Wie na afloop van de gesprekken praat met de deelnemers, moet constateren: mensen worden blij van debatteren. Als de meningsverschillen klein zijn, maar ook wanneer ze groot waren. Meningsverschillen blijken ook gedicht te kunnen worden. Soms bleek dat nadat de ja/nee-vragen op basis waarvan de koppels werden gevormd, in een gesprek genuanceerder werden beantwoord. Soms lag dat ook aan de achtergrond van de deelnemers. Dat zegt Jan Vliegen, die met Brigitte Van Gerven in gesprek ging. 'We zijn allebei wetenschappelijk gevormd: Brigitte als burgerlijk ingenieur, ik als doctor in de scheikunde. We benaderen discussies of problemen dus rationeel en niet emotioneel.'
...

Wie na afloop van de gesprekken praat met de deelnemers, moet constateren: mensen worden blij van debatteren. Als de meningsverschillen klein zijn, maar ook wanneer ze groot waren. Meningsverschillen blijken ook gedicht te kunnen worden. Soms bleek dat nadat de ja/nee-vragen op basis waarvan de koppels werden gevormd, in een gesprek genuanceerder werden beantwoord. Soms lag dat ook aan de achtergrond van de deelnemers. Dat zegt Jan Vliegen, die met Brigitte Van Gerven in gesprek ging. 'We zijn allebei wetenschappelijk gevormd: Brigitte als burgerlijk ingenieur, ik als doctor in de scheikunde. We benaderen discussies of problemen dus rationeel en niet emotioneel.' Beiden vinden dat het publieke en politieke debat te emotioneel gevoerd wordt. Dat heeft zijn implicaties, zegt Brigitte. 'Bijvoorbeeld dat partijen te veel met zichzelf bezig zijn. Ze vergeten naar oplossingen te zoeken.' Het is een opvallende constante in dit project: mensen hebben weinig geloof in de politiek. 70 procent van de mensen die onze online vragenlijst invulde, antwoordde 'neen' op de vraag of de politiek werkt in dit land. Brigitte en Jan ventileren die verzuchting, maar ook advocate Mireille Fabré en projectontwikkelaar Hans De Neef. Die laatste twee vinden dat ook het politieke debat te wensen overlaten. Mireille: 'Dat onze minister van Justitie Koen Geens (CD&V) op die boot van Gert Verhulst gaat zitten, ik vind dat verschrikkelijk.' Volgens Hans bestaat het echte debat niet meer. 'Wat je te zien krijgt, is show.' We zijn afgeleerd om te zeggen dat we ergens geen mening over hebben, constateert Mireille. 'En dat is jammer. Als advocate zeg ik het altijd wanneer ik iets niet weet. "Maar ik zal het opzoeken," zeg ik dan aan mijn cliënten. Dat is toch veel eerlijker? Het is een teken van intelligentie om toe te geven dat je iets niet weet.'Verschillen verdwijnen of krimpen ook net door het gesprek. De 29-jarige Bart Wille, die in gesprek ging met de 21-jarige Eva van der Wel, zegt het zo: 'Ik ben eerder socialistisch, zij eerder liberaal. Maar dat zijn geen extreme standpunten. We wisselden vooral ideeën uit, eerder dan dat ze botsten.' Dat was aangenaam, zegt hij, maar een echt meningsverschil had hij interessanter gevonden. 'We weten nu nog altijd niet zeker of ze wel écht bestaan, die mensen met wie we het absoluut oneens zijn. (lacht)' Brigitte en Jan waren het ook grotendeels eens met elkaar. Maar toch was dat vaak boeiend, zegt Brigitte. 'Jan heeft een paar keer iets gezegd waarover ik nog niet had nagedacht.'Bart werpt een interessante bedenking op: 'Misschien overschatten we die polarisering wel?' De opmerking wordt een paar keer gemaakt: media geven vaak - misschien te vaak - aandacht aan conflict. Mireille en Hans denken dat het opzet van Het Grote Gelijk ook meespeelt. Zegt Mireille: 'Wellicht is niemand naar hier gekomen om zijn of haar grote gelijk te halen. Je gaat in op de uitnodiging voor zo'n gesprek net omdat je je eigen ideeën wil toetsen aan die van een ander.' Jan, de chemicus, knikt. 'Ik ben soms jaloers op een ander zijn mening. "Dat ik dat zélf niet heb bedacht!"', denk ik dan. (lacht) Stefanie en Charlotte bleken minder tegengesteld te zijn dan ze hadden verwacht. Charlotte: 'Maar dat maakte het gesprek niet minder leerrijk. Ik ben bijvoorbeeld zelf ongelovig en vind dat iedereen vooral moet geloven wat hij of zij zelf wil. Door met Stefanie te praten, ben ik gaan beseffen dat de positie van de ongelovige niet meteen de meest neutrale - en dus juiste - is.' Een belangrijk verschil tussen beide jonge vrouwen is waar ze wonen: Charlotte in centrum Brussel, Stefanie op het Vlaams-Brabantse platteland. Het is een van de meest opvallende breuklijnen aan het worden in het maatschappelijke debat. 'Ik heb dat nu goed beseft,' zegt Stefanie. 'Ook al woon ik niet zo heel ver van Brussel, de mentale afstand is groot. Ik had soms het gevoel te weinig betrokken te zijn bij die stad, en dat is nu wel bevestigd.' Ze maakt een interessante bedenking. 'Het valt mij als plattelandsbewoner op hoezeer het beleid zich specifiek focust op de stad. Neem die 1 euro-maaltijden van Vlaams minister van Armoedebestrijding Liesbeth Homans (N-VA). Dat is een zeer stadsgerichte maatregel. Voor arme mensen op het platteland is niet voeding het grootste probleem - zij hebben soms een tuintje waarin ze wat groenten kunnen kweken - maar mobiliteit en eenzaamheid. Raak maar eens in de stad om werk te zoeken zonder auto.' Selfies gewistCarla Vincent sprak op 1 mei al af, in het Gentse Stam Café, met Chetan Corten. 'Het was een fijne ervaring,' zegt ze aan de telefoon. 'Chetan had wat schrik voor een agressief gesprek, maar alles is heel aangenaam verlopen. Één negatief punt: hij heeft per ongeluk onze selfies gewist. (lacht)' Carla was ook wat nerveus, zegt ze. 'Je weet niet wie je voor je krijgt. De vragen raakten gevoelige kwesties aan. Maar alles was bespreekbaar, ik ben met een goed gevoel naar huis gegaan.' Soms vond ze haar gesprekspartner moeilijk te volgen, geeft Carla toe. 'Het was een man met een hoog niveau.' Mireille en Hans hadden een opmerking die daar bij aansluit. 'Kijk eens rond,' zegt Hans. 'We treden zogezegd uit onze bubbel, maar je ziet hier toch vooral hoogopgeleide mensen uit de middenklasse.' Mireille komt als advocate geregeld in contact met mensen die 'in de riool van de samenleving' leven. 'De kans dat je onder lezers van Knack en De Standaard fundamenteel van mening verschilt, is niet erg groot. Neem Hans en ikzelf: wij kunnen goed leven met onze meningsverschillen net omdat ze niet extreem groot zijn.' Het loont de moeite om met die bemerking - dat vooral hoogopgeleiden uit de middenklasse intekenen op dergelijke projecten - in het achterhoofd nog eens terug te komen op die 70 procent die zegt dat de politiek niet functioneert in dit land.Waarover de getuigenissen eensluidend zijn, is dat enige mate van welvoeglijkheid fundamenteel is voor eenconstructoef gesprek. 'Wat mij getroffen heeft bij Chetan, is zijn openheid,' zegt Carla. 'Zo open zijn, beleefd en galant met iemand die je totaal niet kent. Dat is fijn.' Er was veel joie de vivre, noteerde ook Knack-hoofdredacteur Bert Bultinck. 'Als je kijkt naar de politieke debatten, zou je denken dat we in een heel verscheurde samenleving leven. Als je hier rondloopt, krijg je een ander beeld. Dat is winst.' Zijn evenknie bij De Standaard Karel Verhoeven merkte op dat levenshouding van belang is in debatten. 'Sommigen verwijzen naar hun gedeelde wetenschappelijke achtergrond, of geven aan optimistisch dan wel pessimistisch te zijn.'Stelden veel mensen hun mening bij? Minder dan een derde van de mensen steken hun hand op, wanneer Bultinck en Verhoeven die vraag stelden aan het eind van de dag. De zaal lacht. Dat was ook niet het opzet van dit project. Wanneer iemand zijn mening bijstelde, was dat door concrete voorbeelden, anekdotes en feiten. 'We vertrokken elk van ons grote gelijk, maar geconfronteerd met de praktische uitwerking ervan, twijfel je toch,' zegt een man in de zaal. 'Zo ben ik genuanceerder gaan denken over mijn idee dat de auto wel heel comfortabel is. Mijn gesprekspartner heeft goed uitgelegd dat er alternatieven zijn om even snel van A naar B te geraken. Daar hebben we dan toch een Belgisch compromis over gesloten.''Dit was een belangrijke dag,' besloot VUB-rector Caroline Pauwels de dag. 'Ook als u uw meningen niet bijstelde, want hier zijn gesprekken begonnen die misschien nog doorgaan, u werd met feiten en inzichten geconfronteerd die u niet kende. Dat is nuttig, dat is goed. Als we niet langer overtuigd zijn van het nut van het gesprek met elkaar, dan blijft enkel oog om oog en tand om tand nog over. En dan eindigen we oog- en tandloos.'Het nut van het gesprek, het valt samen te vatten als nieuwsgierigheid. Ook hier bleek dat een antidotum voor een onaangenaam meningsverschil, voor agressieve polarisering. Brigitte: 'Je mag je mening niet te veel laten samenvallen met wie je bent. Dan ben je niet gekwetst wanneer je een tegengestelde mening hoort.' Mireille: 'De vragen uit de vragenlijst moesten we met ja of neen beantwoorden. Hier kan je "ja, maar" zeggen, of "Wat als?". Dat maakt dat je automatisch dichterbij komt.' Remco Campert dichtte: 'Jezelf een vraag stellen, daarmee begint verzet. En dan die vraag aan een ander stellen.' Het is fijn dat begrip en nuance ook tot de oogst kunnen behoren van die vraag.