemaal geen informatie hebben. 'Is er een risico voor de vliegtuigen die niet getrackt worden, dat sommige daarvan zo stevig ingezet zijn dat er technische problemen ontstaan?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

CD&V: 'Politieke dossiers moeten tot bij het parlement komen'

Hendrik Bogaert (CD&V) is streng voor de betrokken militairen. Zij wisten dat de informatie politiek gevoelig was.

'Er staan een aantal politieke opmerkingen in de onderzocht mails. Dat is op zich goed nieuws, want het toont dat die militairen niet dom zijn. Ik lees heel duidelijk dat men zich bewust was van de politieke gevaren van dat dossier.' Toen ze de informatie niet doorgaven, braken ze misschien niet de wet, zo concludeert hij, 'maar tussen de wet en de deontologie zit nog wel een verschil.'

'Dit is niet voor herhaling vatbaar. Politieke dossiers moeten tot bij het parlement komen. Hoe gaan we in de toekomst vermijden dat dit gebeurt?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Benoit Hellings (Ecolo) vraagt luitenant-generaal Rudy Debaene: 'Was u ervan op de hoogte dat kolonel Decrop, de klokkenluider binnen Defensie, het initiatief nam om de studie over de levensduurverlenging van de F-16's bij Lockheed Martin aan te vragen?'

Van de stafchef wil hij weten: 'Was u graag op de hoogte geweest van de memo van Lockheed Martin, en had u het in uw functie logisch gevonden op de hoogte gebracht te zijn van die informatie?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Dat informatie niet relevant bleek, is zwak excuus'

Tim Vandenput (Open VLD) wijst erop dat binnen Defensie er tot tweemaal toe op aangestuurd is om de studie over de F-16's door te spelen naar Marc Compernol, stafchef Defensie, en minister Vandeput. 'Dat is tegengehouden. Maar weet u waarom dat tegengehouden is? Dat die informatie niet relevant gebleken zou zijn, lijkt me een zwak excuus. Was u liever wel op de hoogte geweest van die informatie?', vraagt hij aan de stafchef.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Dit is één camaraderie'

'Iedereen staat in contact met iedereen. Dit is een grote familie. Lockheed Martin, de afdeling systemen in het leger, het is één camaraderie,' zegt Georges Dallemagne nog. 'Op den duur weet men niet meer of men dan objectief kan oordelen over de noodzaak toestellen aan te kopen of niet.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Dit staat ver van wat we een audit mogen noemen'

'Dit staat ver van wat we een audit mogen noemen,' zegt Georges Dallemagne (CDH). 'We hebben nodig aan een echt objectieve analyse. Dat zou niet mogen verlopen via een partijdig instrument.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

PS wil weten of aankoopprocedure gemanipuleerd werd

Julie Fernandez-Fernandez (PS): 'Wat mij interesseert is wat er niet in de audit staat: de vragen die volgens ons niet werden gesteld. Nochtans zijn die het onderwerp van de zitting van vandaag.'

Zo werd volgens haar niet onderzocht of de aanbesteding voor nieuwe gevechtsvliegtuigen gemanipuleerd werd - 'en zo ja, door wie en waarom?' Ze wil ook weten of het kabinet op de hoogte was, en of hij het dan wel wilde weten.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Samenvatting komt niet overeen met auditverslag'

Volgens Alain Top (SP.A) moet het parlement zich afvragen of de vrijgegeven teksten wel waarheidsgetrouw zijn. 'Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat de inhoud van de audit niet overeenkomt met de samenvatting die we vrijdag kregen. Hoe komt dat? Wie stelde de samenvatting op? Gesteld op de beperkingen waar u mee moest werken, kan dit wel een audit genoemd worden?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Werden mails van kabinetschef onderzocht?

Veil Yüksel vraagt hoe ver het emailverkeer onderzocht is. 'Hebt u de mailbox van de kabinetschef en de adjunct-kabinetschef ook nagetrokken? Als u dat niet gedaan hebt, waarom dan niet?'

'Sluit u uit dat er belangrijke informatie verdwenen is in de periode voor het onderzoek gestart werd?', vraagt hij aan de auditeurs. Ook over de politieke verantwoordelijkheid heeft hij vragen: 'Mogen we ervan uitgaand dat het kabinet van relevante informatie in de memo's op de hoogte was?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Ook CD&V heeft vragen bij geheimhouding rond auditverslagen

Ook bij de meerderheid is er wrevel over de manier van werken. 'Het wordt moeilijk om gerichte, concrete vragen te stellen' over informatie die niet besproken mag worden, zo stelt Veli Yüksel (CD&V).

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Enkel psychologisch portret van klokkenluider

In het auditverslag wordt volgens De Vriendt gesuggereerd dat er persoonlijke motieven waren voor klokkenluider Decrop om de informatie over de studies naar buiten te brengen. 'Dat wordt vrij persoonlijk, zijn motivaties worden in een slecht daglicht gesteld. Waarom wordt zo'n psychologisch portret enkel van hem gemaakt en niet van de andere betrokkenen?'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Parlement werd misleid'

Wouter De Vriendt (Groen) wil meer details over het forensisch onderzoek naar het emailverkeer binnen Defensie, meer bepaald tussen de kroongetuigen. 'Klopt het dat u hen daar ruim op voorhand van verwittigd hebt? Als daar veertien dagen tussenzit, laat dat de betrokken toe om emails te wissen. Dat is natuurlijk problematisch.'

Hij vindt ook dat het parlement allesbehalve correct geïnformeerd is. 'Wij werden vrijdag misleid omdat we niet de volledige conclusie van het auditrapport in de samenvatting hebben gekregen.'

De Vriendt wil net als Van Der Maelen weten van wie het telefoontje kwam om de klokkenluider een verklaring te laten ondertekenen die hij niet gegeven had.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

'Is dit een oefening in politieke witwassing?'

Bij MR heerst ongerustheid over de informatie die in de vragen sijpelt. 'Dat was vetrouwelijke informatie. Voorzitter, het zou verstandig zijn dat u erop wijst dat die informatie niet mag worden vrijgegeven hier in de commissie. De vragen moeten van algemene aard zijn.'

Karolien Grosemans bevestigt dat, en stelt vast 'dat er gelekt wordt. Ik kan die mensen alleen maar zeggen dat ze een klacht van de betrokkenen riskeren.'

Georges Dallemagne (CDH) begrijpt niet waarom de hoorzitting dan georganiseerd wordt. 'Wat is het nut van wat we hier vandaag doen als we ons moeten baseren op een samenvatting? Of kunnen we ons baseren op de teksten? We zitten hier niet in een salon, dit is een parlementaire commissie - ofwel is dit een oefening in politieke witwassing.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Loog minister Vandeput vorige maand over F-16-studies?

Dirk Van Der Maelen trekt ook de geloofwaardigheid van minister van Defensie Steven Vandeput in twijfel: 'Als hij op 22 maart, op de VRT, met de hand op het hart zegt dat hij niks wist van het bestaan van nota's over de levensduurverlenging van de F-16's, dan kan er heel serieus getwijfeld worden over de waarheid van die stelling.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Werd klokkenluider onder druk gezet door kabinet-Vandeput?

Dirk Van Der Maelen (SP.A) bijt de spits af. Hij wil weten of er afgelopen maand een telefoon geweest is van het kabinet-Vandeput naar luitenant-generaal Henk Robberecht om de klokkenluider een verklaring te laten tekenen dat hij geen mails gestuurd heeft naar het kabinet over de F-16-studie. Het vermoeden bestaat dat die verklaring zou gebruikt worden om de minister uit de wind te zetten, maar de klokkenluider weigerde die te ondertekenen omdat hij die verklaring nooit had afgelegd.

Van Der Maelen wil ook weten of luitenant-generaal Rudy Debaene, de overste van klokkenluider Rudi Decrop, zelf de audit moest organiseren binnen Defensie.

Ten slotte wil de SP.A'er ook al het mailverkeer willen inkijken om de communicatie tussen de betrokkenen te reconstrueren.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Discussie over verloop hoorzitting

'We weten dat de parlementaire controle in deze zaak ons bemoeilijke wordt,' zegt Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt. 'We merken dat al een hele tijd.' Net als Dirk Van Der Maelen vraagt hij dat de genodigden meteen antwoorden op iedere vraag. Commissievoorzitter Karolien Grosemans wil de vragen liever groeperen, zodat daarna de sprekers alle vragen in een keer kunnen beantwoorden. Het is immers geen onderzoekscommissie, verduidelijkt ze.

'Je moet geen onderzoekscomissie organiseren om precieze antwoorden te kunnen krijgen,' repliceert Raoul Hedebouw (PVDA).

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Meteen vragen voor genodigden

Omdat vorige week al een hoorzitting plaatsvond, krijgen de gendigden niet elk apart het woord maar mogen de parlementairen meteen hun vragen stellen.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Liefst 17 mensen aan het woord tijdens hoorzitting

Er wacht de parlementsleden een lange dag, want liefst 17 mensen staan op de agenda om gehoord te worden. In de voormiddag wordt het woord gegeven aan de verantwoordelijken van de audits: luitenant-generaal Henk Robberecht, voorzitster van de Federale Interne Auditdienst Ann Schoubs, luitenant-generaal Rudy Debaene en stafchef Marc Compernol.

Vanaf 12 uur spreken de materiaalbeheerders van het leger. Ook kolonel X, de klokkenluider die de bal aan het rollen bracht, zal aan het woord komen. In de namiddag spreken nog kolonel Harold Van Pee, die het project voor de vervanging van de F-16 leidt, en luitenant-kolonel Steven Lauwereys. Daarna komen nog mensen van de Amerikaanse luchtmacht en constructeur Lockheed Martin aan bod.

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Openbare zitting over geclassificeerde documenten

De hoorzitting van vandaag werd al eind april vastgelegd. Minister Vandeput bestelde toen twee onderzoeken, een interne en een externe audit, die ten laatste vandaag afgerond moesten zijn. De parlementsleden konden de volledige verslagen maandag en dinsdag inkijken. 'Ik begrijp niet waarom die documenten vertrouwelijk moet zijn, en ik ga dan ook eisen dat dat wordt opgeheven,' zei Kamerlid Dirk Van Der Maelen (SP.A) daarover.

Ook bij Groen was er felle kritiek op de geheimhouding rond de verslagen. Die zal de debatten van vandaag zeker bemoeilijken, zo schatte commissievoorzitter Karolien Grosemans (N-VA) al in: een publieke zitting over geclassificeerde documenten, 'dat wordt zeker geen eenvoudige oefening.'

Stavros Kelepouris
door Stavros Kelepouris

Audits zijn duidelijk: geen professionele fouten

Heeft het leger bewust informatie achtergehouden waaruit bleek dat de Belgische F-16's lager mee kunnen gaan dan gedacht? Neen, zo concludeerde Defensieminister Steven Vandeput (N-VA) vorige week vrijdag al, toen het parlement een eerste keer samen kwam om te debatteren over de audits die helderheid moesten brengen over het F-16-dossier.

Dat gebeurde toen op basis van samenvatting van de audits, maar de conclusie was duidelijk: het leger had de informatie niet moeten doorspelen naar de minister, en dus waren er geen grove fouten gebeurd. Er was 'geen inbreuk op de wetten', geen 'ernstige tekortkomingen van de professionele verplichtingen'. Dat er sprake was geweest van een 'zware inschattingsfout', zoals Vandeput eerder had gezegd, moest de minister dan ook intrekken.

Lees ook:Kritiek op audits naar vervanging F-16's