De (s)preekstoel van Knack.be
De (s)preekstoel van Knack.be
Knack.be maakt ruimte voor religie en levensbeschouwing
Opinie

13/10/16 om 14:40 - Bijgewerkt om 14:40

'Digitale kloof verschuift van wie geen computer heeft naar wie er wel en niet mee kan werken'

'Mensen die digitaal minder vaardig zijn, mogen niet gediscrimineerd worden', schrijft Erika Coene van de Gezinsbond naar aanleiding van de resultaten van een onderzoek naar digitale geletterdheid.

'Digitale kloof verschuift van wie geen computer heeft naar wie er wel en niet mee kan werken'

© iStock

Vandaag heeft 86 % van de Belgen toegang tot het internet. Opmerkelijk: de digitale kloof verschuift van wie wel en wie geen computer en internetaansluiting heeft naar wie er wel en niet mee kan werken. De resultaten van een bevraging, in opdracht van de Gezinsbond, bij 1.015 Belgische gezinnen, stelt het contrast tussen de torenhoge digitale ambities van onze overheid en bedrijven enerzijds en de realiteit in onze gezinnen anderzijds op scherp.

Delen

'Digitale kloof verschuift van wie geen computer heeft naar wie er wel en niet mee kan werken'

ING slankt drastisch af en bouwt het aantal kantoren af. Ze willen (nog) meer de digitale toer op. Bankverrichtingen moeten meer digitaal gebeuren. Ook de Vlaamse overheid slaat diezelfde weg in en lanceerde haar programma 'Radicaal Digitaal'. Tegen 2020 moeten alle transacties met de overheid digitaal gebeuren. De bedrijven doen enthousiast mee: webshops, facturen via de digitale weg, contactformulieren op het web... Hiermee lijkt de laatste rechte lijn naar een volledig digitale samenleving ingezet.

En toch: heel wat gezinnen in ons land zijn nog niet klaar voor die stap. Zo bevestigt ons onderzoek.

Digitaal analfabetisme zit overal

De redenen waarom niet iedereen de sprong naar digitalisering even vlot kan maken, zijn heel divers. Ze worden gevat onder de verzamelnaam 'digitale kloven'. Vaak denken we spontaan aan mensen met een lage scholing of een gebrek aan financiële middelen die daardoor de digitale boot missen. En terecht, deze digitale kloven zijn inderdaad zeer uitgesproken en moeilijk te dichten. Maar tegelijk is het nodig om onze blik te verruimen.

Ook waar men het niet meteen zou verwachten, kunnen mensen problemen ondervinden met de radicale digitalisering die zich doorzet. Bovendien behelpen mensen zich in praktijk vaak door zich te laten bijstaan of adviseren door een gezinslid of vriend. Hierdoor blijft digitale ongeletterdheid lange tijd onopgemerkt en komt pas bovendrijven wanneer deze hulp wegvalt, bijvoorbeeld door een scheiding, ernstige ziekte of overlijden.

Een maatschappelijk probleem

Gebrek aan digitale vaardigheden stelt gezinnen dagelijks voor uitdagingen. Zo bracht ons onderzoek aan het licht dat nog steeds 1 op de 5 van de gezinnen geen mails kan ontvangen of verzenden. Tegelijk communiceren bijvoorbeeld heel wat scholen zoveel mogelijk digitaal. Wanneer ze dat doen zonder aandacht voor ouders die niet mee zijn, zorgt dit gegarandeerd voor problemen bij de opvolging van hun kind. Ook kan in 20% van de gezinnen niemand een overschrijving online verrichten.

Tegelijk schakelen bedrijven zo veel mogelijk over naar de digitale factuur. Dus zien we de bui al hangen: achterstallige betalingen en een opstapeling van schulden. 36% van de ondervraagden beheerst het tekstverwerkingsprogramma Word niet. 34% kan niet online prijzen vergelijken en betaalt dus allicht meer dan nodig. Bijna evenveel (32%) weet niet hoe hij online de dienstregeling voor het openbaar vervoer moet zoeken en is dus aangewezen op de affiches aan de halte zelf.

Ruim 1 op 3 Belgische gezinnen (40%) slaagt er niet in om zijn belastingen online in te vullen via tax-on-web. Ook online formulieren invullen om bepaalde sociale uitkeringen te krijgen, lukt velen niet. Vooral zij die deze uitkeringen het meest nodig hebben: 38 % van de lagere sociale klasse in vergelijking met 16 % uit de hogere sociale klasse.

Een evolutie die we niet kunnen, maar ook niet mogen stoppen

De digitalisering stoppen gaat niet en dat willen we ook niet. Het maakt het leven vaak gemakkelijker en biedt op heel veel vlakken een meerwaarde. Maar daar hangen we wel een voorwaarde aan vast: de overheid en de bedrijven moeten er voor zorgen dat iedereen op een gelijkwaardige manier kan blijven deelnemen aan de samenleving.

Delen

'Mensen die digitaal minder vaardig zijn, mogen niet gediscrimineerd worden.'

Dat betekent ook actief digitale drempels wegwerken. Zo mogen mensen die digitaal minder vaardig zijn, niet gediscrimineerd worden. De prijs opdrijven, is zo'n discriminatie. Bij De Lijn betaal je maar liefst 1,20 euro meer voor een ticket dat je bij de chauffeur koopt dan wanneer je het via je smartphone doet.

Investeren en voldoende alternatieven aanbieden

Investeren in de computer- en internetvaardigheden van de mensen én tegelijk voldoende alternatieven aanbieden is meer dan nodig. Onze wetgeving voorziet al dat bedrijven alleen kunnen overschakelen op digitale facturen op het moment dat de consument daarmee instemt. Zonder daar enige reden voor te moeten opgeven, mag hij blijven kiezen voor de papieren versie. Hij mag daar dus niet voor afgestraft worden. Maar de theorie is altijd mooier dan de praktijk. Zo krijgt de Gezinsbond signalen van gezinnen die situaties meemaken waarbij de letter van de wet niet nauw wordt nageleefd. Dat moet aangepakt worden.

Wij blijven ijveren voor een beleid dat iedereen daadwerkelijk de kans geeft om persoonlijke keuzes te maken en tegelijk mensen en gezinnen ondersteuning biedt zodat ze niet worden overmeesterd door de digitalisering in onze samenleving.

Erika Coene is juriste en volgt bij de Gezinsbond de thema's familierecht en media op.

Test zelf je digitale kennis

Het pakket aan digitale vaardigheden dat mensen 'moeten' beheersen is heel uitgebreid. Bent u zelf ook benieuwd hoe het nu is gesteld met uw digitale geletterdheid? Doe dan de test op www.digitalegeletterdheidtest.be.