Eind september vorig jaar publiceerde de Commissie voor het eerst een rapport over de stand van de rechtsstaat in de lidstaten. Het nieuwe rapport laat dus voor het eerst toe om de evolutie van het voorbije jaar op te meten en die is niet steeds positief. "Er zijn redenen tot ernstige bezorgdheid in een aantal lidstaten, vooral wat betreft de onafhankelijkheid van het gerecht", verklaarde vicevoorzitter Vera Jourova. In het hoofdstuk over Hongarije stelt de Commissie vast dat de Europese aanbevelingen over de gerechtelijke onafhankelijkheid in de wind zijn geslagen. "Risico's op cliëntelisme, favoritisme en nepotisme aan de top van de administratie en de risico's die voortvloeien uit banden tussen het zakenleven en politieke actoren worden niet aangepakt", luidt het. Het Poolse hoofdstuk laakt de "hervormingen die de invloed van regering en parlement op het systeem vergroten ten nadele van de gerechtelijke onafhankelijkheid". Het Grondwettelijke Tribunaal in Polen trekt bovendien de beslissingen van het Europese Hof van Justitie over die hervormingen in twijfel. Het rapport over de rechtsstaat heeft een preventief oogmerk, maar het kan de nationalistische regeringen in Boedapest en Warschau verder in de problemen brengen in hun krachtmeting met de Europese instellingen. Zo zijn economische relanceplannen en de bijhorende subsidies voor beide landen nog niet goedgekeurd. Maar hoewel een doeltreffend audit- en controlesysteem een absolute voorwaarde voor groen licht is, ontkende Jourova dat er "een rechtstreeks verband" bestaat tussen de onderhandelingen over de relanceplannen en wat er bijvoorbeeld met de Poolse justitie aan de hand is. Sinds de publicatie van het eerste rapport zijn de lidstaten en het Europees Parlement het echter ook eens geraakt over een conditionaliteitsmechanisme dat de uitkering van Europese fondsen kan opschorten voor landen waar de correcte besteding niet gegarandeerd kan worden. Polen en Hongarije laten de geldigheid van dat mechanisme toetsen bij het Hof, maar na het zomerreces wil de Commissie het mechanisme beginnen toepassen, zo bevestigde eurocommissaris voor Justitie Didier Reynders dinsdag. En dit rapport kan daarbij volgens de Belgische oud-minister "één van de informatiebronnen" zijn. Het Europees Parlement hamert al maanden op de concrete toepassing van het nieuwe mechanisme. Voor Tom Vandenkendelaere (CD&V) is het alvast zonneklaar. "Wat heeft de Europese Commissie nog meer nodig om het mechanisme in werking te stellen en corruptie te bestrijden? De Commissie bevestigt zwart op wit de systematische uitholling van de rechtsstaat in landen zoals Hongarije. We kunnen niet langer toekijken hoe het geld van EU-belastingbetalers daar in de zakken van vrienden en familie van politici terechtkomt." Naast de onafhankelijkheid van het gerecht vormt de persvrijheid een belangrijk punt van bekommernis in het rapport. Het rapport kwam te laat voor de recente beschuldigingen in de Pegasus-affaire dat de Hongaarse autoriteiten beroep doen op gespecialiseerde software gebruiken om kritische journalisten te bespioneren, maar de Commissie stipt wel meer problemen aan, en niet enkel in Hongarije. Zo zijn er bijvoorbeeld ook steeds meer zorgen over de persvrijheid in Slovenië, dat momenteel het voorzitterschap van de Europese Unie waarneemt, en over de intimidatie en aanvallen op journalisten in verscheidene landen. Ook in België zijn vrouwelijke journalisten en journalisten met een migratieachtergrond soms het mikpunt van bedreigingen, merkt de Commissie op, maar over het algemeen is de Commissie positief over de persvrijheid en het mediapluralisme in ons land. Als pijnpunten worden opnieuw de beschikbaarheid van personeel en financiële middelen, de digitalisering en de doeltreffendheid van justitie aangestipt. De Commissie is ook ontgoocheld over blijvende tekortkomingen om belangenconfllicten bij ministers en medewerkers te vermijden en vermogensverklaringen en lobbyactiviteiten transparanter te maken. De Commissie stelt anderzijds vast dat het Belgische gerecht de coronamaatregelen van de regering overeind heeft gehouden en dat er intussen een pandemiewet is goedgekeurd die een kader voor noodmaatregelen in het leven roept. COVID is voor democratische landen over de hele wereld "een echte stresstest", maar naarmate de pandemie zich voortsleepte "hebben we een evolutie gezien naar meer meer checks en balances en meer toezicht van parlementen en rechtbanken over maatregelen van regeringen", stelde Reynders tevreden vast. Het rapport is in eerste instantie een document dat de dialoog over de rechtsstaat in de Europese ministerraden en het Europees Parlement hoog op de agenda moet houden, maar net als na de publicatie van het eerste rapport neemt Reynders zich voor om het debat over het rapport ook in de nationale parlementen te voeren. (Belga)

Eind september vorig jaar publiceerde de Commissie voor het eerst een rapport over de stand van de rechtsstaat in de lidstaten. Het nieuwe rapport laat dus voor het eerst toe om de evolutie van het voorbije jaar op te meten en die is niet steeds positief. "Er zijn redenen tot ernstige bezorgdheid in een aantal lidstaten, vooral wat betreft de onafhankelijkheid van het gerecht", verklaarde vicevoorzitter Vera Jourova. In het hoofdstuk over Hongarije stelt de Commissie vast dat de Europese aanbevelingen over de gerechtelijke onafhankelijkheid in de wind zijn geslagen. "Risico's op cliëntelisme, favoritisme en nepotisme aan de top van de administratie en de risico's die voortvloeien uit banden tussen het zakenleven en politieke actoren worden niet aangepakt", luidt het. Het Poolse hoofdstuk laakt de "hervormingen die de invloed van regering en parlement op het systeem vergroten ten nadele van de gerechtelijke onafhankelijkheid". Het Grondwettelijke Tribunaal in Polen trekt bovendien de beslissingen van het Europese Hof van Justitie over die hervormingen in twijfel. Het rapport over de rechtsstaat heeft een preventief oogmerk, maar het kan de nationalistische regeringen in Boedapest en Warschau verder in de problemen brengen in hun krachtmeting met de Europese instellingen. Zo zijn economische relanceplannen en de bijhorende subsidies voor beide landen nog niet goedgekeurd. Maar hoewel een doeltreffend audit- en controlesysteem een absolute voorwaarde voor groen licht is, ontkende Jourova dat er "een rechtstreeks verband" bestaat tussen de onderhandelingen over de relanceplannen en wat er bijvoorbeeld met de Poolse justitie aan de hand is. Sinds de publicatie van het eerste rapport zijn de lidstaten en het Europees Parlement het echter ook eens geraakt over een conditionaliteitsmechanisme dat de uitkering van Europese fondsen kan opschorten voor landen waar de correcte besteding niet gegarandeerd kan worden. Polen en Hongarije laten de geldigheid van dat mechanisme toetsen bij het Hof, maar na het zomerreces wil de Commissie het mechanisme beginnen toepassen, zo bevestigde eurocommissaris voor Justitie Didier Reynders dinsdag. En dit rapport kan daarbij volgens de Belgische oud-minister "één van de informatiebronnen" zijn. Het Europees Parlement hamert al maanden op de concrete toepassing van het nieuwe mechanisme. Voor Tom Vandenkendelaere (CD&V) is het alvast zonneklaar. "Wat heeft de Europese Commissie nog meer nodig om het mechanisme in werking te stellen en corruptie te bestrijden? De Commissie bevestigt zwart op wit de systematische uitholling van de rechtsstaat in landen zoals Hongarije. We kunnen niet langer toekijken hoe het geld van EU-belastingbetalers daar in de zakken van vrienden en familie van politici terechtkomt." Naast de onafhankelijkheid van het gerecht vormt de persvrijheid een belangrijk punt van bekommernis in het rapport. Het rapport kwam te laat voor de recente beschuldigingen in de Pegasus-affaire dat de Hongaarse autoriteiten beroep doen op gespecialiseerde software gebruiken om kritische journalisten te bespioneren, maar de Commissie stipt wel meer problemen aan, en niet enkel in Hongarije. Zo zijn er bijvoorbeeld ook steeds meer zorgen over de persvrijheid in Slovenië, dat momenteel het voorzitterschap van de Europese Unie waarneemt, en over de intimidatie en aanvallen op journalisten in verscheidene landen. Ook in België zijn vrouwelijke journalisten en journalisten met een migratieachtergrond soms het mikpunt van bedreigingen, merkt de Commissie op, maar over het algemeen is de Commissie positief over de persvrijheid en het mediapluralisme in ons land. Als pijnpunten worden opnieuw de beschikbaarheid van personeel en financiële middelen, de digitalisering en de doeltreffendheid van justitie aangestipt. De Commissie is ook ontgoocheld over blijvende tekortkomingen om belangenconfllicten bij ministers en medewerkers te vermijden en vermogensverklaringen en lobbyactiviteiten transparanter te maken. De Commissie stelt anderzijds vast dat het Belgische gerecht de coronamaatregelen van de regering overeind heeft gehouden en dat er intussen een pandemiewet is goedgekeurd die een kader voor noodmaatregelen in het leven roept. COVID is voor democratische landen over de hele wereld "een echte stresstest", maar naarmate de pandemie zich voortsleepte "hebben we een evolutie gezien naar meer meer checks en balances en meer toezicht van parlementen en rechtbanken over maatregelen van regeringen", stelde Reynders tevreden vast. Het rapport is in eerste instantie een document dat de dialoog over de rechtsstaat in de Europese ministerraden en het Europees Parlement hoog op de agenda moet houden, maar net als na de publicatie van het eerste rapport neemt Reynders zich voor om het debat over het rapport ook in de nationale parlementen te voeren. (Belga)